Avansert søk

Vanleg søk

Nynorskordboka 124 oppslagsord

psykisk

adjektiv

Uttale

syˊkisk eller psyˊkisk

Tyding og bruk

som gjeld sjelelivet;

sjeleleg, mental (1);

til skilnad frå fysisk (4)

Døme

han var heilt knekt, både fysisk og psykisk;
ho har vore utsett for eit sterkt psykisk press;
dei har psykiske lidingar

Artikkelside

OCD

substantiv hankjønn

Opphav

frå engelsk, forkorting for obsessive-compulsive disorder

Tyding og bruk

psykisk sjukdom kjenneteikna av tvangstankar og tvangshandlingar;

tvangsliding, tvangsnevrose

Artikkelside

tvangstiltak

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

tiltak (1) som er iverksett utan samtykke frå den eller dei det gjeld;

tvangsåtgjerd

Døme

tvangstiltak i psykisk helsevern

Artikkelside

tvangsmiddel

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

(lovleg) tiltak (1) ein gjer ovenfor alvorleg psykisk sjuke personar slik at dei ikkje skal skade seg sjølv eller andre
Døme
- tvangsmiddel som tvungen medisinering
middel til å tvinge nokon med
Døme
- dei ulike tvangsmidla politiet har

Artikkelside

utviklingshemma, utviklingshemja

adjektiv

Tyding og bruk

om person: som har ei kognitiv funksjonsnedsetjing

Faste uttrykk

psykisk utviklingshemma
som har ei kognitiv funksjonsnedsetjing

Artikkelside

utvikle

utvikla

verb

Opphav

etter tysk auswickeln og entwickeln, som er etter fransk développer og latin evolvere

Tyding og bruk

få fram;
framstille (4), lage (3, 1), danne (1, 1), skape (2)
Døme
- energi utviklar varme;
- utvikle nye produkt;
- utvikle ny teknologi;
- utvikle ein ny idé;
- ho har utvikla ein revolusjonerande teori
endre gradvis og sakte;
lage om, la vekse, mogne
Døme
- utvikle kroppen med trening;
- utvikle evna til tenking;
- pattedyra har utvikla seg frå lågare former;
- barnet utviklar seg fort;
- han har utvikla seg som hoppar;
- krisa kan utvikle seg til krig;
- utvikle seg i galen retning
- brukt som adjektiv:
  opphaldet verkar utviklande på deltakarane;
  vere seint utvikla;
  ha mangelfullt utvikla sjelsevner;
  ein høgt utvikla teknikk
leggje fram;
greie ut om
Døme
- historia i filmen blir gradvis utvikla;
- i boka utviklar han argumentet sitt
bli råka av sjukdom eller annan kroppsleg tilstand
Døme
- utvikle kreft i lungene;
- utvikle symptom på psykisk liding;
- utvikle ein allergi

Faste uttrykk

utvikle seg
endre seg eller oppstå gradvis
det utvikla seg sopp i kjellaren;
pattedyra har utvikla seg frå lågare former;
barnet utviklar seg fort;
utvikle seg i galen retning

Artikkelside

sunn

adjektiv

Opphav

frå lågtysk og tysk

Tyding og bruk

som har god helse;
frisk (2, 4)
Døme
- vere sunn og frisk;
- sjå sterk og sunn ut
god for helsa;
helsesam
Døme
- sunn og næringsrik kost;
- mosjon er sunt;
- er kvitvin sunnare enn raudvin?
som syner omtanke;
fornuftig, praktisk
Døme
- sunn skepsis
bra, positiv
Døme
- sunn ungdom;
- slikt er ikkje sunn lesnad for barn
god, solid
Døme
- verksemda har ein sunn økonomi

Faste uttrykk

ei sunn sjel i ein sunn lekam
god psykisk helse i ein frisk og sterk kropp
sunn fornuft
allmenn evne til å oppfatte kva som er hensiktsmessig, rett, klokt eller liknande;
folkevit
bruke sunn fornuft for å avgjere saka;
vere utstyrt med sunn fornuft

Artikkelside

stress

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Opphav

frå engelsk ‘trykk’

Tyding og bruk

psykisk eller fysisk overbelasting;
pårøyning
Døme
- vere plaga av stress og søvnløyse;
- plagane skuldast langvarig stress
høgd arbeids- eller tidspress;
mangel på tid til å rekke over noko
Døme
- ein lærar må tole mykje stress og mas;
- det er ikkje alltid eg taklar alt stresset i kvardagen
slitasje
Døme
- plantene vart utsette for stress gjennom fleire slåttar