Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
27 treff

Nynorskordboka 27 oppslagsord

laus

adjektiv

Opphav

norrønt lauss; same opphav som tysk los

Tyding og bruk

  1. som ikkje er bunden eller festa til noko;
    som har losna eller kan løysast lett
    Døme
    • rive seg laus;
    • hunden er laus;
    • ein sofa med lause puter;
    • sjuåringen har fleire lause tenner;
    • sleppe laus hestane
    • brukt som adverb:
      • ha håret laust;
      • latteren sit laust
  2. som ikkje er samla til eit heile;
    i enkelte delar
    Døme
    • lause delar av huset kan ramle ned;
    • skrive ned ord og uttrykk på lause lappar
  3. som ikkje er fast oppbygd, ikkje kompakt eller tett;
    porøs, grisen, lite solid
    Døme
    • ein laus knute;
    • laus grus;
    • ein laus deig;
    • eit laust handtrykk
    • brukt som adverb:
      • eit laust vove stoff
  4. som ikkje er grundig;
    upåliteleg
    Døme
    • eit laust overslag;
    • laust snakk;
    • lause rykte;
    • ei lausere tilknyting
  5. utan forpliktingar
    Døme
    • vere laus og ledig;
    • eit laust kjærleiksforhold
  6. Døme
    • det gjekk på helsa laus

Faste uttrykk

  • bere laus/laust
    byrje
    • no ber det laus/laust med uvêr
  • brake laus/laust
    1. ta til med dundrande lyd
      • applausen braka laus/laust;
      • uvêret braka laus/laust
    2. ta til med futt og fart
      • turistsesongen brakar laus/laust om ein månad
  • bryte laus/laust
    begynne brått og veldig
    • uvêret braut laus/laust
  • gyve laus på
    1. ta fatt på
    2. gjere åtak på nokon
  • gå laus på
    1. gjere åtak på
      • dei gjekk laus på ein parkert bil
    2. byrje med;
      ta fatt på
      • skal vi gå laus på oppgåva?
  • ha ein skrue laus
    vere litt skrullete
  • i laus vekt
    om vare: som ikkje er pakka og vegen på førehand
    • selje grønsaker i laus vekt;
    • prisen på matpoteter i laus vekt
  • i lause lufta
    1. fritt ut i lufta
      • ho såg ut i lause lufta;
      • han slo i lause lufta med paraplyen
    2. utan tilknyting til noko
      • påstandane heng i lause lusfta
  • laus i fisken
    veik, slapp
  • laus i snippen
    uhøgtideleg, laussleppt
    • han var morosam og høveleg laus i snippen
  • lause fuglar
    personar som har falle utanfor i samfunnet og som ikkje har nokon plass å bu
    • bygget er ein tilhaldsstad for byens lause fuglar
  • laust og fast
    likt og ulikt
    • snakke om laust og fast
  • slå seg laus
    retteleg more seg
Artikkelside

byggverk

substantiv inkjekjønn

Opphav

av bygg (2 og verk (2

Tyding og bruk

noko som er samansett og oppbygd;
større bygning, bru eller liknande
Artikkelside

stillas

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå nederlandsk, av stellen ‘stille’

Tyding og bruk

  1. rammeverk av tre eller stålrøyr til å stå på, særleg brukt i byggje- og reparasjonsarbeid i høgda utandørs
  2. oppbygd tilløp i ein hoppbakke
Artikkelside

krystallinsk

adjektiv

Tyding og bruk

som er oppbygd av krystall (1);
Døme
  • krystallinsk skifer;
  • krystallinske bergarter
Artikkelside

turdans

substantiv hankjønn

Opphav

jamfør tur (1, 4)

Tyding og bruk

dans (for par eller grupper) som er oppbygd av ulike turar (1
Artikkelside

toverdig

adjektiv

Tyding og bruk

i kjemi: som er oppbygd av atom som kan binde eller erstatte to hydrogenatom
Døme
  • toverdig grunnstoff
Artikkelside

underbygnad

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

  1. oppbygd underlag under ein bygning;
    Døme
    • underbygnaden til vegen
  2. i overført tyding: grunnlag, fundament (2)
    Døme
    • underbygnaden for læra
Artikkelside

tue, tuve

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt þúfa

Tyding og bruk

  1. rund topp på marka;
    liten kuve
    Døme
    • hoppe frå tue til tue i myra;
    • setje seg på ei tue
  2. oppbygd haug
    Døme
    • samle høyet i tuer

Faste uttrykk

  • lita tue kan velte stort lass
    sjølv ei lita sak kan ha ein stor innverknad
  • sitje på kvar si tue
    berre bry eller konsentrere seg om seg sjølv og sine eigne saker
    • aktørane sit på kvar si tue og snakkar ikkje saman
  • sitje trygt på tua si
    ikkje risikere noko;
    ha sitt på det tørre
Artikkelside

scene, sene 2

substantiv hankjønn eller hokjønn

Uttale

seˋne

Opphav

gjennom latin; frå gresk skene ‘bu, telt’

Tyding og bruk

  1. avgrensa område, ofte oppbygd frå golvet, der ei framsyning blir vist;
    jamfør podium
    Døme
    • alle skodespelarane kom fram på scena;
    • scena viser ei daglegstove;
    • lokalet hadde ei dårleg scene
  2. avsnitt i ein film eller ei akt i eit teaterstykke
    Døme
    • tredje scena i andre akta
  3. hending, situasjon
    Døme
    • rørande scener utspelte seg etter kampslutt
  4. oppgjer, oppstyr
    Døme
    • lage scener

Faste uttrykk

  • for open scene
    1. med sceneteppet frådrege
      • applaus for open scene
    2. som alle kan observere
      • ei oppgjerd for open scene
  • gå til scena
    bli skodespelar
  • setje i scene
    1. planleggje og leie arbeidet med ei teaterframsyning
    2. setje i gang
      • ein praksis sett i scene av regjeringa
Artikkelside

dam 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt damm

Tyding og bruk

  1. naturleg vassamling i lendet;
    lita tjørn;
    Døme
    • vasse i ein dam;
    • det lagar seg dammar
  2. oppbygd stenge for vatn, oftast i ei elv, for å få jamn vassføring til fløyting eller kraftverk, eller for å hindre skadeflaum;
    Døme
    • byggje ein dam;
    • i området ligg fleire viktige dammar
  3. kunstig vassamling bak ein dam (1, 2)
    Døme
    • byen får drikkevatn frå dammen
  4. opphoping av væske
    Døme
    • ein dam av mjølk på golvet;
    • sølet la seg i ulike dammar på bordet

Faste uttrykk

  • over dammen
    over Atlanterhavet, i Nord-Amerika
    • vere på utveksling over dammen;
    • reise med båt over dammen
Artikkelside