Avansert søk

Nynorskordboka 137 oppslagsord

verke 1

verka

verb

Opphav

norrønt verka; jamfør verk (

Tyding og bruk

arbeide med og lage til (materiale eller ting);
arbeide (4)
Døme
- verke fisk
arbeide (1)
Døme
- verke for ei sak;
- dei verka som misjonærar
ha verknad
Døme
- medisinen tok til å verke
ha innverknad på
Døme
- ingenting verkar på han;
- verdsøkonomien verkar på den nasjonale
fylle oppgåva si;
fungere (2)
Døme
- bremsene verka ikkje;
- systemet verkar godt
sjå ut til å vere;
framstå som
Døme
- det verkar vanskeleg;
- dei verka glade og nøgde;
- prosjektet verkar lovande

verkje, verke 2

verkja, verka

verb

Opphav

norrønt verkja; jamfør verk (

Tyding og bruk

gjere vondt;
smerte (2
Døme
- det verkjer i foten;
- såret verkte;
- armane verkte av roinga
kjenne verk (1, 1);
ha vondt
Døme
- ho verkte i heile kroppen
losne av betennelse;
svelle (4)
Døme
- det verkte ut ein splint
ha hugverk;
ottast;
vere urolig eller utolig
Døme
- han verkte av dårleg samvit;
- han sat og verkte med ei sak;
- ho verkte etter å kome seg av garde

vrangvillig, vrangviljug, rangvillig, rangviljug

adjektiv

Tyding og bruk

motvillig og vrien (2);
vrang (5)
Døme
- vrangvillige folk
om maskin, apparat eller liknande: som er vanskeleg å få til å verke;
vrang (4)
Døme
- få liv i ei vrangvillig motorsag

vrang, rang 2

adjektiv

Opphav

norrønt (v)rangr

Tyding og bruk

med innsida ut;
vrengd
Døme
- eine sokken er vrang
- brukt som adverb:
  ta jakka vrangt på seg
om maske (2: som ein lagar ved å trekkje tråden gjennom ei lykkje frå baksida;
til skilnad frå rett (3, 4)
Døme
- eit mønster med rette og vrange masker
1. brukt som adverb:
  strikke rett og vrangt
2. brukt som substantiv:
  strikke to rette og to vrange
som ikkje er rett (3, 2) (i ein viss situasjon);
feil, galen;
urettvis, falsk
Døme
- ta vrang frakk i garderoben;
- felle vrange dommar;
- ei vrang underskrift;
- sjå skilnaden på rett og vrangt
- brukt som adverb:
  svelgje vrangt
som valdar bry;
vanskeleg (1), ugrei (1), innfløkt
Døme
- kvistete og vrang ved;
- dette er vrangt å lære;
- det var vrange og vonde tider
- brukt som adverb:
  han stod så vrangt til
som er tverr og stri;
vanskeleg (2), umedgjerleg, vrien (2)
Døme
- ein vrang hotellgjest;
- guten var vrang og vanskeleg;
- hestane vart vrange og nekta å gå

Faste uttrykk

slå seg vrang
- gjere seg vanskeleg;
  bli trassig og sta
  ein gjest på utestaden slo seg vrang
- slutte å verke som normalt
  motoren slo seg vrang;
  ryggen har slått seg vrang

stinke

stinka

verb

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

gje frå seg stank;
lukte vondt;
tevje;
jamfør stinkande
Døme
- gatene stinka av søppel
i overført tyding: verke motbydeleg
Døme
- sjølvros stinkar
i overført tyding: vere veldig dårleg
Døme
- fagkunnskapen min stinkar

stimulere

stimulera

verb

Opphav

frå latin, av stimulus ‘odd, pigg’

Tyding og bruk

verke opplivande;

setje fart i;

eggje (2), kveikje (2);

jamfør stimulerande

Døme

kremen skal stimulere huda;
kaffien stimulerte meg;
premien skal stimulere til auka innsats

tupere

tupera

verb

Tyding og bruk

kjemme håret oppover for å få det til å verke fyldigare

Døme

tupere håret

toksisitet

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

evne som eit stoff har til å verke skadeleg eller drepande på ein organisme;

svi 2, svide 2

svida

verb

Tyding og bruk

brenne noko lett (i overflata) så det får skade
Døme
- svi håret sitt;
- svi fingertuppane på omnen;
- gloa svidde hol på skjorta;
- sola svidde avlinga
brenne inn (eit merke)
Døme
- svi namnet sitt på fjøla
koke så det lagar seg skover
Døme
- ho har svidd grauten

Faste uttrykk

lukte svidd
verke mistenkjeleg
heile saka luktar svidd
svi av
- brenne bort (vegetasjon)
  dei svidde av lyngen
- bruke opp;
  øyde opp
  svi av millionar på uteliv

spel 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

Tyding og bruk

uroleg rørsle;
veksling
Døme
- sjå spelet av nordlyset på himmelen;
- eit spel av fargar
- - minespel
livleg verksemd
Døme
- det frie spelet på pengemarknaden
leik (1)
Døme
- eit spel med ord
organisert leik med reglar, ofte med ball eller anna utstyr
Døme
- laget viste godt spel;
- ballen er ute av spel
- - angrepsspel
  - ballspel
sett med kort, brikker eller liknande til å spele med
Døme
- ludo er eit spel som passar for alle
- - brettspel
  - dataspel
  - puslespel
musikk (1) fått fram på instrument (3)
Døme
- eit stemne med leik og spel
- - felespel
  - klaverspel
aktivitet der ein satsar pengar eller liknande i von om forteneste
Døme
- spel på automatar
- - hasardspel
  - lykkespel
leik (5) som fugl driv med i paringstida
Døme
- det er forbode å skyte tiur på spel
skodespel (2)
Døme
- spelet på scena var av beste merke
tilgjersle
Døme
- det er berre spel frå hennar side
einskild omgang, parti av eit spel (1
Døme
- vinne første spelet
musikkinstrument
- - munnspel
  - trekkspel
teaterstykke
- - lystspel
  - musikkspel
  - skodespel

Faste uttrykk

avtalt spel
avtale i løynd til eigen føremon
drive spel med nokon
drive ap med nokon;
halde nokon for narr
fritt spel
spelerom
få fritt spel;
gje nokon fritt spel
gjere gode miner til slett spel
ikkje vise misnøye;
låst som ingenting
ha ein finger med i spelet
vere med, verke inn
høgt spel
spel med stor innsats;
dristig spel
setje på spel
risikere å tape eller miste
setje livet på spel
setje ut av spel
- overrumple, distrahere
  den nye informasjonen sette han heilt ut av spel
- hindre i å fungere eller delta
  kneskaden har sett meg ut av spel i fleire veker
spel for galleriet
falsk eller hyklersk framferd brukt for å gjere andre til lags
høyringa var eit spel for galleriet;
tomme ord og spel for galleriet
stå på spel
vere i fare for å gå tapt
liv og helse står på spel

Resultater per side: