Avansert søk

Nynorskordboka 74 oppslagsord

din

determinativ possessiv

Opphav

norrønt þinn, þín, þitt, þínir

Tyding og bruk

som adjektiv, ved eigedoms- og tilhøyrsleforhold:; jamfør du
Døme
- er dette bilen din?
- er du på rommet ditt?
- kva heiter mor di?
- føresett:
  det er di eiga skuld
- føresett med trykk:
  er det mi eller di bok?
- som substantiv:
  hels dine! – familien din e l;
  ikkje sjå skilnad på mitt og ditt
i tiltale føre eit substantiv (oftast skjellsord) med tyding du
Døme
- din tufs!

maken

adjektiv

Tyding og bruk

heilt lik

Døme

kjolen din er maken til min;
vi har make orgel heime

rakkar

substantiv hankjønn

Opphav

Tyding og bruk

om eldre forhold: mann som gjer ureint og utriveleg arbeid;
hjelpar for bøddel (1)
dårleg kar;
kjeltring, fark (1, 2)
Døme
- din rakkar!
i bunden form eintal, brukt som kraftuttrykk: fanden (1
Døme
- gje rakkaren;
- visst for rakkaren!

Faste uttrykk

fy til rakkaren
brukt for å uttrykkje beundring, avsky eller annan reaksjon
fy til rakkaren, vi er gode!

hund

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt hundr

Tyding og bruk

husdyr (som finst i ulik storleik, farge, skapnad og åtferd) som blir halde som kjæledyr eller bruksdyr, som er lett å dressere og som ein kan bruke til jakt eller andre oppgåver;
Canis familiaris
Døme
- gå tur med hunden;
- høyre hundane gøy;
- folk som held hund;
- gjere eit søk med hund
- - buhund
  - elghund
  - fuglehund
  - politihund
  - trekkhund
rå eller ussel person, òg brukt som skjellsord
Døme
- din feige hund!
brukt som kraftuttrykk: pokker, fanden (1
Døme
- kva hunden er dette for noko!
- fy hunden for ein dag det vart!
brukt i namn på stjernebilete som kan minne om ein hund (1)
Døme
- Den store hunden;
- Den vesle hunden

Faste uttrykk

der ligg hunden gravlagd
dette er den den verkelege årsaka;
slik heng det saman
ein hund etter
svært lysten på;
vill etter
ein hund etter ros;
ho var ein hund etter å lese
ein vittig hund
ein vittig, morosam person
galne hundar får rive skinn
den som er uvyrden, får svi for det
gå i hundane
gå til grunne
ikkje skode hunden på håra
ikkje døme nokon etter det ytre
raude hundar
barnesjukdom med raudt utslett;
Rubella
som ein hund
brukt for å forsterke noko negativt: veldig, svært, særs
fryse som ein hund;
vere lydig som ein hund
som hund og katt
i stadig fiendskap
dei levde som hund og katt

ære 2

æra

verb

Opphav

norrønt æra; frå lågtysk

Tyding og bruk

syne stor vyrdnad eller ære (1, 1)
Døme
- du skal ære far din og mor di;
- ære minnet etter far sin
halde heilag;
tilbe, dyrke (2, 3)
Døme
- elske og ære Gud;
- elske og ære sin ektefelle

heidre

heidra

verb

Opphav

norrønt heiðra

Tyding og bruk

vise heider;

Døme

han vart heidra med Kongens fortenestemedalje;
du skal heidre far din og mor di

leve 2

leva

verb

kløyvd infinitiv: leva

Opphav

norrønt lifa

Tyding og bruk

ha liv;
vere til;
eksistere;
jamfør levande (1)
Døme
- leve lenge;
- ho levde i nesten i hundre år;
- lever bestefar din enno?
livnære seg;
livberge seg
Døme
- ikkje ha noko å leve av;
- dei levde på knekkebrød og nudlar;
- vi lever for hundre kroner dagen;
- dei har levd på trygd dei siste månadene
vere i ein viss tilstand eller på ein viss stad;
ha det på ein viss måte;
bu (3, 1)
Døme
- eg levde lenge på den gode opplevinga;
- leve lykkeleg;
- dei har levd i utlandet i mange år;
- vi lever i overflod
stelle seg;
bere seg åt
Døme
- dei lever farleg;
- studentane må leve opp til visse krav
vere aktuell;
bli ståande;
vare (4
Døme
- Ibsen sine drama kjem til å leve vidare;
- minnet om henne lever framleis
brukt i helsingar
Døme
- du får leve så vel!
- lev vel!
brukt i ynske eller utrop
Døme
- leve kongen!
- kongen leve!

Faste uttrykk

den som lever, får sjå
den som lever lenge nok, vil få vite korleis det går;
det vil framtida vise
leve av/på luft og kjærleik
leve utan materielle gode
de kan ikkje leve på luft og kjærleik;
paret levde av luft og kjærleik
leve for noko/nokon
ofre seg for noko eller nokon
ho lever for ungane;
dei levde for kunsten
leve frå hand til munn
leve på ein måte så ein berre så vidt har nok til å klare seg
leve i håpet
trøyste seg med at det vil bli bra i framtida
leve i lag
bu saman (og ha seksuelt samliv)
dei har levd i lag i mange år
leve livet
nyte livet
i ferien skal eg berre slappe av og leve livet
leve med
finne seg i;
tole
eg må berre leve med ryggplagene
leve med i
vere engasjert i
leve opp
nå vaksen alder
leve på nokon
la nokon andre forsørgje seg
ho lever på foreldra
leve på stor fot
leve flott;
ha eit stort forbruk
leve ut
få utløp for, til dømes eit behov;
realisere
no lever eg ut den store draumen
lære så lenge ein lever
stadig lære noko nytt i livet;
aldri bli utlært

tufs 1

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

liten klump av samanfiltra hår eller tekstil;
tjafs, tust, dott
Døme
- ein tufs med hår
tåpeleg person;
tåpe, dust (2, dumming, fjols
Døme
- din elendige tufs!
- for ein tufs av ein sjef
svak person;
pusling (3, veiking (2, stakkar (2)
Døme
- ein tufs til kar

fjott

substantiv hankjønn

Opphav

av dansk fjot; truleg samanheng med lågtysk fudde ‘fille’

Tyding og bruk

usjølvstendig og naiv person;

mehe, dott (4), dust (

Døme

han er ein fjott;
einfaldige fjottar;
din fjott!

stø seg til

Tyding og bruk

Sjå: stø

finne hjelp i;
støtte seg til (1)
Døme
- han stødde seg til vener og familie;
- eg stør meg til notata
byggje på som grunnlag for meining, syn eller liknande;
støtte seg til (2)
Døme
- stø seg til den nyaste forskinga;
- eg stødde meg til kunnskapen din

Resultater per side: