Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 218 oppslagsord

vaksen 1

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person som har nådd vaksen alder;

til skilnad frå barn (3);

jamfør vaksenbillett, vaksenlitteratur og vaksenopplæring

Døme

alkohol er berre for vaksne;
togbilletten kostar meir for vaksne enn for barn;
opplæring for vaksne;
barn under 6 år må ha følgje av ein vaksen;
målgruppa er unge vaksne

Artikkelside

flette 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt flétta; samanheng med flette (

Tyding og bruk

noko som er fletta (, særleg hår

Døme

ho har lange fletter

Faste uttrykk

... fletta av nokon/noko
gjere noko mykje betre eller meir intenst enn andre
bandet speler fletta av dei fleste;
ho køyrde fletta av konkurrentane;
dei irriterte fletta av meg
gå rett i fletta
1. om alkohol: verke raskt
  boblene gjekk rett i fletta på meg;
  tilset du sprit i gløggen, går han rett i fletta
2. påverke sterkt
  låten gjekk rett i fletta på tv-sjåarane;
  til takk fekk han eit smil som gjekk rett i fletta
koste fletta
vere svært dyrt
desse mikrofonane kostar fletta;
slå eit slag for bryllaup som ikkje kostar fletta
vill i fletta
opprømt, øsen
katten spann bortover golvet, heilt vill i fletta;
dei dansa så dommaren vart heilt vill i fletta

Artikkelside

tynn

adjektiv

Opphav

norrønt þunnr

Tyding og bruk

som har lita tjukn eller liten omkrins;
smal
Døme
- tynt papir;
- eit tynt lag;
- tynne klede;
- ei tynn stong;
- den tynne tråden;
- isen er tynnare lenger ute
om levande vesen eller kroppsdel: med lite feitt og musklar;
ikkje tjukk;
mager, spinkel (1)
Døme
- ein lang og tynn kar;
- ho var tynn og bleik;
- ha tynne legger
om væske, gass eller liknande: lite konsentrert;
lettflytande;
utvatna
Døme
- tynn kaffi;
- ei tynn blanding;
- suppa vart for tynn;
- eg bad om å få den tynnaste målinga dei hadde
om gass eller liknande: lite konsentrert;
lett
Døme
- tynn røyk;
- tynn fjelluft
lite tett;
grisen, spreidd
Døme
- tynn skog;
- ha tynt skjegg;
- bli tynn i håret;
- det er tynt med folk på tribunane;
- det er tynt med poeng i boka
- brukt som adverb:
  kornet står tynt;
  landet er tynt folka
om lyd: utan kraft;
spinkel (3), sped;
høgfrekvent (1)
Døme
- svare med tynn røyst;
- ein skimrande, tynn fiolintone
utan tyngd (5);
innhaldslaus;
svak (8)
Døme
- ei tynn historie;
- tynt innhald;
- ei tynn grunngjeving;
- laget hadde for tynt angrep

Faste uttrykk

be tynt
be inntrengjande og audmjukt
ein tynn ein
ein drink med lite alkohol
ha tynn hud
vere kjenslevar;
vere tynnhuda (2), nærtakande
ho har så tynn hud og tek alt personleg
i tjukt og tynt
i alle situasjonar og utan atterhald
dei heldt saman i tjukt og tynt
liggje tynt an
vere i ei vanskeleg stode som kan få negative konsekvensar
på tynn is
på usikker grunn;
i ein situasjon ein ikkje har kontroll på
eg trur det, men her er eg på tynn is

Artikkelside

alko-

i samansetning

Opphav

kortform av alkohol

Tyding og bruk

førsteledd i ord som gjeld alkohol;

i ord som alkolås, alkometer og alkotest

Artikkelside

halde seg tørr

Tyding og bruk

Sjå: tørr

hindre at ein blir våt
Døme
- ha på støvlar for å halde seg tørr;
- kom under tak, så du held deg tørr
avstå frå alkohol eller anna rusmiddel
Døme
- ho har halde seg tørr i ti år

