Avansert søk

Nynorskordboka 23 oppslagsord

brune 2

bruna

verb

Tyding og bruk

gjere brun med varme eller sollys

Døme

brune fiskebollar i smør;
sola brunar huda

brune 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt bruni; samanheng med brenne (

Tyding og bruk

brann (1)
avsvidd jordstykke
betennelse
- - lungebrune

brun 2

adjektiv

Opphav

norrønt brúnn; samanheng med brenne (

Tyding og bruk

som har ein farge som jord (og som er ei blanding av svart, raudt og gult)
Døme
- brun saus;
- ha brunt hår og brune auge;
- vere brun og vêrbarka i huda
om person: med medfødd mørk hudfarge;
jamfør kvit (2) og svart (2, 2)
Døme
- eg vart kjend med brune barn på skulen
prega av nazistisk ideologi;
jamfør brunskjorte

Faste uttrykk

brun kafé
kafé med tradisjonelt interiør, særleg vitja av stamgjester

mørk

adjektiv

Opphav

norrønt myrkr

Tyding og bruk

som er utan lys;
lite eller ikkje opplyst;
motsett lys (2, 2)
Døme
- mørke haustkveldar;
- det blir tidleg mørkt;
- det var stummande mørkt i kjellaren;
- eg må gå før det blir mørkt;
- midtvinters er dagen på sitt mørkaste
om farge: som nærmar seg svart
Døme
- ho hadde mørkt hår og brune auge;
- eg vil ha bakgrunnen litt mørkare;
- dei fleste hadde mørke dressar i gravferda;
- det kjem mørke skyene inn frå vest
- brukt som adverb:
  han er mørk blond;
  vi har kjøpt ein mørk grøn sofa
om lyd: som ligg lågt på toneskalaen;
djup (2, 3), grov (3, 4)
Døme
- mørke og lyse tonar;
- han har ei mørk røyst
alvorleg (2), dyster, håplaus (1);
trist (2)
Døme
- mørke utsikter;
- eit mørkt punkt i historia;
- forskaren teikna eit mørkt bilete av framtida;
- vi prøver å halde motet oppe, sjølv i dei mørkaste stundene
- brukt som adverb:
  det såg mørkt ut for henne;
  dei såg mørkt på framtida i bransjen
ukjend (1), gåtefull;
uopplyst (2)
Døme
- den mørke mellomalderen

Faste uttrykk

eit mørkt kapittel
ei vond hending eller sak
eit mørkt kapittel i kolonihistoria;
sesongen vart eit mørkt kapittel for laget

bønne

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt baun

Tyding og bruk

plante med skolmer og store frø av slekt i erteblomsterfamilien;
Phaseolus
etande, næringsrik skolm eller frø av bønneplante
Døme
- suppe med brune bønner
noko som er bønneforma, særleg om frø av andre planter
Døme
- kverne bønner til morgonkaffien
hasj
Døme
- fyre opp ei bønne

småtass, småtasse

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

lite barn eller dyr

Døme

det er sengetid for småtassane;
bjørneparken kan vise fram nye brune småtassar

skinnhanske

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

hanske ( av skinn

Døme

brune skinnhanskar

tang 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt þang

Tyding og bruk

samnemning for større havalgar
samnemning for brune algar øvst i fjøremålet
Døme
- tang og tare

auge 1, auga

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt auga

Tyding og bruk

sanseorgan for syn, særleg brukt om den fremre, synlege delen
Døme
- to øyre og to auge;
- ha vondt i auga;
- opne auga;
- halde seg for auga;
- ha blå eller brune auge;
- ha tårer i auga
synsevne, synssans
Døme
- ha gode, dårlege auge
uttrykk i auga;
augelag
Døme
- ha kvasse auge;
- eit lurt glimt i auga;
- ei gammal dame med milde auge
blikk
Døme
- så langt auget rekk;
- ikkje få auga frå;
- auga deira møttest
oppfatning, synsmåte
Døme
- vere viktig i eigne auge;
- sjå saka med norske auge;
- ho er ein helt i mine auge;
- sjå ei sak med nye auge
merke eller flekk som liknar eit auge (1, 1); jamfør smørauge
Døme
- auga på ei potet;
- terningen viste seks auge
opning (2), hol; jamfør nålauge
Døme
- auget på ei nål;
- auget i orkanen

Faste uttrykk

auge for auge, tann for tann
hemnprinsipp som seier at nokon skal bli straffa med ein skade som svarar til skaden han eller ho har valda ein annan
blått auge
blåmerke (av bløding under huda) rundt auga
det vonde auget
blikk som seiest ha kraft til å skade menneske eller dyr
bli råka av det vonde auget
falle i auga
vere påfallande
få auga opp for
bli medviten om
få auge på
oppdage, sjå
gjere store auge
sperre auga opp av undring
ha auga med seg
følgje nøye med;
vere årvak
ha auge for
ha sans for;
ha merksemda retta mot
ha eit godt auge til
ha positive kjensler for;
like (nokon) svært godt
ha noko for auget
ha planar om;
ha som formål;
vere medviten om
berre ha eitt mål for auget;
ha bumiljøet for auget
halde auge med
passe på;
følgje med på;
sjå etter
halde auge med barna;
halde auge med utviklinga
ikkje noko for auget
lite pen
ikkje tru sine eigne auge
vere svært overraska
ikkje vilje sjå for sine auge
ikkje vilje møte
kaste auga på
bli interessert i
investorane har kasta auga på Golsfjellet;
han kasta auga sine på mediebransjen
kaste eit auge på
sjå snøgt og overflatisk på
han kasta eit auge på fotografiet
late att auga for
låst som ein ikkje ser eller ansar (noko)
late att auga for realitetane
lukke auga for
låst som ein ikkje ser eller ansar (noko);
late att auga for
lukke auga for problema
med opne auge
medviten om kva ein gjer
feil som er gjort med opne auge;
gå inn i ein vanskeleg situasjon med opne auge
sjå noko i auga
vere budd på;
innsjå;
godta
sjå sanninga i auga
sjå nokon i auga
møte ein annans blikk utan dårleg samvit eller skam
ikkje tore å sjå folk i auga
springe i auga
vere lett å leggje merke til
sanninga sprang i auga på meg;
det første som spring i auga, er det store arealet som er teke i bruk
ta til seg auga
flytte blikket bort frå (noko)
under fire auge
på tomannshand;
toeine
ei samtale under fire auge

øyrebrune

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

øyrebetennelse;

jamfør brune (, 3)

Resultater per side: