Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
263 treff

Bokmålsordboka 5 oppslagsord

øke, auke 2

verb

Opphav

av dansk øge; norrønt auka

Betydning og bruk

  1. gjøre større;
    få til å vokse
    Eksempel
    • øke farten;
    • øke sine inntekter
  2. bli større;
    vokse
    Eksempel
    • arbeidsledigheten øker;
    • med økende fart

Faste uttrykk

  • øke på
    bli sterkere;
    vokse
    • vinden øker på;
    • trafikken økte på
Artikkelside

auke 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt auki

Betydning og bruk

Eksempel
  • auken i utgifter
Artikkelside

verdauke

substantiv hankjønn

Opphav

jamfør auke (1

Betydning og bruk

Artikkelside

auksjon

substantiv hankjønn

Uttale

auksjoˊn

Opphav

av latin augere ‘auke’

Betydning og bruk

salg der den som byr høyest, får varen
Eksempel
  • selge, kjøpe på auksjon;
  • frivillig auksjon;
  • holde auksjon over gården
Artikkelside

matauk, matauke

substantiv hankjønn

Opphav

etterleddet har samme opprinnelse som auke (1

Betydning og bruk

det å øke forsyningen av mat;
tilskudd til kosten;
Eksempel
  • drive matauk;
  • plukke bær og sopp som matauk
Artikkelside

Nynorskordboka 258 oppslagsord

auke 2

auka

verb

Opphav

norrønt auka

Tyding og bruk

  1. gjere større;
    få til å vekse
    Døme
    • auke farten;
    • auke løna
  2. bli større eller meir talrik;
    Døme
    • folketalet aukar sterkt;
    • aukande utgifter

Faste uttrykk

  • auke på
    bli sterkare;
    vekse
    • vinden aukar på;
    • oppgåvene auka på
Artikkelside

auke 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt auki

Tyding og bruk

det å auke (2;
(til)vokster, tillegg;
Døme
  • auken i utgiftene;
  • ein auke på 30 %
Artikkelside

leggje stein til børa/byrda

Tyding og bruk

auke vanskane for andre;
Sjå: byrd, stein
Døme
  • denne lova legg stein til byrda for dei som er komne i ein vanskeleg situasjon;
  • den låge lønsveksten la stein til børa
Artikkelside

vindflage

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

brå og kortvarig auke i vindstyrken;
Døme
  • bli riven over ende av ei kraftig vindflage
Artikkelside

viltstell

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

tiltak for å auke og forbetre viltbestanden;
Artikkelside

velstandsauke

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

Døme
  • inntektsutjamning og velstandsauke
Artikkelside

snøgge

snøgga

verb

Tyding og bruk

auke farten på;
Døme
  • snøgge framgangen

Faste uttrykk

  • snøgge seg
    kome seg raskt av garde eller i gang med noko;
    skunde seg
Artikkelside

stein 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt steinn

Tyding og bruk

  1. fast og hardt mineralsk materiale som finst i store og små stykke i jordskorpa;
    til skilnad frå jord (3), sand (1) og grus (1
    Døme
    • bryte stein;
    • i Noreg er det mykje stein
  2. blokk eller klump av stein (1, 1)
    Døme
    • kaste stein;
    • få stein i skoen;
    • hoppe frå stein til stein over elva;
    • steinane rasa ned fjellsida
  3. stykke som er tilhogge av stein (1, 1) eller laga av betong, tegl eller liknande og nytta til eit særskilt føremål
    Døme
    • reise ein stein på grava;
    • leggje ny stein på taket
  4. edelt (fargerikt) mineral (1) brukt i smykke;
    Døme
    • edle steinar
  5. frø av steinfrukt med hardt skal rundt
    Døme
    • spytte ut steinen
  6. hardt frø i bær
    Døme
    • druer utan stein
  7. i medisin: liten fast lekam som blir skild ut, særleg i kjertlar

Faste uttrykk

  • byggje/leggje stein på stein
    arbeide tolmodig for å nå eit mål
    • bedrifta bygde stein på stein i etableringsfasen;
    • vi må leggje stein på stein for å få framgang
  • ein skal ikkje kaste stein når ein sit i glashus
    ein bør ikkje kritisere andre for noko ein sjølv kan kritiserast for
  • erte på seg stein
    terge til den aller rolegaste blir oppøst
  • falle ein stein frå nokons hjarte
    bli fri frå ei tung bør (1, 2)
    • det fall ein stein frå hjartet hans da han fekk vite sanninga
  • få ein stein til å gråte
    få den mest kjenslelause til å ynkast over nokon
  • ha eit hjarte av stein
    vere hard og kjenslelaus
  • hard som stein
    svært hard
  • hoggen/skriven i stein
    umogleg å endre
    • framtida er ikkje hoggen i stein;
    • planane er ikkje skrivne i stein
  • ikkje liggje att stein på stein
    vere eller bli heilt øydelagd
  • kaste den første steinen
    vere den første til å døme eller kritisere
  • kaste stein i glashus
    kritisere nokon for noko ein sjølv har gjort feil
    • opposisjonspartiet kastar stein i glashus
  • leggje stein til børa/byrda
    auke vanskane for andre
    • denne lova legg stein til byrda for dei som er komne i ein vanskeleg situasjon;
    • den låge lønsveksten la stein til børa
  • snu kvar stein
    undersøkje nøye;
    saumfare
  • sove som ein stein
    sove tungt
  • steinar for brød
    noko verdilaust i staden for noko nyttig
Artikkelside

tvifald 2

adjektiv

Tyding og bruk

Døme
  • leggje noko tvifaldt;
  • auke til det tvifalde;
  • gje ein tvifaldt att
Artikkelside

få opp stimen

Tyding og bruk

setje opp farten;
auke innsatsen eller betre prestasjonen;
Sjå: stim
Artikkelside