Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
12252 treff

Bokmålsordboka 12160 oppslagsord

tidevannsstrøm, tidvasstrøm, tidvass-strøm, tidvatnstrøm

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

strøm i sjøen som følger med skiftningene i havnivået som kommer av tidevann (1), og som fører til at vann blir flyttet fra ett sted til et annet
Artikkelside

tidsperspektiv

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

tid sett på avstand eller i forhold til andre tider;
utstrekning i tid som har noe å si for for eksempel en utvikling eller hendelse
Eksempel
  • det er bare en episode i et videre tidsperspektiv;
  • hvilket tidsperspektiv har de på ferdigstillingen av bygget?
Artikkelside

tidsavgrenset, tidsavgrensa

adjektiv

Betydning og bruk

som er avgrenset i tid;
som bare skal vare i et visst tidsrom
Eksempel
  • en tidsavgrenset kontrakt
Artikkelside

tidsfenomen

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

forhold som er typisk for en bestemt tid (4)
Eksempel
  • forfatteren mener stress er et tidsfenomen
Artikkelside

tidsbilde

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

framstilling eller skildring som er karakteristisk for en bestemt tid (4)
Eksempel
  • romanen gir et tidsbilde fra 1890-årene
Artikkelside

tidsangivelse

substantiv hankjønn

Betydning og bruk

oversikt over eller opplysning om tidsbruk eller tidspunkt
Eksempel
  • vi har laget et program med nøyaktige tidsangivelser
Artikkelside

tidsaktuell

adjektiv

Betydning og bruk

som gjelder nå;
som er aktuell i tiden
Eksempel
  • et viktig og tidsaktuelt tema
Artikkelside

tifoldig

adjektiv

Betydning og bruk

Eksempel
  • rope et tifoldig hurra
  • brukt som adverb:
    • lønne noen tifoldig
Artikkelside

tidsrom

substantiv intetkjønn

Opphav

jamfør rom (3

Betydning og bruk

  1. tid av en bestemt lengde;
    Eksempel
    • kurset foregår over et tidsrom på tre uker
  2. historisk eller definert periode;
    Eksempel
    • tidsrommet mellom verdenskrigene
Artikkelside

tidsmoment

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

tid som et forhold en må ta hensyn til, for eksempel når en planlegger noe;
Eksempel
  • vi må ta hensyn til tidsmomentet når vi vurderer om vi skal ta buss eller tog
Artikkelside

Nynorskordboka 92 oppslagsord

tilbehøyr

substantiv inkjekjønn

Opphav

gjennom bokmål; frå lågtysk tobehore

Tyding og bruk

  1. noko som normalt høyrer til noko;
    utstyr eller gjenstand som blir brukt saman med noko
    Døme
    • da eg kjøpte mobilen, fekk eg med deksel og høyretelefonar som tilbehøyr
  2. mat som ein et saman med ein rett
    Døme
    • vi har ofte ertestuing som tilbehøyr til kjøtkakene
Artikkelside

tømmerfløyting

substantiv hokjønn

Opphav

jamfør fløyte (4

Tyding og bruk

om eldre forhold: det å transportere tømmer i et vassdrag
Artikkelside

veggis

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

  1. person som berre et mat frå planteriket, og eventuelt egg og mjølkeprodukt;
    Døme
    • dei er veggisar
  2. mat eller drikke som ikkje inneheld kjøt eller fisk;
    Døme
    • dagens kjøt og dagens veggis;
    • er denne maten veggis?
Artikkelside

veganar, vegan

substantiv hankjønn

Opphav

frå engelsk

Tyding og bruk

person som berre et mat frå planteriket og unngår alle matvarer med kjøt, fisk, egg, mjølk og liknande;
jamfør veganisme
Døme
  • ho er veganar og et ikkje noko som helst frå dyreriket;
  • veganarar bruker ikkje produkt som er laga med ingrediensar frå dyr, som skinn og dun
Artikkelside

vegetarianar, vegetar

substantiv hankjønn

Opphav

frå engelsk, av vegetable ‘urt, grønsak’; same opphav som vegetabil

Tyding og bruk

person (eller dyr) som berre et mat frå planteriket, og eventuelt egg og mjølkeprodukt
Døme
  • han vart vegetarianar i tenåra;
  • denne retten høver for både kjøtetarar og vegetarianarar
Artikkelside

innpå

preposisjon

Tyding og bruk

  1. inn på
    Døme
    • leggje meir innpå peisen;
    • få eit rusk innpå auget;
    • dra ein tur innpå setra
    • brukt som adverb
      • opne grinda og sleppe kyra innpå
  2. inne på
    Døme
    • han er innpå fjellet;
    • liggje innpå åsen;
    • ho var innpå mangt i foredraget sitt
    • brukt som adverb
      • vere innpå med fingrane;
      • han åtte tømmerskog og dreiv stordrift innpå der
  3. opp til, inntil, like ved, nær
    Døme
    • det kan vere innpå 100 år sidan;
    • leve tett innpå kvarandre;
    • dei kom for nær innpå han;
    • sleppe nokon innpå seg
    • brukt som adverb
      • skogen et seg stendig innpå;
      • kome så nær innpå som mogleg

Faste uttrykk

  • dra/ta innpå
    gjere avstand mindre;
    nærme seg
    • konkurrentane tok innpå
  • gå innpå nokon
    om sak, hending eller liknande: gjere nokon lei og nedtrykt
    • kritikken gjekk innpå han
  • hale innpå
    ta innpå;
    nærme seg
    • konkurrenten haler innpå i den siste bakken før mål
  • helle innpå
    drikke, særleg alkohol, i store mengder
  • hive innpå
    ete eller drikke fort og mykje
  • kome innpå nokon
    bli godt kjend med
    • det var vanskeleg å kome innpå henne
  • leggje innpå
    ete mykje
  • snakke innpå om
    ymte om, nemne;
    snakke frampå om
Artikkelside

predator

substantiv hankjønn

Uttale

predaˊtor, i fleirtal predaˊtorar eller  predatoˊrar

Opphav

frå latin ‘plyndrar’

Tyding og bruk

organisme som jaktar på, og et, andre organismar;
Artikkelside

villfisk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

fisk som lever i fri tilstand;
til skilnad frå oppdrettsfisk
Døme
  • eg et heller villfisk enn oppdrettsfisk
Artikkelside

ete 2

eta

verb
kløyvd infinitiv: eta

Opphav

norrønt eta

Tyding og bruk

  1. innta næring i form av mat, føde eller måltid;
    Døme
    • ete og drikke;
    • ete med kniv og gaffel;
    • dei sat og åt;
    • dei et brød til frukost;
    • han åt på eit eple
  2. kunne eller ville ha noko som mat;
    Døme
    • eg et ikkje fisk;
    • ho et kjøt;
    • han et berre glutenfri mat
  3. i overført tyding: bruke opp;
    ta
    Døme
    • utgiftene et fortenesta;
    • dei nye rutinane åt mykje tid
  4. i overført tyding: plage (2, gnage (3), ergre
    Døme
    • det et meg at eg tapte

Faste uttrykk

  • ete av kunnskapstreet
    lære
    • elevane skal ete av kunnskapstreet
  • ete av lasset
    ta av noko som ikkje er tiltenkt ein sjølv, eller som ein ikkje har vore med å jobbe for
  • ete for to
    vere gravid
  • ete hatten sin
    brukt for å forsikre tilhøyraren om at ein er sikker i ei sak
    • viss ikkje Brann vinn cupen til neste år, skal eg ete hatten min
  • ete i seg
    akseptere utan å ta til motmæle
    • ete i seg nederlaga
  • ete i seg orda sine
    ta tilbake det ein har sagt
  • ete kirsebær med dei store
    innlate seg med sine overmenn
  • ete nokon ut av huset
    ete mykje (og ofte) heime hos nokon på deira rekning
  • ete om seg
    spreie seg;
    vekse i omfang;
    utvide seg
    • katastrofen et om seg;
    • prosjektet åt om seg
  • ete opp
    1. ete alt (på tallerkenen, bordet eller liknande)
      • han åt opp maten
    2. redusere gradvis;
      bruke opp;
      ta
      • dei auka prisane et opp heile lønsauken;
      • laget klarte ikkje å ete opp forspranget før pausen
    3. gjere sterkt inntrykk;
      øydeleggje;
      plage (2, ergre
      • det dårlege samvitet et meg opp;
      • sorga åt ho opp
  • ete seg
    trengje seg;
    presse (2, 3), fortære (2)
    • bekken har vorte så stor at han et seg inn i vegnettet;
    • elden åt seg oppover terrenget;
    • frosten et seg nedover i jorda
  • ete seg innpå
    1. ta igjen eit forsprang eller ei leiing
      • konkurrenten åt seg innpå
    2. ta over areal
      • byggjefeltet et seg innpå skogen
  • ete seg opp
    leggje på seg
    • grisane et seg opp til slaktevekt
  • ete som ein fugl
    ete lite;
    vere småeten
  • ete som ein gris
    ete på ein grådig måte;
    ete utan bordskikk
  • ete som ein hest
    ete mykje
  • ete ute
    ete på restaurant eller liknande
    • vi et ute kvar helg
  • vere til å ete opp
    vere svært tiltalande eller tiltrekkjande
    • den vesle hundekvelpen var til å ete opp
Artikkelside

ete ute

Tyding og bruk

ete på restaurant eller liknande;
Sjå: ete
Døme
  • vi et ute kvar helg
Artikkelside