Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
112 treff

Nynorskordboka 112 oppslagsord

vern

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt vernd, vǫrn; samanheng med verje (2

Tyding og bruk

  1. det å verne;
    noko som tryggjer eller gjev ly mot eitkvart
    Døme
    • eit vern mot ytre fiendar;
    • skogen gjev vern mot fjellvinden;
    • bruke fordommane til vern mot nye tankar
  2. brukt som etterledd i samansetningar: samskipnad eller lag (6) som vernar
Artikkelside

verne

verna

verb

Opphav

norrønt verna; jamfør vern

Tyding og bruk

Døme
  • verne fedrelandet;
  • eg vernar om familien;
  • dei verna seg mot tap
  • brukt som adjektiv:
    • halde si vernande hand over noko
Artikkelside

fritt vilt

Tyding og bruk

noko eller nokon som manglar vern mot åtak, vald, kritikk, forfølging eller liknande;
Sjå: vilt
Døme
  • hønene var fritt vilt for reven
Artikkelside

vilt

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

  1. dyr som ein driv jakt eller fangst på
    Døme
    • finne påkøyrd vilt;
    • viltet var skadeskote;
    • verne viltet;
    • det var mykje meir vilt i skogen og på fjellet før
  2. Døme
    • servere poteter og vilt
  3. i overført tyding: noko eller nokon som er utsett, ettertrakta eller jakta på
    Døme
    • sjå nokon som lovleg vilt;
    • gullvinnaren var ettertrakta vilt for pressa

Faste uttrykk

  • fritt vilt
    noko eller nokon som manglar vern mot åtak, vald, kritikk, forfølging eller liknande
    • hønene var fritt vilt for reven
  • jaga vilt
    nokon som er forfølgd av åtak, tilbod, omtale, kritikk eller liknande
    • kjendisen var jaga vilt etter avsløringane
Artikkelside

stillongs

substantiv hankjønn

Opphav

registrert varemerke Stillongs

Tyding og bruk

tjukk strømpebukse utan fot, brukt under andre klede som vern mot kulde;
jamfør longs (1)
Døme
  • om vinteren har dei både ulltrøye og stillongs
Artikkelside

tuntre

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

stort, gammalt (lauv)tre som står attmed husa i tunet (og som etter folketrua er eit vern for garden)
Artikkelside

tjørekross, tjærekross

substantiv hankjønn

tjørekors, tjærekors

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

om eldre forhold: krossforma merke på hus, reiskap, husdyr og liknande som etter folketrua verna mot vonde makter
Døme
  • måle ein tjørekross til vern mot vonde makter
Artikkelside

sprøytevæske

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

kjemisk væske som blir sprøytt på planter til vern mot skadedyr;
Artikkelside

fjern

adjektiv

Opphav

gjennom eldre dansk fjær, frå lågtysk vern(e); jamfør norrønt fjar(ri)

Tyding og bruk

  1. som ligg langt unna
    Døme
    • fjerne himmelstrok;
    • fjerne slektningar;
    • dette verkar fjernt for meg;
    • det har eg ikkje den fjernaste idé om
    • brukt som substantiv
      • frå fjern og nær;
      • sjå noko i det fjerne
  2. langt unna i tid
    Døme
    • i ei fjern fortid
  3. Døme
    • du verkar så fjern;
    • vere fjern i blikket
Artikkelside

myndig

adjektiv

Opphav

av lågtysk mundich, opphavleg ‘som har makt’; av gammalhøgtysk munt ‘vern’

Tyding og bruk

  1. som har nådd vaksen alder (i Noreg 18 år), og som kan gjere avtaler og rå over eigne midlar utan medverknad av verje (1, 1);
    til sklinad frå mindreårig og umyndig
    Døme
    • nå myndig alder;
    • ho blir myndig neste år
  2. som vitnar om makt og autoritet;
    Døme
    • tale i ein myndig tone;
    • gripe inn med myndig hand;
    • ein myndig leiar
    • brukt som adverb:
      • ho opptredde alltid myndig og bestemd
Artikkelside