Avansert søk

Nynorskordboka 13 oppslagsord

alvorleg

adjektiv

Uttale

alvoˊrleg

Tyding og bruk

som syner eller uttrykkjer eins sanne, genuine mål eller meining;
verkeleg, ærleg
Døme
- eit alvorleg forslag
- brukt som adverb:
  meine det alvorleg;
  ikkje ta ein alvorleg
som er prega av alvor (2) og vyrdnad;
stø (3, streng (2, alvorsam
Døme
- ein alvorleg mann;
- eit alvorleg tema;
- snakke med alvorleg stemme
- brukt som adverb:
  sjå alvorleg på nokon
som kan få store, negative følgjer;
lagnadstung;
farleg
Døme
- ein alvorleg sjukdom;
- ei alvorleg sak
- brukt som adverb:
  vere alvorleg skadd
graverande, stor
Døme
- ein alvorleg påstand;
- ha alvorlege bekymringar;
- i første omgang må vi rette opp dei alvorlegaste feila

strek

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Opphav

norrønt strik

Tyding og bruk

rissa eller teikna linje
Døme
- teikne ein rett strek;
- lage strekar på arket;
- det var skore inn strekar i tømmeret;
- læraren set strek under alle feila
- - blyantstrek
  - kritstrek
  - krøllstrek
  - skråstrek
linjeføring (1) til ein teiknar
Døme
- ho har ein elegant og tydeleg strek
startstrek
Døme
- deltakarane stod på streken
smal stripe
Døme
- ein fugl med kvite strekar på sida
linje i (ei tenkt) gradinndeling
Døme
- nokre strekar for langt
kompasstrek
Døme
- vinden dreidde nokre strekar mot vest
overraskande, listig eller rampete handling;
påfunn;
spikk (2, prette, puss (3
Døme
- ein artig strek;
- gjere mange leie strekar
- - fantestrek
  - genistrek
  - narrestrek
  - revestrek
  - skøyarstrek

Faste uttrykk

gå over streken
overskride grensa for det sømelege;
gå for vidt
politikaren har mange gongar gått over streken med rasistiske utsegner;
komikaren har ein grov humor, og somme tider går vitsane hennar over streken
raud strek
1. raudfarga strek som markerer feil i ein tekst
  få mange raude strekar
2. grense mellom det som er akseptabelt og det som er uakseptabelt
  foreldre må setje nokre raude strekar for barna
setje/slå ein strek over
sjå på som ugjort, oppgjort eller gløymt
dei sette ein strek over det som hadde hendt;
vi slår ein strek over usemja
setje strek
avslutte
dei sette strek for debatten
starte frå strek
om veddeløpshest: starte utan handikap (1)
strek i rekninga
noko som går på tvers av planane;
vonbrot
det var ein strek i rekninga at søknaden ikkje vart innvilga
tynn som ein strek
svært tynn

trykk 1

substantiv hankjønn

Opphav

Tyding og bruk

hard medfart;
støyt
Døme
- få ein trykk midt i fjeset;
- kunne tole ein trykk
det å trykkje (5)
Døme
- forlaget ordnar trykk av boka

Faste uttrykk

ein trykk seksten
eit kraftig slag
han fekk ein trykk seksten midt i magen
i trykken
til trykking
rette opp alle feila før boka går i trykken;
tittelen vart endra like før avisa gjekk i trykken;
neste utgjeving blir sendt i trykken i morgon

i trykken

Tyding og bruk

Sjå: trykk

Døme

rette opp alle feila før boka går i trykken;
tittelen vart endra like før avisa gjekk i trykken;
neste utgjeving blir sendt i trykken i morgon

rette 3

retta

verb

Opphav

same opphav som rette (

Tyding og bruk

rå bot på;
hjelpe, betre
Døme
- rette på eit mishøve;
- vi skal sørgje for at vi rettar opp dei feila vi har gjort
fjerne eller peike på feil og manglar;
korrigere
Døme
- rette trykkfeil;
- læraren retta stilar;
- rette på uttale;
- skrivefeila bør rettast
jamne seg, kome seg, bli bra
Døme
- det rettar seg vel

Faste uttrykk

rette bakar for smed
la noko gå ut over ein uskuldig person

omstendeleg

adjektiv

Opphav

frå tysk; jamfør omstende

Tyding og bruk

utførleg, detaljert
Døme
- ei omstendeleg opprekning av feila i manuskriptet;
- ei omstendeleg soge
som tek med både vesentleg og uvesentleg;
overdrive nøyaktig;
pirkete
Døme
- ein omstendeleg person

lære 3

læra

verb

Opphav

norrønt læra

Tyding og bruk

gje kunnskap i noko;
undervise;
øve opp i
Døme
- lære barna å lese;
- ho lærte sonen å stå på ski;
- skulen har lært elevane flid og arbeidslyst
tileigne seg kunnskap eller ferdigheit i noko;
gradvis bli i stand til å gjere eller forstå noko;
røyne, erfare
Døme
- lære alfabetet;
- dei lærte latin på skulen;
- han har lært å spele piano;
- eg vil lære meg fransk;
- ha lett for å lære;
- ha tungt for å lære;
- lære av feila sine;
- ho sprang av stad det fortaste ho hadde lært;
- ho lærte seg å leve med sjukdomen
hevde som si oppfatning;
forkynne
Døme
- dualismen lærer at mennesket er delt i to delar

Faste uttrykk

eg skal lære deg!
eg skal få deg til å slutte;
du skal få straff
eg skal lære deg å drive ap!
lære av med
venje av med
lære bort
formidle kunnskap eller ferdigheit til andre
ho lærte bort sjølvforsvar
lære frå seg
formidle eigne kunnskapar og ferdigheiter til andre
ho var flink til å lære frå seg
lære opp
øve opp;
gje opplæring;
utdanne
lære opp helsepersonell;
elevane må lærast opp til å arbeide sjølvstendig
lære seg til
venje seg til;
øve seg i
dei har lært seg til å ta omsyn til andre
lære å kjenne
bli kjend med;
gjere seg kjend med

konsekvens

substantiv hankjønn

Opphav

frå latin, av consequi ‘følgje’; jamfør konsekvent

Tyding og bruk

gjennomført samsvar
Døme
- det må vere konsekvens i framstillinga
logisk slutning eller følgje
Døme
- trekkje konsekvensar av noko
følgje eller verknad av ei utvikling eller av kva nokon har gjort
Døme
- konsekvensane av klimaendringane;
- redusert vassføring vil vere den mest synlege konsekvensen

Faste uttrykk

ta konsekvensen/konsekvensane
ta ansvaret for noko ein har gjort, og handle ut frå det
kommunen må ta konsekvensen av feila;
dei måtte ta konsekvensane av handlingane sine

ta konsekvensen/konsekvensane

Tyding og bruk

ta ansvaret for noko ein har gjort, og handle ut frå det;

Sjå: konsekvens

Døme

kommunen må ta konsekvensen av feila;
dei måtte ta konsekvensane av handlingane sine

luke 2

luka

verb

Opphav

frå lågtysk ‘rykkje, nappe’

Tyding og bruk

reinske ugras med hand (og samstundes tynne ut plantene)
Døme
- luke eit bed;
- luke ugras;
- luke gulrot
i overført tyding: ta vekk noko uønskt frå ein heilskap
Døme
- luke ut dei verste feila i stilane

Resultater per side: