Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
18 treff

Nynorskordboka 18 oppslagsord

asen 2

adjektiv

Opphav

perfektum partisipp av ase (1

Tyding og bruk

Artikkelside

erte på seg stein

Tyding og bruk

terge til den aller rolegaste blir oppøst;
Sjå: stein
Artikkelside

stein 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt steinn

Tyding og bruk

  1. fast og hardt mineralsk materiale som finst i store og små stykke i jordskorpa;
    til skilnad frå jord (3), sand (1) og grus (1
    Døme
    • bryte stein;
    • i Noreg er det mykje stein
  2. blokk eller klump av stein (1, 1)
    Døme
    • kaste stein;
    • få stein i skoen;
    • hoppe frå stein til stein over elva;
    • steinane rasa ned fjellsida
  3. stykke som er tilhogge av stein (1, 1) eller laga av betong, tegl eller liknande og nytta til eit særskilt føremål
    Døme
    • reise ein stein på grava;
    • leggje ny stein på taket
  4. edelt (fargerikt) mineral (1) brukt i smykke;
    Døme
    • edle steinar
  5. frø av steinfrukt med hardt skal rundt
    Døme
    • spytte ut steinen
  6. hardt frø i bær
    Døme
    • druer utan stein
  7. i medisin: liten fast lekam som blir skild ut, særleg i kjertlar

Faste uttrykk

  • byggje/leggje stein på stein
    arbeide tolmodig for å nå eit mål
    • bedrifta bygde stein på stein i etableringsfasen;
    • vi må leggje stein på stein for å få framgang
  • ein skal ikkje kaste stein når ein sit i glashus
    ein bør ikkje kritisere andre for noko ein sjølv kan kritiserast for
  • erte på seg stein
    terge til den aller rolegaste blir oppøst
  • falle ein stein frå nokons hjarte
    bli fri frå ei tung bør (1, 2)
    • det fall ein stein frå hjartet hans da han fekk vite sanninga
  • få ein stein til å gråte
    få den mest kjenslelause til å ynkast over nokon
  • ha eit hjarte av stein
    vere hard og kjenslelaus
  • hard som stein
    svært hard
  • hoggen/skriven i stein
    umogleg å endre
    • framtida er ikkje hoggen i stein;
    • planane er ikkje skrivne i stein
  • ikkje liggje att stein på stein
    vere eller bli heilt øydelagd
  • kaste den første steinen
    vere den første til å døme eller kritisere
  • kaste stein i glashus
    kritisere nokon for noko ein sjølv har gjort feil
    • opposisjonspartiet kastar stein i glashus
  • leggje stein til børa/byrda
    auke vanskane for andre
    • denne lova legg stein til byrda for dei som er komne i ein vanskeleg situasjon;
    • den låge lønsveksten la stein til børa
  • snu kvar stein
    undersøkje nøye;
    saumfare
  • sove som ein stein
    sove tungt
  • steinar for brød
    noko verdilaust i staden for noko nyttig
Artikkelside

øse 3

øsa

verb

Opphav

norrønt ǿsa

Tyding og bruk

Faste uttrykk

  • øse opp
    setje kjenslene i sterk rørsle hos;
    få til å bli sint eller opphissa;
    hisse (seg) opp;
    jamfør oppøst
    • dei hadde øst han opp;
    • han øser seg opp for ingen ting
Artikkelside

make 2

maka

verb
kløyvd infinitiv: maka

Opphav

norrønt maka; frå lågtysk

Tyding og bruk

  1. arbeide med;
    lage, få i stand, ordne
    Døme
    • make det slik ein vil;
    • make veg i snøen;
    • det makar seg til regn
  2. bruke seg på, kjefte;
    bli oppøst
    Døme
    • make seg på nokon

Faste uttrykk

  • make seg
    ordne seg
    • alt makar seg vel for meg
Artikkelside

hisse

hissa

verb

Opphav

av lågtysk hitzen, hissen ‘drive fram’; av tysk hitzen ‘hete opp’

Tyding og bruk

  1. drive, eggje til å jage eller til å gjere åtak
    Døme
    • hisse hunden på nokon
  2. eggje til kamp eller åtak
    Døme
    • hisse nokon til kamp
  3. vekkje lidenskap;
    øse opp
    • brukt som adjektiv
      • hissande rytmar

Faste uttrykk

  • hisse opp
    få til å bli opphissa eller oppøst
    • ho klarte å hisse opp sjefen
  • hisse seg opp
    bli sint eller oppøst
    • han har lett for å hisse seg opp
Artikkelside

øse opp

Tyding og bruk

setje kjenslene i sterk rørsle hos;
få til å bli sint eller opphissa;
hisse (seg) opp;
jamfør oppøst;
Sjå: øse
Døme
  • dei hadde øst han opp;
  • han øser seg opp for ingen ting
Artikkelside

øsing

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  2. oppøst huglag;
    Døme
    • kome i øsing
Artikkelside

øsen

adjektiv

Tyding og bruk

Døme
  • eg vart litt øsen;
  • hestane vart øsne;
  • ein oppglødd, øsen gutunge
Artikkelside

spent 1

adjektiv

Opphav

av spenne (3

Tyding og bruk

  1. Døme
    • vente spent på resultatet
  2. interessert
    Døme
    • følgje spent med
  3. prega av mistru og fiendskap
    Døme
    • situasjonen er spent
Artikkelside