Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
32 treff

Nynorskordboka 32 oppslagsord

arbeidsgjevar, arbeidsgivar

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person, firma som har folk tilsett i si teneste;
Artikkelside

useriøs

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som ikkje kan takast alvorleg;
    Døme
    • forslaget er heilt useriøst;
    • forstyrre undervisninga med useriøse kommentarar
  2. som er lite skikkeleg eller påliteleg;
    Døme
    • bransjen er prega av mange useriøse aktørar;
    • bli råka av ein useriøs arbeidsgjevar
Artikkelside

tariffavtale

substantiv hankjønn eller hokjønn

Tyding og bruk

avtale mellom ei fagforeining og ein arbeidsgjevar(organisasjon) om arbeidsvilkår, lønsvilkår og andre tilhøve
Artikkelside

herre 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt herra, herri, av gammallågtysk herro, komparativ av her ‘fornem’; jamfør herleg

Tyding og bruk

  1. Døme
    • herre konge!
    • bli herre over heile landet;
    • dei høge herrane i Kreml og Washington
  2. overhovud for huslyd;
    Døme
    • tene to herrar;
    • vere herre i huset;
    • vere herre i eige hus;
    • vere sin eigen herre
  3. Døme
    • te seg som ein herre;
    • mine damer og herrar;
    • ein herre på byen;
    • eit trimparti for herrar
  4. brukt som særnamn: Gud
    Døme
    • Herren vår Gud;
    • Herren vere med deg!
    • i genitiv brukt for å forsterke ei utsegn
      • eit herrens vêr;
      • for mange herrens år sidan;
      • kva i herrens namn er dette?

Faste uttrykk

  • leve herrens glade dagar
    vere sorglaust oppteken med fest og moro
  • vere herre over
    meistre
    • vere herre over situasjonen;
    • bli herre over sitt eige liv
Artikkelside

brød

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt brauð

Tyding og bruk

  1. bakverk av est deig, elta saman av mjøl, væske og gjær og steikt
    Døme
    • grovt brød;
    • heimebakt brød;
    • pølse med brød
  2. brukt som etterledd i nemningar for kaker og andre bakverk
  3. alt som trengst til å leve;
    jamfør levebrød
    Døme
    • det daglege brød

Faste uttrykk

  • brød og sirkus
    mat og underhaldning (i staden for reformar og endringar i samfunnet)
    • ingen i valkampen vil love meir enn fire nye år med brød og sirkus
  • brød og vin
    symbol på Kristi lekam og blod i nattverden
  • dum som eit brød
    svært dum
  • ha i sitt brød
    vere arbeidsgjevar for
    • staten har mange i sitt brød
  • sitje på vatn og brød
    sitje i fengsel
  • steinar for brød
    noko verdilaust i staden for noko nyttig
  • ta i sitt brød
    tilsette
    • han tek slektningar i sitt brød
  • tene sitt brød
    arbeide for å få inntekter
    • han tente sitt brød på sjøen
Artikkelside

ha i sitt brød

Tyding og bruk

vere arbeidsgjevar for;
Sjå: brød
Døme
  • staten har mange i sitt brød
Artikkelside

lærlingkontrakt

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

kontrakt mellom lærling og arbeidsgjevar
Artikkelside

blokkere

blokkera

verb

Uttale

blåkeˊre

Opphav

av fransk bloquer; samanheng med blokk

Tyding og bruk

  1. Døme
    • eit ras blokkerer jernbanelinja;
    • blokkere oppkøyrsla til huset;
    • få luftvegane blokkert;
    • høghusa blokkerer utsikta;
    • keeperen blokkerte skotet;
    • blokkere eit dataangrep;
    • sensur som blokkerer visse internettsider;
    • eit medikament som blokkerer enzym;
    • problem som blokkerer utviklinga i landet
  2. setje i verk blokade (1)
    Døme
    • blokkere ei hamn;
    • blokkere kysten med krigsskip
  3. setje i verk blokade (3) for å hindre arbeidsgjevar i å få arbeidskraft
    Døme
    • fagorganiserte arbeidstakarar blokkerte nye stillingar
Artikkelside

arbeidsgjevaravgift, arbeidsgivaravgift

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

avgift som ein arbeidsgjevar betaler til folketrygda for dei tilsette
Artikkelside

lockoutvarsel

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

varsel om lockout frå ein arbeidsgjevar
Artikkelside