Avansert søk

Nynorskordboka 16 oppslagsord

plent

adverb

Opphav

samanheng med platt

Tyding og bruk

heilt, fullstendig, absolutt
Døme
- nekte plent;
- det er plent uråd;
- eg var plent nøydd til å dra
punktleg, nøyaktig, presis
Døme
- arbeide plent og kjapt;
- klokka var plent sju;
- dette er plent som eg vil ha det

radt

adverb

Opphav

jamfør rad (

Tyding og bruk

snøgt;
greitt, lett
Døme
- det gjekk radt og lett;
- han gjekk radt av garde
beint fram, utan omveg;
heilt fram
Døme
- fare radt til byen
heilt, plent
Døme
- ikkje så radt få
gjerne
Døme
- det gjer eg radt

Faste uttrykk

like radt
like fullt;
likevel

umogleg, umogeleg

adjektiv

Tyding og bruk

som ikkje eller berre med store vanskar lèt seg gjere eller gjennomføre;
ikkje mogleg (1), ugjerleg
Døme
- ei umogleg oppgåve;
- det er plent umogleg å kome over her;
- krevje noko umogleg av nokon
- brukt som adverb:
  det kan umogleg vere rett;
  ein umogleg lang film
som ikkje kan vere tilfelle eller tenkjast;
utenkjeleg, usannsynleg
Døme
- ein større kjærleik er umogleg;
- det er ikkje umogleg at han kjem litt seint
svært vanskeleg;
vrien (2), vrang (5), umedgjerleg
Døme
- bilen er så umogleg i dag;
- vere heilt umogleg å samarbeide med

Faste uttrykk

fysisk umogleg
imot naturlovene;
plent uråd
det er fysisk umogleg å gå bakover i tid og endre på det som har skjedd
gjere seg umogleg
arbeide eller gå fram slik at ein ikkje kan brukast
gjere seg umogleg som statsministerkandidat

absolutt 2

adjektiv

Uttale

absolutˊt

Opphav

av latin absolutus, perfektum partisipp av absolvere ‘løyse frå’

Tyding og bruk

som ikkje er avhengig av noko anna;
vilkårslaus;
fullstendig
Døme
- eit absolutt krav;
- absolutt einevelde
brukt som adverb: vilkårslaust, plent, endeleg
Døme
- gjelde absolutt;
- ho ville absolutt reise
- brukt forsterkande:
  absolutt ikkje

Faste uttrykk

absolutt fleirtal
over halvparten av røystene blant dei som har røysterett i eit val;
til skilnad frå kvalifisert fleirtal og simpelt fleirtal
absolutt gehør
det å kunne bestemme tonehøgd ved hjelp av øyret
absolutt komparativ
komparativ (1 utan samanlikning, til dømes i ‘ein betre middag’
absolutt musikk
musikk som ikkje byggjer på noko anna enn musikalske verkemiddel;
motsett programmusikk
absolutt nullpunkt
lågaste temperatur som er mogleg, -273,15 °C
absolutt superlativ
superlativ (1 utan samanlikning, til dømes i ‘med største glede’
absolutt temperatur
temperatur målt frå det absolutte nullpunktet
absolutt veto
rett til å stanse vedtak

tvert

adverb

Opphav

n av tverr

Tyding og bruk

tvers
Døme
- tvert over fjorden;
- tvert igjennom
- med substantivisk funksjon etter preposisjon:
  dele seg på tvert;
  liggje på tvert (i senga)
brått, plutseleg, momentant
Døme
- bli tvert slutt;
- bli tvert borte;
- bestemme seg tvert;
- eg kjem tvert
heilt, beint, plent
Døme
- svare tvert nei;
- det er tvert umogleg;
- er du glad? – Nei, eg er tvert imot lei meg;
- slik er det ikkje, tvert om er det slik at …

Faste uttrykk

bryte over tvert
slutte heilt
ho braut over tvert med all politisk verksemd
på tvert
vrang, uvillig
tvert imot
1. heilt motsett;
  omvendt
  tilhøva har ikkje vorte betre, snarare tvert imot
2. rett overfor (1)
  ho satt tvert imot han
tvert om
heilt motsett

fysisk

adjektiv

Opphav

av gresk physikos; jamfør fysikk

Tyding og bruk

som gjeld fysikk (1)
Døme
- fysisk laboratorium;
- fysiske forsøk
som gjeld eller samsvarer med naturen og naturlovene
Døme
- fysiske lover;
- fysiske forhold avgjer plantevoksteren
som kan oppfattast med sansane
Døme
- vere fysisk til stades;
- møte ei fysisk hindring;
- fysiske omgjevnader;
- føretrekkje fysiske møte framfor digitale
som gjeld menneskekroppen og kroppsfunksjonane;
kroppsleg
Døme
- fysisk avstand;
- fysisk nærleik;
- ha god fysisk helse;
- fysiske og psykiske påkjenningar;
- vere i god fysisk form;
- bruke fysisk makt;
- ha glede av fysisk aktivitet;
- flatlus spreier seg gjennom nær fysisk kontakt
- brukt som adverb
  kome saman fysisk;
  arbeidet er fysisk krevjande

Faste uttrykk

fysisk arbeid
kroppsarbeid
var det hardt fysisk arbeid som sleit henne ut?
fysisk fostring
trening, oppbygging av kroppen
mange foreldre passar på at ungane deira får fysisk fostring
fysisk geografi
lære om form på og utvikling av landjorda eller om naturtilhøve på jorda i det heile
fysisk person
i jus: person i vanleg forstand;
til skilnad frå juridisk person
fysisk umogleg
imot naturlovene;
plent uråd
det er fysisk umogleg å gå bakover i tid og endre på det som har skjedd

bein 2

adjektiv

Opphav

norrønt beinn

Tyding og bruk

ikkje bogen;
rak (2, 2), rett (3, 1)
Døme
- stonga er bein;
- ein bein og fin molo;
- sikte etter om det er beint
- brukt som adverb
  greina står beint ut frå stomnen;
  sjå nokon beint inn i auga
brukt som adverb, om ytring: som går like på saka
Døme
- seie beint nei
reint, plent
Døme
- ho skapte seg beint galen
lett (2), grei (1), endefram (2)
Døme
- det er ikkje så beint å få det til

Faste uttrykk

beint fram
1. nett som det er framstilt
  stave eit ord beint fram;
  ei keisam historie om ein les ho beint fram
2. ikkje vanskeleg;
  problemfri;
  lett (2);
  beintfram (2)
  vegen ut av dette uføret er ikkje enkel og beint fram
3. utan atterhald;
  med reine ord;
  beintfram (3)
  seie si meining beint fram
4. rett og slett;
  verkeleg (5), sanneleg
  dette er beint fram trist;
  ho er beint fram ikkje til å stogge;
  eg tykkjer beint fram at …
beint ut
1. utan atterhald;
  rett ut
  seie noko beint ut;
  beint ut sagt
2. rett og slett
  dette er beint ut frekt

fysisk umogleg

Tyding og bruk

imot naturlovene;

plent uråd;

Sjå: fysisk, umogleg

Døme

det er fysisk umogleg å gå bakover i tid og endre på det som har skjedd

knøttande

adverb

Tyding og bruk

brukt forsterkande til adjektiv med tydinga ‘liten’;
bitte, knøtt (2, 1)
Døme
- eit knøttande lite kjøken
brukt forsterkande til adjektiv med tydinga ‘stille’: heilt, plent
Døme
- knøttande stilt

blånekte

blånekta

verb

Opphav

Tyding og bruk

nekte plent

Døme

han blånekta for å ha laga bråk

Resultater per side: