Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 29 oppslagsord

styr 2

substantiv inkjekjønn

Opphav

i tyding 2 lågtysk stur ‘ror’; av styre (

Tyding og bruk

kontroll, styring;
orden
Døme
- ha styr på ungene
arbeid med å halde i orden;
stell (1)
Døme
- stå for styr og stell heime

Faste uttrykk

gå over styr
kome ut av kontroll
halde styr på
halde orden på;
meistre, rå med
på styr
galen, tullete, frå forstanden
setje over styr
bruke ukontrollert mykje;
sløse, øydsle bort

Artikkelside

sove

sova

verb

kløyvd infinitiv: sova

Opphav

norrønt sofa

Tyding og bruk

liggje i ein medvitslaus kviletilstand;
liggje i søvn;
motsett vake (1
Døme
- vi sov lenge i dag;
- har du ikkje sove i natt?
- ungane sit og søv i baksetet;
- eg fekk ikkje sove i går;
- sov godt!
vere dorsk eller sløv;
følgje dårleg med
Døme
- sitje og sove i timane
ikkje vere i bruk
Døme
- lova har sove sidan 1930
dovne bort
Døme
- armen min søv

Faste uttrykk

ikkje kome sovande til noko
ikkje greie utan hardt arbeid
sove bort
sløse bort eller gå tapt ved soving
sove bort sommarnatta
sove på
tenkje over noko
sove som ein stein
sove tungt
i natt kjem eg til å sove som ein stein
sove ut
kvile og styrkje seg med soving
sove ut rusen
bli edru

Artikkelside

tulle bort

Tyding og bruk

Sjå: tulle

kaste eller sløse bort
Døme
- tulle bort tida
rote eller somle bort
Døme
- tulle bort nøklane

Artikkelside

tulle 3

tulla

verb

Opphav

truleg samanheng med islandsk þyrla ‘kvervle’ og med tville

Tyding og bruk

vinde, vikle, sveipe
Døme
- tulle tråden på snella;
- han tulla kring ungen;
- dei tulla papir om varene
balle, pakke;
fløkje
Døme
- tulle saman kleda;
- trådane har tulla seg saman
handle dumt eller planlaust;
virre, rote, vase, surre
Døme
- tulle seg borti noko muffens;
- enn at vi tulla oss hit, da!
- eg har gått berre og tulla på jobben i dag
ta feil;
seie gale
Døme
- nei, no tullar eg visst
ikkje meine alvor;
tøyse, fjase, skjemte
Døme
- eg tullar berre;
- tulle med jentene
vere uklar i hovudet;
røre, fantasere
Døme
- liggje og tulle i ørska
kvervle;
svinge seg rundt (i dans til dømes)
røre (noko) rundt
Døme
- tulle grauten
karde
falle (over ende)
Døme
- tulle i koll
syngje utan tekst;
nynne, lulle, tralle

Faste uttrykk

tulle bort
1. kaste eller sløse bort
  tulle bort tida
2. rote eller somle bort
  tulle bort nøklane
tulle seg bort/vekk
gå seg vill (til dømes i skogen)
hunden har tulla seg vekk i skogen;
partiet tullar seg bort med politikken sin
tulle seg inn
1. setje seg fast
  tauet tulla seg inn i propellen
2. pakke seg inn
  tulle seg inn i eit pledd

Artikkelside

slå 2

verb

Opphav

norrønt slá

Tyding og bruk

brått føre ei hand eller noko ein held (med stor kraft) mot noko eller nokon og råke;
dunke eller støyte til noko (så det smell);
hamre, banke
Døme
- han slo meg i magen;
- ho slo guten på kinnet;
- dei har slått henne helselaus;
- slå til nokon;
- han slår neven i bordet;
- slå noko i filler;
- slå i ein spikar;
- slå ball
uviljande støyte kraftig mot noko (og få vondt eller bli skadd)
Døme
- ho datt og slo hovudet;
- han har slått av ei framtann
vinne over;
sigre (1)
Døme
- slå fienden;
- heimelaget slo Brann
påverke med maktmiddel;
tvinge, presse
Døme
- slå åtaket attende;
- dei slo fienden på flukt
ha kraftig verknad
Døme
- ein film som verkeleg slår
brått få til å innsjå;
jamfør slåande
Døme
- ein frykteleg tanke slår henne;
- det slo meg at dette var rett
skjere eller kutte gras, korn eller liknande med reiskap som ljå, slåmaskin eller grasklippar
Døme
- slå gras;
- dei slo enga
gjere slagliknande rørsler som lagar smell eller annan lyd;
dunke, slamre, brake
Døme
- vindauget står og slår;
- tora slår;
- klokka slo;
- slå takta;
- slå på harpe;
- flagget slo i vinden;
- kjenne kor hjartet slår
gjere eitt eller fleire rykk, sleng eller kast med ein kroppsdel
Døme
- fuglen slår med vengene;
- ho slo med nakken
trykkje eller hamre på eit apparat eller instrument
Døme
- slå inn 100 kroner på kassaapparatet
lage eller få i stand ved å hamre og banke
Døme
- slå ein tunnel;
- slå leir
lage ei viss form på noko ved å knyte, bende, streke opp eller liknande
Døme
- slå krull på halen;
- slå ein knute;
- slå knute på seg;
- slå ein sirkel
binde, leggje, slengje eller kaste noko rundt noko
Døme
- slå eit tau rundt noko;
- slå papir rundt noko;
- ho slo armane rundt halsen på mora
helle væske eller masse med ei brå rørsle;
tømme
Døme
- slå ei bytte vatn på varmen;
- slå i seg ein dram
gjere ei brå rørsle så noko kjem i ei ny stilling
Døme
- slå auga ned;
- slå døra att
ruse, strøyme, kome farande (brått og med kraft)
Døme
- bårene slo over båten;
- regnet slår mot ruta;
- flammene slo i vêret;
- ei rar lukt slo mot oss

Faste uttrykk

slå an
bli omtykt;
fengje
filmen slo an
slå an på
flørte med
slå av
1. stanse apparat, innretning eller motor ved å trykkje eller vri på brytar eller tast;
  skru av
  slå av lyset;
  ho har slått av radioen;
  han slo av omnen
2. brukt i uttrykk for å prate, vitse, skrøne og liknande
  slå av ein prat;
  ho slo ofte av ein spøk
slå av på
gjere mindre i storleik, tal eller intensitet;
redusere, minke
slå av på farten;
dei slo av på krava
slå bort
ikkje vilje snakke om eller tenkje på
han slo bort tanken
slå eit slag for
ta eit ekstra tak for;
kjempe for
slå eit slag for miljøet
slå fast
konstatere
politiet slår fast at skadane er omfattande
slå feil
mislykkast
taktikken kan slå feil
slå frampå om
ymte om;
byrje å snakke om;
nemne
slå frå seg
1. forsvare seg
  klubben slo frå seg i finalen
2. gje opp tanken på
  dei måtte slå frå seg draumen om ei hytte
slå følgje
gå eller reise i lag
dei slår følgje til skulen;
han slo følgje med mora
slå gjennom
bli anerkjend (som kunstnar, forfattar eller liknande)
bandet slo gjennom internasjonalt
slå i hel
1. drepe
2. bli kvitt;
  få unna
  slå i hel tida med kortspel
slå i hop
1. lukke eller falde i hop;
  slå saman (1)
  slå i hop boka;
  ho slo i hop paraplyen
2. binde i hop til éi eining;
  sameine;
  slå saman (2)
  slå i hop kommunar
slå inn
1. knuse eller øydeleggje med eit kraftig slag innover
  slå inn døra
2. om dør, vindauge og liknande: svinge innover
  dører som slår inn
3. velte eller strøyme inn i eller over noko
  vinden slår inn i rommet;
  båra slo inn i båten
4. byrje brått og veldig;
  bryte laus
  den økonomiske krisa slo inn over landet
5. taste inn
  slå inn prisen
slå inn på
byrje med
slå inn på ein politisk karriere
slå lag med
gå saman med
slå ned
1. slå ein person så hardt at hen går over ende og blir skadd
  ho vart slått ned i ei mørk gate
2. nedkjempe;
  knuse (2)
  slå ned ein demonstrasjon
3. om lyn: råke
  lynet slo ned i nærleiken
4. om tanke, kjensle eller hending: råke brått og uventa med stor kraft
  ein tanke slår ned i han
slå ned på
1. straffe;
  kjempe mot
  skulen slo hardt ned på mobbing
2. redusere
  sjåføren slo ned på farten
slå om
1. skifte
  slå om til nordnorsk
2. om vêr: endre seg (brått)
  det slo om til regn
slå om seg med
stadig bruke mykje av noko;
strø om seg med
ho slo om seg med framandord
slå opp
1. opne
  slå opp auga;
  ho slo opp døra
2. opne bok eller anna trykksak for å finne ei opplysning
  slå opp i ordboka
3. publisere med store overskrifter
  saka vart slått stort opp
4. gjere slutt på kjærleiksforhold
  ho slo opp med han;
  dei har slått opp
5. om sår eller brot: opne seg igjen som resultat av fall, slag eller liknande
  slå opp ein gammal skade
slå på
setje i gang apparat, innretning eller motor ved å trykkje eller vri på brytar eller tast;
skru på
slå på lyset;
ho slo på pc-en
slå saman
1. lukke eller falde saman;
  slå i hop (1)
  slå saman boka;
  ho slo saman paraplyen
2. binde saman til éi eining;
  sameine;
  slå i hop (2)
  slå saman kommunar
slå seg
1. støyte ein del av kroppen så hardt mot noko at det gjer vondt
  ho fall og slo seg
2. bli skeiv;
  vri seg
  døra har slått seg
3. bli fuktig eller rimete
  muren har slått seg på innsida
slå seg av
om apparat eller innretning: bli sett ut av funksjon;
kople seg ut
gatelyset slo seg av
slå seg fram
arbeide eller streve seg fram til ein betre posisjon;
lukkast
slå seg laus
retteleg more seg
slå seg med
bli med (til ein stad);
slå følge
slå seg ned
1. setje seg
  slå seg ned i sofaen
2. busetje seg
  slå seg ned i byen
slå seg opp
arbeide seg fram;
lukkast
slå seg på
1. om apparat eller innretning: bli sett i funksjon;
  kople seg inn
  lyset har slått seg på
2. byrje med
  slå seg på handel
slå seg til
bli verande;
slå seg til ro
dei har slått seg til i landet
slå stort på
leve flott;
sløse
slå til
1. gje noko eller nokon eit slag
  ho slo til han
2. gripe (hardt) inn;
  gå til aksjon
  ranarar slo til mot kiosken i natt
3. hende plutseleg;
  inntreffe
  det slo til med rekordvarme i helga
4. gjere noko på ein (uventa) flott måte
  bassisten slo til med glitrande spel
5. akseptere eit tilbod;
  godta, seie ja
  vi slo til og kjøpte båten
6. gå i oppfylling;
  bli som venta
  spådomane har slått til
7. gje godt resultat (i jordbruk, jakt eller fiske)
  avlinga slo til i år
slå under seg
eigne til seg;
ta makt over;
leggje under seg
slå under seg store landområde
slå ut
1. knuse eller øydeleggje med eit kraftig slag
  slå ut ei rute;
  ho fekk slått ut ei tann
2. vinne over;
  konkurrere ut
  slå ut konkurrenten frå tevlinga
3. setje ut av spel
  vere heilt slått ut av varmen
4. gjere ei brå rørsle utover
  slå ut med armane
5. gje positivt resultat på test eller prøve
  promilletesten slo ut
6. få ei viss verknad;
  føre til
  auka kostnader slår ut i høgare prisar
7. brått kome fram og vise seg
  sjukdomen har slått ut igjen;
  striden slo ut
8. tøme ut væske eller masse
  slå ut mjølka
9. om dør, vindauge og liknande: svinge utover
  dører som slår ut

Artikkelside

sove bort

Tyding og bruk

sløse bort eller gå tapt ved soving;

Sjå: sove

Døme

sove bort sommarnatta

Artikkelside

øyde 3

øyda

verb

Opphav

norrønt eyða; jamfør aud

Tyding og bruk

gjere aud;
forlate, fare frå (ein stad så det blir folkelaust)
Døme
- øyde garden;
- øyde huset
gjere snau;
ta alt frå
Døme
- øyde seg for pengar
bruke, nytte (så det ikkje er nokon ting att)
Døme
- han hadde øydd heile formuen sin;
- ho har øydd tolmodet mitt
gjere til inkjes;
øydeleggje
Døme
- øyde byen med våpenmakt;
- elden øyder;
- dette vil øyde venskapen mellom oss

Faste uttrykk

øyde opp
bruke opp;
sløse bort

Artikkelside

tøyse 2

tøysa

verb

Tyding og bruk

halde leven;
fjase, tulle, spøke
Døme
- han tøyser med ungane
gjere eller seie noko dumt
Døme
- vi må ikkje tøyse med miljøet;
- du tøyser vel berre?

Faste uttrykk

tøyse bort
sløse vekk
dei tøyste bort pengane

Artikkelside

tyne 2

tyna

verb

Opphav

norrønt týna; av tjón, jamfør tjon (

Tyding og bruk

gjere ende på;
øydeleggje, utrydde;
drepe
Døme
- tyne ugraset;
- tyne alle tilløp til kritikk;
- bjørnen tynte sauene
fare ille med;
pine, plage;
mobbe
Døme
- dei tynte skulebarna utan å bli stoppa;
- han gjekk lei av å tyne meg
drive til å yte mest mogleg
Døme
- tyne bøndene;
- ho tynte seg sjølv;
- han tyner motoren
kaste bort, sløse
Døme
- tyne bort pengane

Faste uttrykk

tyne ut
1. nytte heilt ut;
  presse ut
  det maksimale ein kan tyne ut av dei tilsette
2. gjere utarma;
  pine ut
  tyne ut distrikta

Artikkelside

setje, sette

setja, setta

verb

kløyvd infinitiv: setja, setta

Opphav

norrønt setja; opphavleg kausativ til sitja

Tyding og bruk

plassere noko eller nokon på ein stad
Døme
- setje barnet på fanget;
- ho set maten på bordet;
- dei sette skoa i gangen;
- ho har sett kua på båsen;
- han er sett i fengsel;
- setje namnet sitt under noko
få eller ha i ei viss stilling eller ein viss tilstand
Døme
- setje døra på gløtt;
- setje sinna i kok;
- dei set fyr på bålet
lage, danne
Døme
- setje flekk på duken;
- ho set musikk til eit dikt;
- han sette ein deig
plante
Døme
- setje poteter
tilføre, gje
Døme
- setje vaksine
satse, våge
Døme
- setje 1000 kr på ein hest
i typografi: stille saman typar til ord og linjer
Døme
- manuskriptet kan setjast;
- sitata er sette i kursiv
få i gang, ta til med, byrje
Døme
- setje folk i arbeid;
- setje nokon på sporet;
- han set i gang;
- ho sette på sprang
krysse, frakte (med båt)
Døme
- setje over elva;
- setje nokon i land;
- setje nokon over sundet
føre, leie
Døme
- setje nokon inn i noko
hisse, pusse
Døme
- setje hunden på nokon
verdsetje, vurdere
Døme
- setje nokon høgt
avtale, fastsetje
Døme
- setje ein frist;
- setje streng straff for noko;
- setje noko ut av kraft
gje i oppdrag
Døme
- setje nokon til ein jobb;
- setje bort eit arbeid
la kome i verksemd
Døme
- møtet er sett

Faste uttrykk

bli sett ut
bli sjokkert og handlingslamma
ho blir heilt sett ut av spørsmålet
set at
tenk om, enn om
set at det gjekk gale;
set at x er mindre enn 1
setje att
gå ifrå;
etterlate
ho sette att bilen og gjekk om bord i båten
setje av
leggje til side;
spare
setje av pengar
setje barn på
gjere gravid
setje barn til verda
få barn;
fø
setje etter nokon
fare, renne etter nokon
setje fast
1. feste
  setje noko fast
2. arrestere
3. målbinde
  han var ikkje god å setje fast i ordskifte
setje fram
1. bere fram
  setje fram mat
2. hevde
  setje fram ein påstand
setje i
ytre seg med kraft
setje i eit skrik;
setje i å gråte
setje i brann
1. setje fyr på;
  tenne på
  ho fekk bilen sin sett i brann;
  dei truga med å setje byen i brann
2. kalle fram sterke kjensler
  ein songar som sette mange hjarte i brann
setje i hop
få til å henge saman;
montere
setje i hop eit byggjesett
setje i scene
1. planleggje og leie arbeidet med ei teaterframsyning
2. setje i gang
  ein praksis sett i scene av regjeringa
setje i verk
få i gang;
realisere
setje i verk eit tiltak
setje inn
1. plassere under tak
  setje inn sykkelen
2. fengsle
  han vart sett inn for fyll og bråk
3. plassere, montere
  han skal setje inn videokamera i butikken;
  nye vindauge vart sette inn
4. plassere på konto
  setje inn pengar i banken
5. la kome på trykk
  setje inn ein annonse i avisa
6. gni og få til å blande seg
  setje inn lêret med feitt
7. ta til med stor kraft eller intensitet
  uvêret set inn;
  stormen sette inn for fullt
8. bidra med;
  gjere ein ekstra innsats
  setje inn alle krefter;
  ikkje ha maktmiddel å setje inn;
  setje alt inn på noko
9. lage mål
  setje inn ei skåring
setje inn støyten
satse fullt og heilt
han sette inn støyten i andre omgang
setje livet inn
risikere å døy
dei sette livet inn for fridomen
setje livet til
omkome, døy (i ulykke eller liknande)
setje ned
1. minske
  setje ned prisane
2. utnemne
  setje ned ein komité
setje om
omsetje (3) (frå eitt språk til eit anna)
setje opp
1. stille opp
  setje opp eit gjerde;
  setje opp ein plakat
2. skrive
  setje opp eit dokument;
  han sette opp eit reknestykke
3. høgje, auke
  setje opp prisane
4. feste opp
  setje opp håret
5. vise
  setje opp eit surt andlet
6. setje i scene (1)
  setje opp eit teaterstykke
setje over
1. plassere på omn for å koke noko
  setje over potetene
2. endre sambandslinje
  setje over til studio
setje over styr
bruke ukontrollert mykje;
sløse, øydsle bort
setje pris på
verdsetje, like;
setje høgt
setje på
1. få til å virke
  sette på bremsene
2. velje ut (husdyr) til al
  setje på større bøling
setje på ende
lage oppstyr;
rote
setje huset på ende
setje på gata
gjere huslaus; seie opp (leigetakar)
setje på porten
kaste ut, gje avskil (frå arbeidplass)
arbeidarane på smelteverket vart sette på porten
setje på sporet
vise veg, hjelpe til rette
setje saman
få til å henge saman
setje saman eit program
setje seg
1. plassere kroppen i sitjande stilling
  setje seg til bords;
  ho setter seg ned;
  han sette seg inn i bilen;
  dei har sett seg rundt bordet
2. få seg sjølv i ein viss tilstand eller situasjon
  setje seg i gjeld;
  setje seg høge mål
3. begynne, kome i gang
  toget sette seg i rørsle
4. danne seg
  det sette seg verk i såret
5. bli fast
  fyllinga må få tid til å setje seg
setje seg fast
bli sitjande fast
setje seg føre
bestemme seg for
kome i mål med det ein har sett seg føre
setje seg inn i
orientere seg om
han sette seg inn i arbeidsoppgåvene
setje seg opp mot
gjere motstand mot
dei set seg opp mot tradisjonen
setje seg på bakbeina
gå imot, nekte, protestere
partiet sette seg på bakbeina i saka om barnehagar
setje skrekk i
skremme
setje til
ha i
setje til meir væske i løysninga
setje ut
1. vente med;
  utsetje (1)
  setje ut saka
2. spreie
  setje ut rykte
3. plassere ut i naturen for å auke bestanden
  setje ut yngel
4. plassere fangstreiskap
  setje ut snarer
5. overlate oppdrag til andre
  setje ut prosjektet
setje ut av spel
tvinge ein motstandar til å gje opp
setje ut i livet
realisere ein plan;
setje i verk

Artikkelside

Resultater per side:

Avansert søk

Nynorskordboka 29 oppslagsord

styr 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Faste uttrykk

sove

sova

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

tulle bort

Tyding og bruk

Døme

Døme

tulle 3III

tulla

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

slå 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

sove bort

Tyding og bruk

Døme

øyde 3III

øyda

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

Faste uttrykk

tøyse 2II

tøysa

Tyding og bruk

Døme

Døme

Faste uttrykk

tyne 2II

tyna

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Døme

Døme

styr 2

tulle 3

slå 2

øyde 3

tøyse 2

tyne 2