Artikkelside

tørr, turr

adjektiv

Opphav

norrønt þurr

Tyding og bruk

som ikkje inneheld eller er dekt av væte;
motsett blaut (1), fuktig (1), våt (1)
Døme
- klesvasken er tørr;
- vere tørr på føtene;
- skifte på seg tørre klede;
- høyet er tørt;
- tørr nysnø;
- tørr luft;
- vegen er tørr att etter regnet;
- grave grøfter for å lage marka tørrare;
- kaka var den tørraste eg har smakt;
- ha ein god og tørr kjellar
- brukt som adverb:
  maten må stå tørt
- brukt som substantiv:
  skifte på seg tørt
som vatnet ikkje når;
som er på landjorda
Døme
- båten står tørr;
- kome på tørt land
om vêr og klima: med lite eller ingen nedbør
Døme
- ein tørr sommar;
- juli er varmare og tørrare enn normalt
som manglar naturleg fukt, til dømes feitt eller slim
Døme
- tørre og magre hender;
- tørr hud;
- tørt hår;
- vere tørr i halsen;
- tørr hoste
som har gått tom for vatn
Døme
- brønnen er tørr;
- tørre bekker;
- gryta er kokt tørr
om vin: som inneheld lite sukker;
sec;
jamfør halvtørr (2)
Døme
- tørr kvitvin;
- eit glas tørr sherry
som ikkje drikk alkohol;
jamfør tørrlagd
Døme
- ho har vore tørr i fleire månader
om lyd: skarp, knirkande
Døme
- tørr stemme;
- tørr latter
(overdrive) sakleg og humørlaus;
keisam, lakonisk
Døme
- eit tørt fagspråk;
- ei tørr framstilling;
- ein tørr førelesar;
- tørre sakspapir;
- tørre sanninga;
- dette er dei tørre fakta;
- sagt med tørre ord
- brukt som adverb:
  svare tørt
om humor: lågmælt, men treffande og underfundig;
jamfør tørrvittig
Døme
- tørr humor;
- kommentarane hennar er tørre, men gode
utan (vanleg) tilhøyrsel
Døme
- steik pinjekjernane i tørr panne;
- ete maten tørr
- brukt som substantiv:
  ete tørt

Faste uttrykk

gå tørr
bli tømt for vatn eller anna væske
vasskjelda kan gå tørr
ha sitt på det tørre
vere sikra, ha gardert seg
formelt har styret sitt på det tørre;
vi kjenner regelverket og har vårt på det tørre
halde krutet tørt
vere budd på kamp
halde seg tørr
1. hindre at ein blir våt
  ha på støvlar for å halde seg tørr;
  kom under tak, så du held deg tørr
2. avstå frå alkohol eller anna rusmiddel
  ho har halde seg tørr i ti år
korkje vått eller tørt
korkje drikke eller mat
eg fekk ikkje i meg korkje vått eller tørt
på tørre nevar
utan våpen
dei slåst på tørre nevar
tørr bak øyra
vaksen, med naudsynt røynsle
ho har berre så vidt fylt 18 og er knapt tørr bak øyra;
han er framleis ikkje tørr bak øyra
tørre tårer
simulert sorg;
jamfør krokodilletåre

Artikkelside

tylle

tylla

verb

Faste uttrykk

tylle i seg
drikke fort og mykje, særleg alkohol;
belme
ho tylla i seg store mengder øl

Artikkelside

tørrleggje, tørrlegge, turrleggje, turrlegge

tørrleggja, tørrlegga, turrleggja, turrlegga

verb

Tyding og bruk

gjere tørr;
leie væte bort frå;
jamfør tørrlagd (1)
Døme
- tørrleggje myra;
- elva er tørrlagd etter reguleringa
i overført tyding: forby sal og skjenking av alkohol innanfor eit visst område
Døme
- byen vart tørrlagd etter innføringa av skjenkeforbodet

Artikkelside

tørrlagd, turrlagd

adjektiv

Tyding og bruk

som er vorte tom for vatn
Døme
- ei tørrlagd elv
som har slutta å drikke alkohol
Døme
- ein tørrlagd alkoholikar

Artikkelside

fri 2

adjektiv

Opphav

av lågtysk vri

Tyding og bruk

om person, stat eller styre: som har eller gjev fulle politiske rettar
Døme
- frie borgarar;
- innbyggjarane er frie;
- landet har ein fri riksskipnad;
- den frie verda;
- frie val;
- eit av dei friaste samfunna i verda
politisk sjølvstyrt;
uavhengig
Døme
- eit fritt land;
- eitt fritt folk;
- den frie pressa
verna av lova;
trygg for åtak
Døme
- ha fritt leide
ikkje innesperra eller i fangenskap
Døme
- på fri fot
- brukt som adverb
  sleppe fri;
  setje nokon fri
utan stengsel eller hinder (for ferdsel, rørsle, sikt eller liknande)
Døme
- fritt armslag;
- fritt farvatn;
- fri bane;
- fritt utsyn;
- på fri mark;
- i Guds frie natur
- brukt som adverb
  puste fritt;
  vekse fritt;
  falle fritt;
  garden ligg fritt til
ikkje kontrollert eller regulert (av det offentlege);
tillaten for alle;
allmenn, open
Døme
- fri konkurranse;
- den frie marknaden;
- fritt fiske;
- ynskje friare tilgjenge til alkohol;
- fritt ord
ikkje strengt bunden til reglar, mønster, førebilete eller liknande;
sjølvstendig, fordomsfri
Døme
- fri oppseding;
- fri rytme;
- fri assosiasjon;
- fri fantasi;
- fri kjærleik
- brukt som adverb
  fritt omsett etter tysk
utan særleg påverknad eller omsyn av noko slag;
uavhengig, upåverka
Døme
- ha fritt val;
- av fri vilje;
- den frie viljen;
- på fritt grunnlag;
- fri utvikling
- brukt som adverb
  kunne velje fritt;
  stille nokon fritt;
  stå heilt fritt
utan særleg tvang, restriksjonar eller liknande
Døme
- leve eit fritt liv
- brukt som adverb
  ha det fritt på jobben
lausriven frå band, plikter, ansvar og liknande
Døme
- kjenne seg fri som fuglen;
- vere fri og frank
trygg, open og direkte;
frimodig, beintfram (1)
Døme
- ha eit fritt blikk;
- føre eit fritt språk;
- det rådde ein fri tone i laget;
- vere fri av seg;
- får eg vere så fri å …
- brukt som adverb
  dette meiner eg fritt;
  snakke fritt ut
som har (mellombels) fritak frå arbeid, skule eller andre plikter;
friteken, unnateken
Døme
- ta seg fri frå skulen;
- ha fri frå jobben;
- eg vil be meg fri;
- sleppe fri frå militæret
som unngår;
som er spart for;
kvitt (3, 1)
Døme
- gå fri all sut;
- fri for angst;
- bli fri sjukdomen
ikkje skyldig eller innblanda;
jamfør frikjenne
Døme
- kjenne nokon fri;
- dømme nokon fri
som er utan;
tom (1)
Døme
- vere fri for mat;
- det er fritt for mus no;
- boka er fri for humor
- - alkoholfri
  - feberfri
  - feilfri
  - isfri
  - rentefri
brukt som etterledd i samansetningar: utan fare for;
trygg, sikker
- - dirkefri
  - frostfri
  - krympefri
  - rustfri
gratis
Døme
- fri kost og losji;
- fri skyss
- brukt som adverb
  få boka fritt tilsend
i fysikk og kjemi: som ikkje er bunden til noko;
ikkje i sambinding
Døme
- frie elektron;
- fri energi

Faste uttrykk

det er ikkje fritt for
ein kan ikkje nekte for
det er ikkje fritt for at det breier seg ein viss skepsis
frie hender
full handlefridom
ho fekk frie hender til å lage ein ny radioserie
fritt fall
1. fall som ikkje blir hindra av mekanisk motstand
2. rask og kraftig nedgang i verdi, prestisje eller liknande
  verdsøkonomien var i fritt fall
gå fri
sleppe straff;
sleppe unna
ha ryggen fri
1. vere sikra mot kritikk og åtak fordi ein handla etter reglane eller på andre måtar har gardert seg
2. vere sikra mot fysisk angrep bakfrå
i det fri
utandørs
frukost i det fri
ikkje vere fri for
måtte vedgå at nokon er eller gjer det som er nemnt
han er ikkje fri for å vere tjuvaktig

Artikkelside

Resultater per side:

Avansert søk

Nynorskordboka 218 oppslagsord

vaksen 1I

Tyding og bruk

Døme

flette 1I

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

tynn

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

alko-

Opphav

Tyding og bruk

halde seg tørr

Tyding og bruk

Døme

Døme

tørr, turr

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

tylle

tylla

Faste uttrykk

tørrleggje, tørrlegge, turrleggje, turrlegge

tørrleggja, tørrlegga, turrleggja, turrlegga

Tyding og bruk

Døme

Døme

tørrlagd, turrlagd

Tyding og bruk

Døme

Døme

fri 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

vaksen 1

flette 1

fri 2