Avansert søk

Nynorskordboka 9 oppslagsord

bikke

bikka

verb

Opphav

norrønt bikkja ‘få til å falle, velte’

Tyding og bruk

få til å vippe (3, 1);
halle på noko;
velte noko over ende
Døme
- bikke på koppen;
- bikke lasset av vogna
falle over ende;
tippe (3, 2), vippe (3, 1)
Døme
- steinen ligg og bikkar ytst på kanten;
- steinen står på kant og kan lett bikke over
passere
Døme
- folketalet i tettstaden bikkar 15 000;
- ho har bikka 50 år

Faste uttrykk

bikke over
bli for mykje
sjokket får det til å bikke over for henne
bikke over i
endre seg til
filmen bikkar aldri over i det spekulative

velte 3

velta

verb

Opphav

norrønt velta; av velte (

Tyding og bruk

rulle noko eller nokon over ende;
få til å velte (2;
dytte (1, 1), tippe (3, 2), vippe (3, 4), bikke (1)
Døme
- velte storstein or åkeren;
- grisen velte seg i gjørma;
- ho heldt på å velte eit glas;
- stolen låg velt;
- ho velte seg over på sida
falle eller rulle (2, 1) over ende;
velte (2, 1)
Døme
- bilen velte over ende;
- treet velte over vegen;
- bølgjene velte inn mot stranda
kome fram i stor mengd;
strøyme (1, 2), velte (2, 2), velle (2)
Døme
- røyken velte fram;
- snøen berre velte ned;
- ei vond kjensle velte opp i meg;
- lyset velter inn i rommet gjennom dei store vindauga
skyve over på
Døme
- finne nokon å velte skulda over på;
- ho velta ansvaret over på dårlege tider
få til å mislykkast;
spolere
Døme
- velte ei regjering;
- velte spelet til nokon

Faste uttrykk

velte seg i
sitje med eller nytte rikeleg av
velte seg i pengar og rikdom;
på hotellet kan ein velte seg i luksus

ri 2, ride

rida

verb

Opphav

norrønt ríða

Tyding og bruk

sitje på ryggen av eit dyr og styre det framover;
ferdast på hesteryggen
Døme
- ri på ein hest;
- ri i galopp
sitje skrevs over noko
Døme
- ri på gjerdet;
- ri på båtkvelven
bikke
Døme
- ri over
plage eller tyngje over tid
Døme
- det rir meg som ei mare;
- riden av skuldkjensle;
- poeten er riden av kjærleikslengt
segle eller ferdast på sjø eller bølgje
ha fordel eller nytte av
Døme
- ri på ei popularitetsbølgje
om hanndyr: stige opp på hodyr for å gjennomføre paring

Faste uttrykk

ikkje ri den dagen ein salar
vere sein i vendinga
ri for anker
liggje for anker i storm
ri inn
temje eller dressere til ridedyr
ri kjepphestar
stadig gje til kjenne si (fastlåste) meining om eit emne
ri nokon som ei mare
vere ei stor plage for nokon
dei økonomiske vanskane rei henne som ei mare
ri paragrafar
følgje lova svært strengt;
vere pirkete og formell;
jamfør paragrafryttar
ri prinsipp
tvihalde på prinsippa sine utan å ta omsyn til andre faktorar;
jamfør prinsippryttar
ri stormen av
1. kome gjennom ein storm med å liggje på vêret
  ri av ein storm
2. klare seg gjennom vanskar
  ministeren reid stormen av

vippe 3

vippa

verb

Tyding og bruk

svinge opp og ned eller att og fram (med lett og rask rørsle)
Døme
- linerla vippar med stjerten;
- sitje og vippe med foten over kneet
i overført tyding: veksle raskt mellom to tilstandar;
svinge (4);
vakle
Døme
- det står og vippar mellom borgarleg og sosialistisk fleirtal
flytte seg brått frå éin posisjon til ein annan (rundt eit midtpunkt eller tyngdepunkt);
tippe (3, 2)
Døme
- bilen vippa rundt i svingen
få til å miste balansen og falle;
bikke (1)
Døme
- vippe sauen rundt på ryggen
sende noko av garde med éi rask rørsle
Døme
- vippe ballen over målmannen og i mål

Faste uttrykk

vippe av pinnen
1. skuve til sides;
  fortrengje
  heimelaget let seg ikkje vippe av pinnen
2. gjere forvirra
  mange blir vippa av pinnen av ny teknologi
vippe pinne
i barneleik: støyte ein pinne av garde med ein annan pinne så langt som mogleg, og utan at motparten fangar han

bikk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

det å bikke;

Faste uttrykk

på bikken
1. i ferd med å bikke (2)
  bussen vart hengande på bikken
2. i ein situasjon som kan ende godt eller dårleg
  forballkampen stod på bikken

tilte

tilta

verb

Opphav

frå engelsk

Tyding og bruk

stille på skrå;
bikke
Døme
- la hovudet tilte litt over på skakke
i overført tyding: gå frå vitet;
bli sprø (3)
Døme
- no er han verkeleg i ferd med å tilte;
- det tiltar nesten for meg

bikke over

Tyding og bruk

bli for mykje;

Sjå: bikke

Døme

sjokket får det til å bikke over for henne

bikke over i

Tyding og bruk

endre seg til;

Sjå: bikke

Døme

filmen bikkar aldri over i det spekulative

på bikken

Tyding og bruk

Sjå: bikk

i ferd med å bikke (2)
Døme
- bussen vart hengande på bikken
i ein situasjon som kan ende godt eller dårleg
Døme
- forballkampen stod på bikken