Avansert søk

Nynorskordboka 20 oppslagsord

sanne

sanna

verb

Opphav

norrønt sanna

Tyding og bruk

røyne at noko er sant;
stadfeste, vitne (2, 2)
Døme
- få sanne det som var sagt;
- eg måtte sanne at ho hadde rett
vere ved, vedkjenne seg
Døme
- sanne syndene sine

Faste uttrykk

sanne etter
tale ein etter munnen;
vere samd i alt

sann 1

adjektiv

Opphav

norrønt sannr

Tyding og bruk

som samsvarer med det røynlege;
korrekt, rett
Døme
- ei sann historie;
- seie som sant er;
- sant og visst;
- så sant som det er sagt;
- det er sant at bygget er rive;
- prøve å gje eit sannare bilete av noko
- brukt som adverb:
  snakke sant
brukt når ein brått kjem på eller tek seg i noko
Døme
- det var sant, eg skulle på møte
ekte, røynleg, verkeleg
Døme
- éin sann Gud frå æva og til æva;
- ha ei sann glede av noko;
- ein sann ven;
- eit sant virvar
i stadfestingar og eidar
Døme
- det skal eg gjere så sant eg heiter Per
brukt i uttrykk for overrasking
Døme
- nei, det er ikkje sant!
truverdig, ærleg
Døme
- vere sann og tru mot seg sjølv

Faste uttrykk

ikkje sant
1. brukt som ei oppmoding til å stadfeste eller godkjenne innhaldet i ei ytring
  du ser det for deg, ikkje sant?
2. brukt for å stadfeste innhaldet i noko ein annan seier
  det var utruleg vakkert. Ja, ikkje sant?
sant for dyden!
sanneleg!
sant å seie
ærleg talt
vise sitt sanne andlet
vise kva ein eigenleg vil eller kva for eigenskapar eller synspunkt ein har

alvorleg

adjektiv

Uttale

alvoˊrleg

Tyding og bruk

som syner eller uttrykkjer eins sanne, genuine mål eller meining;
verkeleg, ærleg
Døme
- eit alvorleg forslag
- brukt som adverb:
  meine det alvorleg;
  ikkje ta ein alvorleg
som er prega av alvor (2) og vyrdnad;
stø (3, streng (2, alvorsam
Døme
- ein alvorleg mann;
- eit alvorleg tema;
- snakke med alvorleg stemme
- brukt som adverb:
  sjå alvorleg på nokon
som kan få store, negative følgjer;
lagnadstung;
farleg
Døme
- ein alvorleg sjukdom;
- ei alvorleg sak
- brukt som adverb:
  vere alvorleg skadd
graverande, stor
Døme
- ein alvorleg påstand;
- ha alvorlege bekymringar;
- i første omgang må vi rette opp dei alvorlegaste feila

kjennast

verb

Tyding og bruk

bli sansa eller opplevd (på ein viss måte);
verke;
jamfør kjenne (2, 2) og kjenne (2, 3)
Døme
- stoffet kjennest glatt;
- det kjennest urettvist;
- kjennast hardt;
- kjennast vondt;
- dette kjendest, tenkjer eg
kjenne kvarandre (att)
Døme
- dei møttest og kjendest

Faste uttrykk

kjennast ved
1. vedgå at ein kjenner eller er fortruleg med
  hennar eigne ville ikkje kjennast ved henne
2. stå inne for, sanne (2);
  vedgå, tilstå
  ei haldning mange nektar å kjennast ved

stadfeste

stadfesta

verb

Opphav

av stad ( og feste (

Tyding og bruk

slå fast at noko er gyldig;
godkjenne, sanne (1)
Døme
- Høgsterett har stadfesta domen;
- meldinga er ikkje stadfesta
knyte til ein viss stad;
heimfeste, lokalisere (1)
Døme
- stadfeste ein dialekt

sanning

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å vere sann (1, 1);
samsvar med røynda
Døme
- tvile på sanninga i ein påstand;
- den reine sanninga;
- gudsens sanning;
- i sanning eit godt menneske;
- det er ikkje heile sanninga
forteljing eller utsegn som samsvarer med det røynlege
Døme
- halde seg til sanninga;
- fortelje nokon sanninga;
- absolutt sanning;
- filosofisk sanning;
- vitskapleg sanning
det å sanne;
stadfesting, visse (1
Døme
- eg fekk ikkje noka sanning på det
truskap, ærlegdom
Døme
- tene Herren i sanning

