Avansert søk

trykte eller skrivne ord sette saman i ein heilskap slik at det gjev meining, til dømes i ei bok, ein artikkel eller ein e-post;
samanhengande mengd av skrivne ord
Døme
- ei bok med lite tekst og mykje bilete;
- desse tekstane er uleselege;
- skriv ein kort tekst om sommarferien din;
- ein gresk tekst med omsetjing
- - lovtekst
  - originaltekst
ord til ein melodi
Døme
- ein popmelodi med norsk tekst
- - songtekst
utdrag frå Bibelen eller bibelstad som utgangspunkt for ei preike
Døme
- teksten i dag er frå Salmane;
- leggje ut teksten på førehand
omsetjing eller attgjeving av tale i eit fjernsynsprogram, ein film eller liknande, som blir vist nedst på skjermen;
undertekst (1);
til skilnad frå dubbing
Døme
- filmen er på fransk med norske tekstar
i typografi: stor skriftstorleik;
20-punkts kegel

Faste uttrykk

halde seg til teksten
ikkje snakke seg vekk frå eit planlagt tema
lese nokon teksten
irettesetje nokon
læraren las elevane teksten da halve klassa ikkje leverte i tide

Artikkelside

som sagt, så gjort

Tyding og bruk

slik det vart planlagt eller avtalt, vart det også utført, ofte raskt og effektivt;

Sjå: seie

Artikkelside

seie

seia

verb

kløyvd infinitiv: seia

Opphav

norrønt segja

Tyding og bruk

uttrykkje med ord eller tale;
ytre (3, uttale (1, 1)
Døme
- ho seier at det regnar;
- vil du seie noko?
- han sa god natt;
- ho har ikkje sagt eit ord i heile dag
fortelje;
melde (3, 2), varsle (1)
Døme
- folk seier han drikk;
- ikkje sei det til nokon;
- dei seier at det spøkjer her;
- kan du seie at eg kjem for seint i dag?
uttrykkje (2);
bety
Døme
- kva vil kunstnaren seie med dette verket?
- dette sa meg ingenting
gje ei personleg fråsegn;
hevde, meine
Døme
- kva seier du til dette?
- eg kan ikkje seie eg liker det;
- kva vil folk seie?
avtale (2, 1), fastsetje
Døme
- så seier vi 1500 kr for arbeidet;
- lat oss seie det slik
gje lyd;
sende ut lyd
Døme
- bang, sa geværet;
- grisen seier nøff
spå;
varsle
Døme
- det gjekk som han sa;
- var det ikkje det eg sa!
- det er ikkje godt å seie kva ho meiner

Faste uttrykk

det vil seie
med andre ord;
det inneber;
forkorta dvs.
eg kan ikkje, det vil seie at du må dra;
vil det seie at du er usamd?
du kan så seie
det har du rett i
for å seie det med
for å sitere
for å seie det med Ibsen: «Evig eies kun det tapte!»
ha noko å seie
ha innverknad, vere viktig
alder har ikkje noko å seie i denne samanhengen;
det er ho som har noko å seie i denne bygda
lettare sagt enn gjort
vanskelegare å gjere enn det ser ut til
å skrive ei bok er lettare sagt enn gjort
seie av
fortelje, melde;
varsle noko
du får seie av når du vil gå
seie fram
presentere eit dikt, ein bøn eller liknande utanåt;
deklamere (1)
seie fram eit dikt
seie frå
gje beskjed om;
fortelje til nokon
har du sagt frå om møtet i morgon?
eg seier frå når eg går
seie frå seg
gje (munnleg) avkall på
eg seier frå meg stillinga mi som ordførar
seie føre
rettleie, lære;
instruere
ho sa føre korleis dei skulle gjere oppgåva
seie ja
vere samd, godkjenne
seie opp
1. avsetje ein arbeidstakar frå ei stilling
  verksemda måtte seie opp halvparten av arbeidstakarane
2. gje beskjed om at ein avsluttar eit arbeidsforhold
  eg har sagt opp jobben min
3. avslutte eller avbestille eit abonnement, ein kontrakt eller liknande
  ho sa opp avisa
seie på
innvende mot;
kritisere, utsetje på
kvaliteten var det ingenting å seie på;
ho hadde lite å seie på innsatsen;
denne oppgåva var det mykje å seie på!
seie til
gje beskjed om;
fortelje, melde;
seie frå
du må seie til kor du går
som sagt
brukt for å referere til eller oppsummere noko som har blitt sagt tidlegare
som sagt kan vi tene mykje pengar på denne måten;
eg har, som sagt, nett flytta
som sagt, så gjort
slik det vart planlagt eller avtalt, vart det også utført, ofte raskt og effektivt
stutt/kort sagt
i samandrag;
med få ord
stutt sagt er det ein dårleg idé;
vi må kort sagt bry oss meir om kvarandre
så å seie
nesten;
bortimot
snøen er så å seie heilt borte

Artikkelside

sein

adjektiv

Opphav

norrønt seinn

Tyding og bruk

som tek lang tid;
langsam (1), trå (2, 1), treg (2)
Døme
- seine rørsler;
- ho er ein sein lesar;
- leksikografi er eit seint arbeid
- brukt som adverb:
  han går seint opp trappa;
  moderniseringa går seint
som lèt vente på seg;
som skjer lenger inn i framtida enn venta
Døme
- vere ein halv time for sein;
- ho åt sein middag;
- påska er sein i år
- brukt som adverb:
  han kjem for seint på skulen;
  eg står seint opp om lørdagen
som krev lang veksetid
Døme
- desse potetene er seine;
- seine pærer
som skjer etter noko anna i tid;
som skjer mot slutten av ein periode
Døme
- ei sein kveldsstund;
- i sein mellomalder
- brukt som adverb:
  seint på kvelden
brukt i komparativ: som skjer på eit tidspunkt som ligg etter eit anna tidspunkt;
som har skjedd nyleg
Døme
- ei av dei seinare bøkene til forfattaren;
- dei seinare åra har utviklinga betra seg
- brukt som adverb:
  seinare i dag;
  ti år seinare;
  eg kom seinare enn planlagt
brukt i superlativ: som høyrer til den siste delen av ein tidsbolk eller rekkje;
sist
Døme
- dei seinaste åra har staden forandra seg;
- den seinaste målinga viser klar betring
brukt som adverb i superlativ: innan eller samtidig med eit fastsett tidspunkt;
med siste frist
Døme
- svaret kjem seinast etter tre veker;
- oppgåva må vere inne seinast fredag

Faste uttrykk

før eller seinare
på eit eller anna tidspunkt
vi vonar å finne ei løysing før eller seinare
ikkje vere sein om
vere snar til
ho var ikkje sein om å by på kaffi når nokon stakk innom
noko ein seint vil gløyme
som ein aldri kjem til å gløyme
denne festen var noko eg seint vil gløyme;
ei oppleving dei seint vil gløyme
sein i vendinga
som reagerer eller rører seg langsomt;
treg (2)
spelaren er for sein i vendinga;
ho var ikkje sein i vendinga
seint og tidleg
støtt og stendig;
jamt og ofte

Artikkelside

tilfeldigheit

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

noko som inntreffer tilfeldig (1), utan å vere planlagt eller regelbunde;
slumpetreff, vilkårlegheit
Døme
- eg trefte dei ved ei tilfeldigheit;
- bli ramma av ein serie tilfeldigheiter
det at noko hender tilfeldig
Døme
- det var berre tilfeldigheiter som gjorde at det ikkje gjekk gale

Artikkelside

skunde

skunda

verb

Opphav

norrønt skunda, skynda

Tyding og bruk

haste av garde

Døme

ho skundar vidare på ferda

Faste uttrykk

skunde fram
få til å hende tidlegare enn planlagt;
jamfør framskunde
skunde på
auke farten på;
jamfør påskunde
skunde seg
kome seg raskt av garde eller i gang med noko;
vere snar
dei skundar seg for å rekkje ferja

Artikkelside

program

substantiv inkjekjønn

Opphav

av gresk prographein ‘kunngjere skriftleg på førehand’

Tyding og bruk

plan for ei verksemd, eit tiltak eller liknande
Døme
- turen gjekk etter programmet
(hefte med) oversyn over ei tilskiping, ei teaterframsyning, ein konsert, radio- eller fjernsynssendingar eller liknande
Døme
- har du kjøpt program?
repertoar, speleplan
Døme
- ta filmen av programmet
sending i radio, fjernsyn eller på nett (1, 6)
Døme
- eit program om Hulda Garborg
- - barneprogram
  - debattprogram
  - underhaldingsprogram
retningslinjer for ein organisasjon, eit politisk parti eller liknande
Døme
- partiets program
- - arbeidsprogram
  - partiprogram
sett av instruksjonar for ein teknisk prosess
- - dataprogram
innstilling på automat eller maskin som gjer at noko blir utført på ein viss måte
Døme
- vaskemaskinen har program for til dømes ullvask

Faste uttrykk

ha på programmet
ha planar om
kva har du på programmet i kveld?
setje på programmet
ta med på liste over gjeremål
stå på programmet
vere planlagt;
stå for tur

Artikkelside

overlagd

adjektiv

Opphav

etterleddet av leggje

Tyding og bruk

som er gjord med overlegg (1);

planlagd, tilsikta

Faste uttrykk

overlagt drap
drap som er planlagt føreåt;
til skilnad frå aktlaust drap og forsettleg drap

Artikkelside

Resultater per side: