Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
17 treff

Bokmålsordboka 0 oppslagsord

Nynorskordboka 17 oppslagsord

stemne 2

substantiv hokjønn eller inkjekjønn

Opphav

norrønt stefna

Tyding og bruk

  1. avtalt møte;
    jamfør stemnemøte
    Døme
    • planleggje eit stemne med nokon
  2. organisert samkome av mange menneske
    Døme
    • halde stemne;
    • første stemne i cupen
Artikkelside

vel 2

adverb

Opphav

norrønt vel; truleg samanheng med vilje (2

Tyding og bruk

  1. god, bra
    Døme
    • stå vel til;
    • leve vel;
    • gjere vel;
    • kome vel med;
    • alt vel med dere?
  2. nøye (2, 2), omhugsam
    Døme
    • sjå vel etter;
    • tenkje seg vel om;
    • det var vel laga
  3. fullt ut;
    heilt klart;
    Døme
    • det veit eg så vel;
    • sjå noko vel;
    • vente både vel og lenge;
    • løna var vel fortent
  4. i overkant (av);
    Døme
    • dei kjøpte vel mykje, tykkjer eg;
    • filmen var litt vel lang;
    • eg er vel tretti år no;
    • det var vel over førti gjester
  5. rett nok
    Døme
    • vel er det sant, men ikkje ærefullt;
    • det kan vel vere at det er slik
  6. brukt for å uttrykkje stadfesting eller oppsummering
    Døme
    • vel, så gjer vi det;
    • vel, slik er stoda;
    • vel vel, då seier vi det slik
  7. brukt for å uttrykkje noko sjølvsagt: da (3, 5)
    Døme
    • det ser du vel!
    • kvar går turen? – Til fjells, vel!
  8. brukt for å uttrykkje noko sannsynleg: nok, truleg (2), venteleg (2)
    Døme
    • ja, det er vel slik;
    • det kan vel hende;
    • ho greier det vel
  9. brukt for å uttrykkje at ein ynskjer noko stadfesta eller klarlagt:
    Døme
    • du er vel frisk?
    • du kjem vel i kveld?
    • det er vel ikkje det du meiner?
  10. brukt i utrop for å rose eller ynskje nokon lykke
    Døme
    • vel heim i morgon!
    • vel blåst!
    • vel overstått bursdag!

Faste uttrykk

  • godt og vel
    litt over
    • eit underskot på godt og vel 13 millionar;
    • for godt og vel eit halvt år sidan
  • så vel som
    like fullt som;
    i tillegg til
    • filmen er morosam for barn så vel som vaksne;
    • problemet finst i Noreg så vel som i resten av verda
  • vel blåst
    bra utført
    • stemnet er vel blåst;
    • vel blåst, alle saman!
  • vel møtt!
    brukt som velkomsthelsing
    • vel møtt hit!
  • vel så
    i same grad;
    like (4, 1)
    • fleksibilitet er for mange vel så viktig som løn;
    • han har vorte vel så kjend som far sin
  • vel så det
    enda meir enn
    • han var 1,80 og vel så det
  • vel å merke
    brukt for å framheve noko;
    notabene (2
    • stolen er lekker, viss ein likar den grøne fargen, vel å merke;
    • dette er vel å merke første gong eg går på skeiser
Artikkelside

sportsleg

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som gjeld sport (1)
    Døme
    • OL er ei sportsleg storhending
    • brukt som adverb:
      • sportsleg sett vart stemnet ein suksess
  2. som høver til sportsliknande aktivitetar
    Døme
    • ein sprek og sportsleg familiebil
  3. som sømer seg for idrettsfolk;
    prega av sportsånd;
    motsett usportsleg
    Døme
    • syne sportsleg framferd
Artikkelside

trekkplaster

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. plaster innsett med stoff som dreg ut materie i byllar
  2. i overført tyding: velkjend og populær skapnad, særleg person, som dreg folk til seg;
    Døme
    • tivoliet er eit trekkplaster for turistar;
    • verdsrekordhaldaren var det store trekkplasteret på stemnet
Artikkelside

blåse 2

blåsa

verb

Opphav

norrønt blása

Tyding og bruk

  1. om luft: vere i strøymande rørsle
    Døme
    • det blæs i fjellet;
    • nordavinden bles gjennom byen
  2. om vind: få noko til å velte eller til å fare gjennom lufta
    Døme
    • eit vindkast som bles trea over ende;
    • stormen blæs sand og jord over vegen
  3. bli ført av vinden eller ein annan luftstraum
    Døme
    • hatten bles på sjøen
  4. puste ut gjennom munn eller nasebore;
    ande tungt;
    Døme
    • oksen frøste og bles;
    • blåse røyk gjennom nasen;
    • ho berre blæs av alle rykta
  5. få fram tonar eller lydsignal ved å puste luft i musikkinstrument eller anna innretning
    Døme
    • blåse på horn;
    • domaren bles i fløyta;
    • blåse til avmarsj
  6. lage noko ved å la luftstraum forme ein flytande masse
    Døme
    • blåse såpebobler;
    • blåse glas
  7. sende ut luftstraum med ymse reiskapar
    Døme
    • blåse håret tørt med fønar

Faste uttrykk

  • blåse av
    i idrett: avslutte ein kamp ved å blåse stoppsignal i fløyte
    • domaren bles av kampen
  • blåse i
    ikkje bry seg om
    • eg blæs i kva folk meiner
  • blåse liv i
    få i gang att
    • saka bles liv i gamle politiske motsetnader
  • blåse opp
    1. ta til å blåse;
      blåse stadig kraftigare
      • blåse opp til storm
    2. få til å auke i storleik ved å blåse inn luft eller annan gass
      • blåse opp ein ballong
    3. forstørre
      • blåse opp eit bilete
    4. gjere større eller viktigare enn fortent;
      overdrive
      • blåse opp dramatiske enkelthendingar
  • blåse raudt
    blåse i alkometer og få positivt utslag
    • han bles raudt og vart fråteken førarkortet
  • blåse seg opp
    øse seg opp
    • folk som blæs seg opp over politisk satire
  • blåse støvet av
    i overført tyding: ta opp att;
    aktualisere
    • blåse støvet av lyntogvisjonane
  • blåse ut
    sløkkje flamme (på lys) ved å blåse på henne
    • blåse ut lyset
  • kva veg vinden blæs
    korleis ei sak utviklar seg
    • det er ikkje godt å seie kva veg vinden blæs;
    • det spørst kva veg vinden blæs;
    • han såg kva veg vinden bles
  • vel blåst
    bra utført
    • stemnet er vel blåst;
    • vel blåst, alle saman!
Artikkelside

vrimle

vrimla

verb

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

flytte seg rundt eller finnast i store mengder;
Døme
  • mauren vrimlar kring tuva;
  • det vrimla av folk på stemnet;
  • det vrimla av prentefeil
Artikkelside

gjennomkøyring

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. det å køyre gjennom ein stad;
    Døme
    • gjennomkøyring forbode
  2. i idrett: hard trening (for å teste seg)
    Døme
    • han tok stemnet som ei gjennomkøyring før NM
  3. gjennomgang utan å stoppe undervegs
    Døme
    • vi tek ei gjennomkøyring på heile programmet
  4. stad ein kan køyre gjennom;
    Døme
    • gjennomkøyringa til sentrum er stengd
Artikkelside

vel blåst

Tyding og bruk

bra utført;
Sjå: blåse, vel
Døme
  • stemnet er vel blåst;
  • vel blåst, alle saman!
Artikkelside

fråfall

substantiv inkjekjønn

Opphav

jamfør norrønt fráfall ‘død’

Tyding og bruk

  1. det å gå bort frå tidlegare tru, meining, lovnad;
    Døme
    • religiøst fråfall;
    • det var stort fråfall på stemnet i høve til påmelde
Artikkelside

dekning 2, dekking 2

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. betaling som er likeverdig med ein gjeldssum;
    Døme
    • dekning av nødvendige kostnader;
    • full dekning for budsjettet
  2. Døme
    • ha dekning for det ein seier;
    • med dekning i regelverket
  3. Døme
    • stemnet fekk god dekning i pressa;
    • journalistisk dekning
  4. signal (5) for mobiltelefon, trådlaust nettverk eller liknande
    Døme
    • ha dekning på mobiltelefonen;
    • område med dårleg dekning
  5. det å fylle eit samfunnsmessig behov
    Døme
    • barnehage med full dekning;
    • legekontoret hadde god dekning i området
Artikkelside