Faste uttrykk

forvalte sanninga
kunne definere kva som er den rette oppfatninga av ei sak
stadig fleire hevdar å forvalte sanninga;
ha monopol på å forvalte sanninga

naud, nød

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt nauð(r)

Tyding og bruk

vanskeleg situasjon;
fare, krise
Døme
- vere i naud
- - havsnaud
stor mangel;
fattigdom, armod;
skort
Døme
- lide naud;
- yte bistand der nauda er størst
- - fôrnaud
  - husnaud
tvingande grunn
Døme
- eg har ikkje naud til å gjere det

Faste uttrykk

ha inga naud
ikkje vere nokon fare
det har inga naud
i nauda skal ein venene røyne
sanne vener hjelper ein om ein får det vanskeleg
med naud og neppe
knapt nok;
berre så vidt
med nauda
knapt nok;
så vidt
naud lærer naken kvinne å spinne
ein finn ei løysing når ein er i ein vanskeleg situasjon
når nauda er størst, er hjelpa nærmast
når alt ser vanskeleg ut, kan det vere at ein får hjelp
til naud
i naudsfall, i verste fall
vere i naud for
mangle
vere i naud for arbeidsplassar

eg 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

substantivering av eg (

Tyding og bruk

eins eigen person;
eins eigenlege karakter eller personlegdom;
sjølv (1;
ego (1
Døme
- eget og omverda;
- mitt tidlegare eg;
- finne sitt sanne eg
forteljar i 1. person eintal i ein litterær tekst
Døme
- det lyriske eget

Faste uttrykk

mitt andre eg
1. den løynde eller ukjende sida av personlegdomen
  avsløre sitt andre eg
2. eins alter ego
mitt betre eg
den moralske delen av personlegdomen;
det gode i ein person
mitt betre eg overvann mitt svakare

ansikt

substantiv inkjekjønn

Opphav

gjennom bokmål; frå lågtysk , opphavleg ‘det ein ser på’

Tyding og bruk

framside av hovudet;
andlet
Døme
- eit kjent ansikt
person;
jamfør fjes (2)
Døme
- her kan du møte kjende ansikt

Faste uttrykk

ansikt til ansikt
rett imot kvarandre
stå ansikt til ansikt
miste/tape ansikt
oppleve (offentleg) skam
skandalen gjorde at dei tapte ansikt;
avgjerdsla førte til at eg mista ansikt
opp i ansiktet
til ein annan på ein beintfram måte
lyge ein rett opp i ansiktet;
ho ler han opp i ansiktet
redde ansikt
unngå tap av prestisje
skjere ansikt
lage stygge grimasar
slag i ansiktet
sterk, uventa krenking
situasjonen er ein tankevekkjar, eit slag i ansiktet
vise sitt sanne ansikt
vise kva ein eigenleg vil eller kva for eigenskapar eller synspunkt ein har

andlet

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt andlit, av and- ‘mot’ og líta ‘sjå’

Tyding og bruk

framside av hovudet;
ansikt
Døme
- bli raud i andletet;
- eit blidt andlet;
- eit kjent andlet;
- sminke seg i andletet
person;
jamfør fjes (2)
Døme
- verksemda har behov for nye andlet

Faste uttrykk

andlet til andlet
rett imot kvarandre
stå andlet til andlet
bli lang i andletet
få eit andletsuttrykk som syner vonbrot
miste/tape andlet
oppleve (offentleg) skam
politikarane mista andlet blant veljarane;
leiinga har tapt andlet
opp i andletet
(seie, gjere noko) til ein annan på ein beintfram måte
le nokon beint opp i andletet;
folk som lyg ein rett opp i andletet
redde andlet
unngå tap av prestisje
skjere andlet
lage grimasar
slag i andletet
sterk, uventa krenking
vise sitt sanne andlet
vise kva ein eigenleg vil eller kva for eigenskapar eller synspunkt ein har

Resultater per side: