Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
40 treff

Nynorskordboka 40 oppslagsord

ånd

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt ǫnd ‘ande, pust, sjel, liv’

Tyding og bruk

  1. medvit og tankeverksemd;
    Døme
    • eit miljø både for ånd og lekam
  2. menneske som merkjer seg ut intellektuelt;
    Døme
    • dei store åndene i antikken;
    • vere den leiande ånda i foreininga
  3. menneskesjel som noko uavhengig av kroppen;
    Døme
    • han for att og fram som ei fredlaus ånd
  4. overnaturleg, ulekamleg vesen;
    Døme
    • vonde ånder;
    • mane ånder
  5. Døme
    • få ånda over seg
  6. Døme
    • ånda i kristendomen;
    • vilkåra må ikkje stå i strid med ånda i traktaten
  7. innstilling til livet og omgjevnadene;
    Døme
    • det er så god ånd i den heimen;
    • det rådde ei god ånd mellom dei;
    • vise god nasjonal ånd;
    • dette er ikkje i Ibsens ånd

Faste uttrykk

  • forsvinne som ei ånd i ein fillehaug
    bli borte fort og lydlaust
  • tenande ånd
    ein som hjelper til på ein diskré måte, utan at det blir lagt merke til
Artikkelside

vardøger, vardyvle

substantiv inkjekjønn

Opphav

av varde (3; samanheng med vord (1

Tyding og bruk

i folketru: overnaturleg vesen som følgjer eller går føre eit menneske;
ånd som varslar at nokon kjem;
Artikkelside

tidsånd

substantiv hokjønn

Opphav

etter tysk Zeitgeist

Tyding og bruk

tenkjemåte som særmerkjer ei viss tid (1, 4);
jamfør ånd (6)
Døme
  • boka skildrar tidsånda på ein måte mange kjenner seg att i
Artikkelside

uånd

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

dårleg ånd (6)
Artikkelside

uvette

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

farleg vette;
vond ånd
Døme
  • eit fælt uvette
Artikkelside

sylfe

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk; frå latin, kanskje samanheng med latin silva ‘skog’

Tyding og bruk

i folketru: ånd som budde i lufta
Artikkelside

sprit

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk; frå latin spiritus ‘ånd’

Tyding og bruk

  1. væske med høgt alkoholinnhald, brukt mellom anna til brensel og desinfeksjon
  2. Døme
    • ein kan bli straffa for å selje heimelaga sprit;
    • han har drukke sprit
Artikkelside

sportsånd

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

heiderleg innstilling, slik det sømer seg for sportsfolk;
jamfør ånd (7)
Døme
  • vise god sportsånd;
  • vise dårleg sportsånd
Artikkelside

djevel

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt djǫfull; gresk diabolos ‘baktalar’

Tyding og bruk

  1. personifikasjon av det vonde;
    i bunden form eintal: Guds motstandar, Satan;
    jamfør jævel
    Døme
    • frelse frå døden og Djevelen
  2. brukt i banning
    Døme
    • djevelen ta!
  3. vond ånd, demon
    Døme
    • dei trudde han var besett av djevlar
  4. vondt eller listig menneske
    Døme
    • ho er ein djevel
  5. Døme
    • ein fattig djevel

Faste uttrykk

  • djevelens advokat
    person som peikar på eller framhevar dei negative sidene ved ei sak eller kjem med innvendingar
  • gå/fare ein djevel i
    få eit plutseleg slemt eller vondskapsfullt innfall;
    få ei plutseleg lyst til å gjennomføre noko
    • det gjekk ein djevel i meg da eg fekk høve til hemn;
    • det fór ein djevel i laget i andre omgang
Artikkelside

fillehaug

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

haug med filler

Faste uttrykk

  • forsvinne som ei ånd i ein fillehaug
    bli borte fort og lydlaust
Artikkelside