Avansert søk

Nynorskordboka 42 oppslagsord

roleg

adjektiv

Opphav

norrønt róligr; av ro (

Tyding og bruk

som knapt rører seg;
urørleg (1), still (2, 1)
Døme
- sjøen var roleg
- brukt som adverb:
  sitje roleg
utan støy, endringar eller hendingar som forstyrrar;
fredeleg (3)
Døme
- ein roleg stad;
- rolege omgjevnader;
- få ei roleg natt;
- den rolegaste delen av sesongen
utan bekymring;
sorglaus
Døme
- du kan vere heilt roleg
utan hast;
nøktern (1), tenksam (2), avslappa (1)
Døme
- ein roleg og stø kar
- brukt som adverb:
  tale roleg og høfleg;
  ta meldinga heilt roleg
utan avbrot og utan merkande endring i fart eller intensitet;
jamn (4), regelbunden (2)
Døme
- det var nokre rolege år;
- leve eit roleg liv;
- rolege linjer i landskapet;
- rolege fargar;
- eg går heldigvis rolegare dagar i møte
- brukt som adverb:
  elva rann roleg forbi

mørk

adjektiv

Opphav

norrønt myrkr

Tyding og bruk

som er utan lys;
lite eller ikkje opplyst;
motsett lys (2, 2)
Døme
- mørke haustkveldar;
- det blir tidleg mørkt;
- det var stummande mørkt i kjellaren;
- eg må gå før det blir mørkt;
- midtvinters er dagen på sitt mørkaste
om farge: som nærmar seg svart
Døme
- ho hadde mørkt hår og brune auge;
- eg vil ha bakgrunnen litt mørkare;
- dei fleste hadde mørke dressar i gravferda;
- det kjem mørke skyene inn frå vest
- brukt som adverb:
  han er mørk blond;
  vi har kjøpt ein mørk grøn sofa
om lyd: som ligg lågt på toneskalaen;
djup (2, 3), grov (3, 4)
Døme
- mørke og lyse tonar;
- han har ei mørk røyst
alvorleg (2), dyster, håplaus (1);
trist (2)
Døme
- mørke utsikter;
- eit mørkt punkt i historia;
- forskaren teikna eit mørkt bilete av framtida;
- vi prøver å halde motet oppe, sjølv i dei mørkaste stundene
- brukt som adverb:
  det såg mørkt ut for henne;
  dei såg mørkt på framtida i bransjen
ukjend (1), gåtefull;
uopplyst (2)
Døme
- den mørke mellomalderen

Faste uttrykk

eit mørkt kapittel
ei vond hending eller sak
eit mørkt kapittel i kolonihistoria;
sesongen vart eit mørkt kapittel for laget

symptomatisk

adjektiv

Tyding og bruk

som er symptom på noko;

som er eit vanleg kjenneteikn på noko;

Døme

stress er symptomatisk for vår tid;
kampen var ganske symptomatisk for sesongen

kanonstart

substantiv hankjønn

Opphav

Tyding og bruk

svært god start

Døme

ein kanonstart på sesongen;
skisenteret fekk ein kanonstart

svak

adjektiv

Opphav

av lågtysk swak

Tyding og bruk

som har liten styrke;
veik (2, 1), kraftlaus (1)
Døme
- ha svake musklar;
- han er svakare enn andre barn;
- ein svak vind;
- motoren var for svak
som toler lite;
sjukleg, skrøpeleg
Døme
- ha svake nervar;
- ho er framleis svak etter operasjonen
som har liten innverknad eller kraft
Døme
- ei svak gruppe;
- svak motstand
- brukt som substantiv:
  dei svake i samfunnet
- brukt som adverb:
  sjå behova til dei svakast stilte
som har liten makt eller autoritet
Døme
- ei svak regjering;
- få kritikk for svak leiing
som ein nesten ikkje legg merke til
Døme
- ei svak lukt;
- ein svak nedgang i talet på selde bustader;
- veksten var svakare enn venta
- brukt som adverb:
  eit svakt opplyst rom;
  ho klemde handa hans svakt
lite fast;
ettergjevande
Døme
- vere svak i trua
lite solid;
usikker
Døme
- ha svak økonomi
lite vellukka;
dårleg
Døme
- ein svak prestasjon;
- svake resultat;
- laget har hatt ein svak start på sesongen;
- dette er den svakaste boka hennar;
- regelverket er for svakt
- brukt som adverb:
  den norske krona står svakt
i grammatikk: med regelviss bøying;
linn (3);
til skilnad frå sterk (11)

Faste uttrykk

det svake kjønn
utdatert nemning for kvinner
svak bøying
bøying med tillagd ending i preteritum;
linn bøying;
til skilnad frå sterk bøying
svak side
feil, mangel
ei svak side ved rapporten;
undersøkinga har svake sider
svake substantiv
substantiv som endar på trykklett vokal;
linne substantiv;
til skilnad frå sterke substantiv
svake verb
verb som får bøyingsending i preteritum;
linne verb;
til skilnad frå sterke verb
vere svak for
gjerne ville ha;
ikkje kunne motstå
ho er svak for det søte

slite benken

Tyding og bruk

vere reserve;

sitje på innbytarbenken;

Sjå: slite

Døme

spelaren har slite benken heile sesongen

slite 2

slita

verb

Opphav

norrønt slíta

Tyding og bruk

rive i stykke;
dra eller tøye noko så det går sund
Døme
- båten sleit fortøyingane;
- hunden har slite seg frå bandet;
- ho har ikkje saks, så ho slit av tråden
rykkje (1, 1), rive (3, 5)
Døme
- hunden slit i bandet;
- vinden reiv og sleit i huset
nytte (mykje og lenge) så bruken set tydelege merke;
skjemme eller tære med mykje bruk;
jamfør sliten (2)
Døme
- ho har slite ut fleire eksemplar av boka;
- målinga på huset var sliten av;
- golvet er slite ned;
- eg får slite på den same frakken eit år til;
- all uroa slit på nervane
arbeide hardt;
anstrengje seg;
streve (1);
jamfør sliten (1)
Døme
- vi sleit oss opp den bratte bakken;
- han har slite og arbeidd heile livet

Faste uttrykk

slite benken
vere reserve;
sitje på innbytarbenken
spelaren har slite benken heile sesongen
slite med
plagast med (til dømes med ein skade eller sjukdom)
eg sleit med kneskaden heile hausten
slite seg ut
gå tom for krefter eller miste helsa av hardt arbeid (over lang tid)
far min sleit seg ut på gardsarbeid
slite skulebenken
gå på skulen

tjuvfiskar

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

person som fiskar utan fiskekort eller utanfor sesongen

mellom stengene

Tyding og bruk

mellom målstengene;

på eller i mål (, 9);

Sjå: stong

Døme

dei hadde ikkje eit skot mellom stengene heile sesongen

stong

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt stǫng

Tyding og bruk

lang, smal og rett gjenstand av tre, metall eller liknande;
stake, staur, stav, stokk
- - brekkstong
  - jernstong
  - nidstong
  - vektstong
flaggstong
Døme
- det var flagg på alle stengene i bygda
fiskestong
Døme
- ho fekk laksen på stong
brukt som etterledd i samansetningar som nemner krydder i form av plantestengel eller liknande
- - kanelstong
  - vaniljestong
brukt som etterledd i samansetningar som nemner eit avlangt stykke som noko er forma i
- - lakrisstong
  - wienerstong

Faste uttrykk

flagge på halv stong
la flagg henge om lag halvvegss ned på flaggstong for å vise sorg ved dødsfall og gravferd
mellom stengene
mellom målstengene;
på eller i mål (1, 9)
dei hadde ikkje eit skot mellom stengene heile sesongen
stong inn
1. om ball eller puck i visse spel: via målstonga og inn i mål
2. flaks (1
stong ut
1. om ball eller puck i visse spel: via målstonga og utanfor mål
2. uflaks

Resultater per side: