Avansert søk

Nynorskordboka 183 oppslagsord

fyle 2

fyla

verb

Tyding og bruk

vere vrang;

fylle 2

fylla

verb

Opphav

norrønt fylla; av full

Tyding og bruk

gjere eller pakke full;
renne full
Døme
- fylle glaset med vatn;
- fylle bensin;
- fylle att eit hol;
- ein sekk fylt med ull;
- fylle magen sin;
- fylle salen med folk;
- fylle arket med krusedullar;
- fylle avisa med sport;
- røyken fylte heile rommet;
- fylle dagen med noko;
- vere fylt av glede
- brukt som adjektiv
  fylte drops
oppfylle, stette (2, 1)
Døme
- fylle vilkåra;
- vere i stand til å fylle oppgåvene sine
nå ein viss alder
Døme
- fylle 50 år;
- han fylte år

Faste uttrykk

fylle inn
skrive inn (i skjema eller liknande)
fylle inn opplysningar i eit skjema
fylle opp
1. leggje eller tømme i så det blir fullt
  fylle opp tanken
2. ta mykje plass;
  ruve
  sengekleda fyller så opp i bilen
fylle ut
1. skrive i dei tomme felta på eit skjema
  fylle ut ein blankett
2. gjere meir fullstendig;
  komplettere
  fylle ut framstillinga

uladd, ulada

adjektiv

Tyding og bruk

som ikkje er fylt med ammunisjon
Døme
- ein uladd pistol
som ikkje er fylt med elektrisk energi
Døme
- mobilen var uladd

blåse 1

substantiv hokjønn

Opphav

Tyding og bruk

kule fylt med luft og brukt til fløyt (3, 2) og merke på fiskegarn
bøye (2, 1) av plast eller liknande
Døme
- båten låg fortøydd til blåsa
fløyte (1, 2)
Døme
- høyre blåsa frå fabrikken
blære (1

halv 1

adjektiv

Opphav

norrønt halfr

Tyding og bruk

som utgjer den eine av to (meir eller mindre like store) delar
Døme
- dei delte og fekk eit halvt eple kvar;
- ein halv liter;
- to og ein halv
- brukt som substantiv
  ikkje det halve;
  det halve hadde vore meir enn nok;
  ein halv må vere lov
om mengde, fart eller anna måleining, som er fylt eller blir brukt ca. halvparten av maksimal kapasitet;
halvfull, halvfylt
Døme
- ei halv flaske;
- ta ein halv øl;
- båten gjekk med halv fart
om klokkeslett: 30 minutt før heil time
Døme
- klokka er halv ni, altså 08.30 eller 20.30
som utgjer opp til halvdelen av noko;
delvis (2), nesten
Døme
- oppleve det som ein halv fridag;
- ein halv siger
brukt som adverb: delvis, nesten, i ein viss mon
Døme
- han sa det halvt i spøk;
- dei sat halvt smilande;
- ho stirra halvt forbi han
om gjerning, karakter, lovnad, sanning, svar og liknande: ikkje heil, ufullkomen, ufullstendig
Døme
- ein halv lovnad;
- eit halvt svar;
- ta halve standpunkt

Faste uttrykk

ei halv ei
ei halvflaske brennevin
ha ei halv ei på innerlomma
ein halv gong
femti prosent (meir);
ofte brukt i samanlikningar om mengde, storleik eller liknande
utgiftene vart ein halv gong større;
dreie mutteren ein halv gong til;
den norske kystlinja går to og ein halv gong rundt jorda
flagge på halv stong
la flagg henge om lag halvvegss ned på flaggstong for å vise sorg ved dødsfall og gravferd
halvt om halvt
(etter tysk halb und halb) bortimot, så å seie
vere halvt om halvt trulova
med eit halvt auge
med ein gong, med å sjå berre lausleg
at den er øydelagd, kan eg sjå med eit halvt auge
med eit halvt øyre
utan å høyre godt etter
læraren lytta med eit halvt øyre
på halv tolv/åtte
ikkje heilt rett, skeivt, tilfeldig, utan styring;
på skeive
med hatten på halv tolv;
det har gått litt på halv åtte i det siste

fattig

adjektiv

Opphav

norrønt fátǿkr, opphavleg ‘som har lite av’

Tyding og bruk

som har lite til livsopphald;
som har eller er merkt av trong økonomi;
arm (2, 3), naudstadd
Døme
- ein fattig familie;
- fattige kår;
- den fattigaste delen av verda
- brukt som substantiv
  gapet mellom fattige og rike aukar
stakkarsleg, tarveleg (1), mangelfull
Døme
- det er ei fattig trøyst;
- hjelpe til etter fattig evne
som har lite (av noko);
skrinn
Døme
- fattig på nedbør
- - blodfattig
  - kalorifattig
fylt av sakn;
einsam;
gledelaus
Døme
- eit fattig liv;
- kjenne seg så fattig;
- utan musikk blir verda mykje fattigare

hyggjeleg, hyggeleg

adjektiv

Tyding og bruk

fylt av hyggje (1;
triveleg
Døme
- ein hyggjeleg bustad;
- ein hyggjeleg kveld;
- ei hyggjeleg overrasking;
- sentrum ville vore hyggjelegare med ei gågate
blid, venleg, omgjengeleg, koseleg
Døme
- ein hyggjeleg kar;
- dei hyggjelegaste folka eg har møtt

lys 2, ljos 2

adjektiv

Opphav

av dansk lys, norrønt ljóss; jamfør lys (

Tyding og bruk

som sender ut lys;
lysande (1)
som er fylt av lys;
opplyst, klar;
motsett mørk
Døme
- lyse sommarnetter;
- den lysaste årstida;
- midt på lyse dagen;
- det er lyst ute;
- rommet er lyst og triveleg
om farge: som nærmar seg kvit;
blond
Døme
- lyse klede;
- lys saus;
- vere lys i huda;
- ha lyst hår;
- eg vil ha ein lysare farge
- brukt som adverb:
  ein vin med lys gul farge
om lyd: som ligg høgt på toneskalaen
Døme
- snakke med lys røyst;
- ho har ein lys sopran
glad, lykkeleg;
lovande
Døme
- ha eit lyst sinn;
- han hadde eit lyst humør;
- ha gode og lyse minne;
- dei hadde lyse framtidsutsikter
- brukt som adverb:
  sjå lyst på framtida;
  no ser det ikkje lyst ut
skarp (2, 7), klartenkt
Døme
- ha eit lyst hovud;
- få ein lys idé;
- ha sine lyse stunder

Faste uttrykk

i lys loge
i flammer;
i full fyr
huset stod i lys loge

oppladd, opplada

adjektiv

Tyding og bruk

som er fylt opp av straum, krefter eller liknande;

som er ladd opp

Døme

køyre med fullt oppladd bil

kjensleladd, kjenslelada

adjektiv

Tyding og bruk

fylt med kjensler;

jamfør lade (, 3)

Døme

kjensleladde emne;
halde ein kjensleladd appell;
det vart eit kjensleladd møte mellom dei to gamle venene

Resultater per side: