Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
13 treff

Nynorskordboka 13 oppslagsord

balanse

substantiv hankjønn

Uttale

balanˊse eller  balanˊgse

Opphav

frå fransk; av latin bilanx ‘med to skåler’

Tyding og bruk

  1. vektstong(system) til å halde noko i jamvekt
    Døme
    • balansen i eit ur
  2. (evne til) jamvekt;
    Døme
    • halde, miste balansen;
    • vere ute av balanse;
    • turnaren hadde god balanse
  3. i overført tyding: det at to eller fleire aspekt er høveleg tilpassa kvarandre;
    Døme
    • finne ein god balanse mellom jobb og fritid;
    • balansen mellom tilbod og etterspurnad;
    • sjeleleg balanse
  4. Døme
    • setje opp balanse ved årsskiftet
  5. jamvekt mellom inntekter og utgifter i ein rekneskap;
    Døme
    • rekneskapen viser balanse
Artikkelside

termisk ureining

Tyding og bruk

det at luft eller varme blir tilført for mykje varme, slik at den økologiske balansen blir endra;
Sjå: termisk
Artikkelside

termisk

adjektiv

Opphav

frå tysk; av gresk thermos ‘varm’

Tyding og bruk

som gjeld temperatur eller varme
Døme
  • termisk energi;
  • søkje med termisk kamera

Faste uttrykk

  • termisk ekvator
    linje rundt jorda som går gjennom stadene med høgast middeltemperatur på kvar meridian
  • termisk kraftverk
  • termisk ureining
    det at luft eller varme blir tilført for mykje varme, slik at den økologiske balansen blir endra
Artikkelside

vippe 3

vippa

verb

Tyding og bruk

  1. svinge opp og ned eller att og fram (med lett og rask rørsle)
    Døme
    • linerla vippar med stjerten;
    • sitje og vippe med foten over kneet
  2. i overført tyding: veksle raskt mellom to tilstandar;
    vakle
    Døme
    • det står og vippar mellom borgarleg og sosialistisk fleirtal
  3. flytte seg brått frå éin posisjon til ein annan (rundt eit midtpunkt eller tyngdepunkt);
    Døme
    • bilen vippa rundt i svingen
  4. få til å miste balansen og falle;
    Døme
    • vippe sauen rundt på ryggen
  5. sende noko av garde med éi rask rørsle
    Døme
    • vippe ballen over målmannen og i mål

Faste uttrykk

  • vippe av pinnen
    • skuve til sides;
      fortrengje
      • heimelaget let seg ikkje vippe av pinnen
    • gjere forvirra
      • mange blir vippa av pinnen av ny teknologi
  • vippe pinne
    i barneleik: støyte ein pinne av garde med ein annan pinne så langt som mogleg, og utan at motparten fangar han
Artikkelside

dørk

substantiv hankjønn

Opphav

jamfør nederlandsk durk, dork og lågtysk dork

Tyding og bruk

golv i eit rom på eit skip;
golv i maskinrom
Døme
  • plante beina trygt på dørken;
  • bli sett til å skure dørken

Faste uttrykk

  • gå i dørken
    falle i golvet;
    svime av
    • han mista balansen og gjekk rett i dørken
Artikkelside

økologisk

adjektiv

Opphav

av økologi

Tyding og bruk

  1. som gjeld forholdet mellom levande organismar og omgjevnadene
    Døme
    • halde dyre- og plantelivet i økologisk balanse
  2. som blir drive eller er produsert med omsyn til balansen i naturen, mellom anna utan tilsetning av kjemikaliar
    Døme
    • leggje gardsdrifta om til økologisk drift;
    • produksjon av økologisk mat
Artikkelside

økokatastrofe

substantiv hankjønn

Opphav

av øko- (2

Tyding og bruk

katastrofe (1) som øydelegg balansen i naturen
Døme
  • leveviset til menneska kan føre til økokatastrofar
Artikkelside

gjenvinne

gjenvinna

verb

Tyding og bruk

  1. få igjen;
    vinne tilbake
    Døme
    • han har gjenvunne balansen;
    • ho gjenvann fatninga;
    • gjenvinne ballen
  2. bruke om att;
    Døme
    • vi må gjenvinne plast og papir
    • brukt som adjektiv
      • materialet er av gjenvunnen plast
Artikkelside

gå i dørken

Tyding og bruk

falle i golvet;
svime av;
Sjå: dørk
Døme
  • han mista balansen og gjekk rett i dørken
Artikkelside

aktivere

aktivera

verb

Uttale

aktiveˊre

Tyding og bruk

  1. gjere aktiv;
    setje i funksjon
    Døme
    • aktivere eit program;
    • alarmen var ikkje aktivert
  2. gjere gyldig;
    Døme
    • aktivere billetten før ein går om bord
  3. føre opp som aktiva
    Døme
    • firmaet aktiverte investeringane i balansen
  4. gjere kjemisk verksam;
    auke farten i ein kjemisk reaksjon
Artikkelside