Avansert søk

Nynorskordboka 429 oppslagsord

kjenne 2

kjenna

verb

Opphav

norrønt kenna; samanheng med kunne (

Tyding og bruk

vite kven nokon er, identifisere;
vite om noko;
vere godt inne i
Døme
- kjenne nokon godt;
- kjenne nokon på stemma;
- dei kjenner si plikt;
- ho kjende han att;
- dei kjende til saka
oppfatte med sansane;
merke, føle (1, 2), bli var
Døme
- kjenne kulde;
- dei kjende målingslukt;
- ho kjenner seg kvalm
sanse inni seg;
oppleve (2), føle (1, 3)
Døme
- kjenne sorg;
- han kjenner på eit sinne;
- ho kjende seg nøydd til å gripe inn;
- få kjenne følgjene av det ein har gjort
røre ved, ta på, føle (1, 1);
undersøkje, prøve
Døme
- kjenne på tøykvaliteten;
- kjenne nokon på pulsen;
- dei har kjent på ølet
døme (2, 1);
rekne for
Døme
- bli kjend skuldig

Faste uttrykk

kjenne etter
undersøkje med sansar eller kjensler
kjenne etter om det gjer vondt nokon stad
kjenne på seg
ha ei førekjensle om noko
kjenne ut og inn
ha svært god kjennskap til

kjenne 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt kenni ‘kjenneteikn’

Faste uttrykk

gje seg til kjenne
fortelje eller vise kven ein er
gje til kjenne
la andre forstå;
vise fram
ho gav til kjenne at ho kom til å røyste imot;
bør politikarar gje til kjenne kva livssyn dei har?

snytt

adjektiv

Opphav

opphavleg perfektum partisipp av snyte (

Tyding og bruk

lurt, narra
Døme
- kjenne seg snytt
påverka av alkohol;
full (3), rusa
Døme
- vere temmeleg snytt

snuse

snusa

verb

Opphav

kanskje frå lågtysk; truleg samanheng med snute (

Tyding og bruk

kjenne lukta av noko med å dra vêret gjennom nasen;
lukte granskande
Døme
- bikkja snuste og slikka;
- hunden snuste på meg
spionere (2)
Døme
- gå og snuse;
- snuse etter noko
i overført tyding: vere nær ved å nå eit mål
Døme
- snuse på ny jobb
bruke snus (2)
Døme
- enkelte av dei har prøvd å snuse

Faste uttrykk

snuse i
stikke nasen i (sakene til anna folk)
snuse opp
spore opp

overgjeven

adjektiv

Opphav

Tyding og bruk

som har gjeve seg over;
makteslaus, motlaus;
overgitt (1)
Døme
- kjenne seg overgjeven;
- dei var hjelpelaust overgjevne til landskap og lagnad
forundra, ovandotten, undren;
overgitt (2)
Døme
- eg vart heilt overgjeven da eg fekk sjå det;
- dei såg overgjevne på kvarandre

ulik

adjektiv

Opphav

norrønt úlíkr

Tyding og bruk

ikkje lik;
som skil seg frå;
annleis (enn), forskjellig (frå)
Døme
- ho er ulik mor si;
- dette er ulikt deg – ikkje typisk for deg;
- eit tal ulikt null
uhøveleg;
usømeleg
Døme
- gjere noko ulikt – fare stygt åt
usannsynleg, urimeleg
Døme
- () likt og ulikt – (gjette på, snakke om) alt slag, laust og fast, viktig og uviktig
veik (2;
sjukleg
Døme
- kjenne seg ulik
i fleirtal: nokre, fleire, ymse, forskjellige
Døme
- prøve ulike måtar;
- i ulike land

mage 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt magi

Tyding og bruk

sekkforma utviding av fordøyingskanalen;
magesekk
Døme
- kua har fire magar
- - bladmage
  - løypemage
  - nettmage
samnemning for magesekk og tarmkanal
Døme
- ha vondt i magen;
- luft i magen
fordøying;
avføring
Døme
- ha dårleg mage;
- treg mage;
- hard mage;
- laus mage
framside av overkroppen mellom brystet og underlivet;
vom (2), buk (2)
Døme
- liggje på magen;
- mage og rygg;
- gå med bar mage
utbuling av magen (1, særleg på grunn av fedme eller graviditet;
(stor) vom (2)
Døme
- ein gammal mann med mage;
- ho har barn i magen
i overført tyding: område i mageregionen der ein tykkjest merke kjensler som spenning, uro og liknande
Døme
- kjenne eit sug i magen;
- det kriblar i magen;
- det knytte seg i magen;
- gå på skulen med ein vond klump i magen

Faste uttrykk

gå med ein … i magen
ha ambisjonar om å bli (det nemnde)
gå med ein skodespelar i magen
ha is i magen
vere kald og roleg i ein kritisk situasjon;
ikkje miste fatninga;
halde hovudet kaldt
ha sommarfuglar i magen
ha ei kriblande kjensle i magen fordi ein er spent;
vere nervøs
på tom mage
utan å ha ete
arbeide på tom mage

slå rot

Tyding og bruk

Sjå: rot

utvikle røter og byrje å vekse
Døme
- planta har slått rot og vil kanskje begynne å blomstre til sommaren
utvikle tilhøyrsle til ein stad;
kjenne seg heime;
til skilnad frå å vere rotlaus
Døme
- dei slo raskt rot i den nye byen
feste seg, få grobotn
Døme
- tankane slo rot

rot 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt rót

Tyding og bruk

del av ei plante som går ned i jorda
Døme
- bjørka har lange røter;
- frå rot til topp
plante med særleg godt utvikla underjordisk del
- - gulrot
  - knipperot
  - kålrot
  - tepperot
nedste del av noko som utgjer eit feste til noko anna;
festepunkt
- - hårrot
  - tannrot
  - tungerot
i overført tyding: noko som har festa seg som noko stabilt og akseptert;
grunnlag, tilknyting, rotfeste (1, 2)
Døme
- planen har ikkje rot i røyndomen;
- ein kultur med djupe røter
utgangspunkt for noko;
opphav, årsak, utspring (1)
Døme
- rota til alt vondt;
- rota til problema ligg i fortida deira
i matematikk: tal i høve til eit anna tal som det blir likt når ein multipliserer det med seg sjølv (éin eller fleire gonger)
Døme
- rota av 16 er 4
- - kubikkrot
  - kvadratrot
i språkvitskap: del av ord som kan stå aleine eller vere del av ei stamme (1, 5), og som er utan avleiingar eller bøyingsending;
jamfør rotord

Faste uttrykk

ha si rot i
stamme frå
rykkje opp med rota
fjerne for godt;
utrydde
ròtne på rot
gå i oppløysing;
forfalle
skogen ròtna på rot
slå rot
- utvikle røter og byrje å vekse
  planta har slått rot og vil kanskje begynne å blomstre til sommaren
- utvikle tilhøyrsle til ein stad;
  kjenne seg heime;
  til skilnad frå å vere rotlaus
  dei slo raskt rot i den nye byen
- feste seg, få grobotn
  tankane slo rot

tunge 3

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt þungi; av tung

Tyding og bruk

tyngd, vekt
Døme
- ein kilos tunge
tyngsel, press (2;
sut
Døme
- kjenne slik tunge over seg;
- bere på ein tunge
søvntyngsel
Døme
- kjenne ein tunge
i bunden form eintal: storparten, fleirtalet
Døme
- tungen av folket;
- meste tungen er no gjord

Resultater per side: