Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
84 treff

Bokmålsordboka 42 oppslagsord

pipe 2

verb

Opphav

gjennom lavtysk; fra latin

Betydning og bruk

lage en høy, tynn lyd
Eksempel
  • musa piper;
  • stormen pep;
  • kulene pep rundt ørene
  • brukt som adjektiv:
    • lage en pipende lyd;
    • stemmen er pipende

Faste uttrykk

  • pipe ut
    utsette for piping som tegn på misnøye
Artikkelside

pipe 1

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Opphav

norrønt pípa; fra latin

Betydning og bruk

  1. rørformet musikkinstrument eller del av musikkinstrument
  2. rørformet gjenstand med hulrom
  3. murt kanal som fører røyk fra ildsted opp og ut over hustaket;
    del av skorstein som rager over taket
    Eksempel
    • feie pipa
  4. redskap til å røyke tobakk med
    Eksempel
    • tenne på pipa

Faste uttrykk

  • danse etter noens pipe
    gjøre som noen vil;
    følge befalingene til noen
    • danse etter regjeringens pipe;
    • jeg nekter å danse etter deres pipe;
    • de kommer ikke til å danse etter noens pipe
  • pipa får en annen låt/lyd
    si noe annet enn før;
    bli føyelig
    • i det siste brevet hadde pipa fått en annen låt;
    • spillerne har tidligere nektet, men nå har pipa fått en annen lyd
  • stikke pipa i sekken
    tie brått stille;
    gi tapt
Artikkelside

tobakkspakke

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Betydning og bruk

pakning med tobakk til å røyke i pipe eller rulle sigaretter av
Artikkelside

tobakkspipe

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Betydning og bruk

Artikkelside

tobakksrøyk, tobakksrøk

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

røyk fra tent pipe eller sigarett
Artikkelside

tobakk

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom engelsk og spansk; trolig av haitisk opprinnelse

Betydning og bruk

  1. tørkede blad av tobakksplante, tillaget for å røykes, snuses eller tygges som nytelsesmiddel
    Eksempel
    • en god pipe tobakk
  2. Eksempel
    • dyrke tobakk
Artikkelside

utpiping

substantiv hunkjønn eller hankjønn

Betydning og bruk

det å pipe ut
Artikkelside

røyke 2, røke 2

verb

Opphav

av røyke (1

Betydning og bruk

dampe på pipe, sigarett eller sigar
Eksempel
  • røyke hasj;
  • han røykte pipe

Faste uttrykk

  • røyke som en skorstein
    røyke svært mye
  • røyke ut
    • drive ut med røyk
    • tvinge noen til å komme fram med sannheten
Artikkelside

pipe ut

Betydning og bruk

utsette for piping som tegn på misnøye;
Se: pipe
Artikkelside

stikke pipa i sekken

Betydning og bruk

tie brått stille;
gi tapt;
Se: pipe
Artikkelside

Nynorskordboka 42 oppslagsord

pipe 2

pipa

verb

Opphav

gjennom lågtysk; frå latin

Tyding og bruk

lage ein høg, tynn lyd
Døme
  • ein fugl som pip;
  • stormen peip i husnovene
  • brukt som adjektiv:
    • ein pipande fugl;
    • røysta var tynn og pipande

Faste uttrykk

  • pipe ut
    gje sterkt uttrykk for misnøye med piping
Artikkelside

pipe 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt pípa; frå latin

Tyding og bruk

  1. røyrforma musikkinstrument eller del av musikkinstrument
  2. røyrforma gjenstand med holrom
  3. mura kanal som fører røyk frå eldstad opp og ut over hustaket;
    del av skorstein som ragar over taket
    Døme
    • feie pipa
  4. reiskap til å røykje tobakk med
    Døme
    • kveikje pipa

Faste uttrykk

  • danse etter nokon si pipe
    gjere som nokon vil;
    følgje ordrane til nokon
    • eg nektar å danse etter deira pipe;
    • dei kjem ikkje til å danse etter nokon si pipe
  • pipa får ein annan låt/lyd
    seie noko anna enn før;
    bli medgjerleg
  • stikke pipa i sekken
    bli mållaus;
    gje seg
Artikkelside

hovud

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt hǫfuð

Tyding og bruk

  1. kroppsdel over eller framfor halsen på menneske og dyr, med hjerne, sanseorgan, munn og opning for luftvegane
    Døme
    • få ein stein i hovudet;
    • ha vondt i hovudet;
    • han fall og slo seg i hovudet;
    • eit troll med tre hovud
  2. Døme
    • betale skatt per hovud;
    • viss vi deler utlegga likt, blir det 200 kroner per hovud
  3. Døme
    • ha hovudet fullt av planar;
    • dette er ikkje etter mitt hovud;
    • fordreie hovudet på nokon;
    • det er berre sport som står i hovudet på dei;
    • kunne noko i hovudet
  4. øvre del av noko eller noko med form som kan likne på eit hovud (1)
    Døme
    • ei pipe med utskore hovud

Faste uttrykk

  • bli raud i hovudet
  • bruke hovudet
    tenkje klokt
    • no må du bruke hovudet her
  • bry hovudet sitt med noko
    spekulere eller gruble på noko vanskeleg
    • dette treng du ikkje bry hovudet ditt med
  • bøye hovudet
    syne teikn på audmjukskap, skam eller sorg
  • dreie hovudet rundt på
    gjere nokon forvirra;
    gjere nokon forelska i seg
  • fordreie hovudet på
    gjere nokon forelska i seg;
    gjere innbilsk
  • følgje sitt eige hovud
    ikkje bry seg om råd frå andre
  • få noko inn i hovudet på nokon
    få nokon til å forstå eller lære noko
    • læraren prøvde å få pensumet inn i hovudet på elevane
  • gjere eit hovud kortare
    avrette ved å hogge hovudet av
  • gå på hovudet
    falle framover
  • gå til hovudet på
    • bli ør eller rusa
      • vinen gjekk rett til hovudet på meg
    • bli overmodig
      • suksessen gjekk til hovudet på henne
  • ha eit godt hovud
    vere intelligent
    • ho har eit godt hovud
  • ha/halde hovudet over vatnet
    greie seg så vidt
    • dei fekk nok støtte til å ha hovudet over vatnet i ei veke til;
    • det er så vidt verksemda held hovudet over vatnet utan driftstilskot
  • ha stort hovud og lite vit
    vere dum
  • ha tak over hovudet
    ha husrom
  • halde hovudet høgt
    vise teikn på sjølvkjensle eller stoltheit
  • halde hovudet kaldt
    tenkje klart eller bevare dømekrafta, særleg i ein vanskeleg situasjon
  • henge med hovudet
    vere motlaus eller nedtrykt
  • hol i hovudet
    dumt, vanvettig;
    bort i natta
  • klø seg i hovudet
    syne teikn på rådville
    • klø seg i hovudet over situasjonen
  • krevje hovudet til nokon på eit fat
    (etter Matt 14,8 f. og Mark 6,25 f.) krevje at nokon blir avretta;
    krevje at nokon blir ofra som syndebukk
  • la hovuda rulle
    • avrette i mengd
    • nådelaust avsetje eller døme leiande personar
  • leggje hovudet i bløyt
    tenkje hardt
  • lyst hovud
    flink og intelligent person
    • han er det lyse hovudet i klassa
  • med hovudet i hendene
    initiativlaus;
    utan å gjere noko
  • med hovudet under armen
    utan å tenkje;
    ikkje bruke hovudet
  • med lyfta hovud
    med stoltheit;
    med sjølvtillit
  • miste hovudet
    miste fatninga;
    bli rådvill
    • han mistar hovudet når han blir stressa
  • over hovudet på nokon
    • liggje på for høgt nivå for målgruppa
      • brøkrekning gjekk over hovudet på elevane
    • ta ei avgjerd utan å rådspørje eller varsle den det gjeld
      • avgjerda blei teken over hovudet på dei tilsette
  • rekne i hovudet
    rekne i tankane, utan nedskrivne tal
  • riste på hovudet
    syne teikn på nekting, vonløyse eller at ein er oppgjeven
  • setje/stille saka på hovudet
    snu opp ned på eller framstille ei sak stikk imot dei faktiske tilhøva
    • dei nye opplysningane set saka på hovudet;
    • domen stilte saka på hovudet
  • setje seg noko i hovudet
    bestemme seg for å gjennomføre noko;
    få ein fiks idé som ein ikkje vil endre på
  • stange/renne hovudet mot veggen
    møte uovervinnelege hindringar
    • vi prøver å få svar, men stangar hovudet i veggen;
    • dei renner hovudet i veggen, uansett kor vi spør etter hjelp
  • stikke hovuda saman
    leggje hemmelege planar eller liknande
  • stikke hovudet fram
    våge å vise seg eller hevde seg
    • ho har fleire gonger stukke hovudet fram i avisdebatten
  • stikke hovudet i sanden
    ikkje vilje sjå ubehagelege sanningar i auga
  • stå på hovudet
    • stå opp ned
    • vere endevend eller i vill uorden
      • vi må rydde, heile kjøkenet står på hovudet
  • ta seg vatn over hovudet
    ta på seg noko ein ikkje greier
    • eg er redd vi har teke oss vatn over hovudet med dette prosjektet
  • vekse ein over hovudet
    vinne over ein;
    ta makta frå ein
    • alle arbeidsoppgåvene veks meg over hovudet
Artikkelside

tobakksrøyk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

røyk frå tend pipe, eller sigarett
Artikkelside

tobakkspipe

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

Artikkelside

tobakkspakke

substantiv hokjønn eller hankjønn

Tyding og bruk

pakning med tobakk til å røykje i pipe eller rulle sigarettar av
Artikkelside

utpiping

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å pipe ut
Artikkelside

åre 3

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt árinn; same opphav som dansk og bokmål arne

Tyding og bruk

om eldre forhold: open eldstad utan pipe midt på golvet i ljorestove eller røykstove
Artikkelside

sotbrann

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

brann i sota i ei pipe;
Artikkelside

pipa får ein annan låt/lyd

Tyding og bruk

seie noko anna enn før;
bli medgjerleg;
Sjå: lyd, pipe
Døme
  • nokre veker seinare har pipa fått ein annan låt
Artikkelside