Avansert søk

Enkelt søk

Bokmålsordboka 181 oppslagsord

rask 1

substantiv intetkjønn

Betydning og bruk

avfall, bøss (2)
verdiløs ting;
skrap (2)
Eksempel
- disse skoene var noe ordentlig rask

Faste uttrykk

rusk og rask
avfall, skrap
fjerne rusk og rask fra gatene

Artikkelside

rask 2

adjektiv

Opphav

fra lavtysk

Betydning og bruk

hurtig, kvikk
Eksempel
- en rask hest;
- være rask til beins;
- i et raskere tempo;
- raskeste vei til sentrum;
- være rask med å ta kontakt;
- de er raske til å tilpasse seg
- brukt som adverb:
  raskest mulig;
  reagere raskt
sunn, frisk
Eksempel
- rask og rørig;
- være frisk og rask

Faste uttrykk

være rask på labben
reagere hurtig

Artikkelside

raske 1

verb

Opphav

av rask (

Betydning og bruk

samle fort og uforsiktig
Eksempel
- raske sammen noe i en fart
rive til seg;
rappe (3
Eksempel
- raske til seg verdisaker

Artikkelside

raske 2

verb

Opphav

av rask (

Faste uttrykk

raske på
sette opp farten
nå gjelder det å raske på
raske seg
forte seg;
skynde seg
de må raske seg hvis de vil ha billetter

Artikkelside

tarantell, tarantella

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom tysk, fra italiensk tarantola; etter navnet på byen Taranto

Betydning og bruk

stor og giftig edderkopp som særlig lever i Sør-Italia;
Lycosa tarantula
stor, hårete og giftig edderkopp som lever i tropiske eller subtropiske strøk;
Theraphosidae
Eksempel
- de hadde en tarantell som kjæledyr
rask italiensk dans i 6/8 takt til tamburin eller kastanjetter
musikkstykke til tarantell (3)

Artikkelside

førlig

adjektiv

Opphav

av før (

Betydning og bruk

rask (, 2), frisk (, 4), rørig

Eksempel

frisk og førlig

Artikkelside

brå

adjektiv

Opphav

norrønt bráðr ‘hissig, hastig’

Betydning og bruk

rask (2, 1), plutselig
Eksempel
- gjøre en brå bevegelse;
- en brå død
- brukt som adverb:
  bli brått syk;
  oppsigelsen kom brått på
om person: utålmodig, snarsint
Eksempel
- være brå av seg

Artikkelside

sikker

adjektiv

Opphav

av latin securus ‘bekymringsløs’

Betydning og bruk

som ikke medfører fare eller risiko;
ufarlig, trygg
Eksempel
- isen er sikker;
- bygge bedre og sikrere veier;
- her er det sikkert for flom;
- ha en sikker stilling
- - brannsikker
  - frostsikker
  - skuddsikker
  - trafikksikker
til å stole på;
pålitelig
Eksempel
- det er viktig å få rask og sikker hjelp;
- et sikkert middel mot forkjølelse;
- sikre tegn og varsler;
- trekke sikre slutninger;
- det skal være sikkert og visst
brukt som adverb: trolig, sannsynligvis
Eksempel
- hun er sikkert kommet
som ikke er i tvil;
urokkelig, overbevist
Eksempel
- ha en sikker tro på noe;
- de er sikre på at brannen startet på kjøkkenet;
- vær du sikker!
som ikke er ustø eller vaklende;
stø
Eksempel
- være sikker på hånden
- brukt som adverb:
  skyte sikkert;
  arbeide jevnt og sikkert

Faste uttrykk

sikker som banken
helt sikker
sikkert som amen i kirka
helt sikkert, helt sant
det blir dårlig vær, det er like sikkert som amen i kirka
sikre papirer
verdipapirer med liten risiko
være på den sikre siden
ha gardert seg
være sikker i sin sak
være trygg på at en har rett

Artikkelside

tidig

adjektiv

Opphav

av norrønt tid og tíðr ‘gjev, lysten på, rask’; jamfør tid

Betydning og bruk

som er tidlig (oppe, ute);

kjekk, rask (, opplagt;

hyggelig;

av og til;

bergensk:

Eksempel

en tidig tøs – en kvikk jente

Artikkelside

spretten

adjektiv

Betydning og bruk

rask og lett;
spenstig
Eksempel
- en spretten kar;
- spretne jenter
livlig
Eksempel
- spretten poprock

Artikkelside

Nynorskordboka 159 oppslagsord

rask 1

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

avfall, bos (1)
verdilaus ting;
skrap (2)
Døme
- desse skoa er berre noko rask

Faste uttrykk

rusk og rask
avfall, skrap
rusk og rask må fjernast før nasjonaldagen

Artikkelside

rask 2

adjektiv

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

snøgg, kvikk
Døme
- ein rask bil;
- vere rask til beins;
- i eit raskare tempo;
- ta den raskaste vegen;
- vere rask med å trekkje ei slutning;
- dei er raske til å unnskylde seg
- brukt som adverb:
  raskast mogleg;
  reagere raskt
sunn, frisk
Døme
- rask og rørig;
- vere frisk og rask

Faste uttrykk

vere rask på labben
reagere hurtig

Artikkelside

raske 1

raska

verb

Opphav

av rask (

Tyding og bruk

samle fort og uvyrde
Døme
- raske noko saman i ein fart
trive til seg;
rappe (3
Døme
- raske til seg

Artikkelside

raske 2

raska

verb

Opphav

av rask (

Faste uttrykk

raske på
setje opp farten
no gjeld det å raske på
raske seg
forte seg;
skunde seg
eg raska meg heimover

Artikkelside

tarantell, tarantella

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom tysk, frå italiensk tarantola; etter namnet på byen Taranto

Tyding og bruk

stor og giftig edderkopp som særleg lever i Sør-Italia;
Lycosa tarantula
stor, hårete og giftig edderkopp som lever i tropiske eller subtropiske strøk;
Theraphosidae
Døme
- dei hadde ein tarantell som kjæledyr
rask italiensk dans i 6/8 takt til tamburin eller kastanjettar
musikkstykke til tarantell (3)

Artikkelside

fot 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt fótr

Tyding og bruk

nedste del av ganglem;
fotblad
Døme
- fryse på føtene;
- forstue foten;
- stå med foten i dørsprekken
bein (1, 4)
Døme
- ha lange føter;
- ikkje greie å stå på føtene;
- slå føtene unna nokon;
- stå på éin fot
del av strømpe eller sokk som dekkjer foten (1
Døme
- strikk foten til han er lang nok
fotefar som jakthund kan følgje ved hjelp av lukt
Døme
- få fot;
- finne foten
nedste del av noko;
stett (2, sokkel (3)
Døme
- ved foten av fjellet
- - bordfot
  - juletrefot
rytmisk eining i verselinje;
jamfør versefot
utrekningsgrunnlag;
jamfør myntfot og rentefot

Faste uttrykk

for fote
utan å skåne noko eller nokon
meie ned for fote
få ein fot innanfor
få innpass (ein stad)
få fast fot
få fotfeste, innpass
han fekk fast fot i Noreg
få føter å gå på
gå unna;
få avsetnad
kakene fekk føter å gå på
få kalde føter
vilje dra seg unna
ho fekk kalde føter og ville bryte samarbeidet
ikkje vite kva fot ein skal stå på
ikkje vite kva ein skal gjere
kaste seg for føtene på nokon
vise teikn på undergjevnad
leggje noko/nokon for føtene sine
vinne nokon for seg;
vinne over
Ole Bull la verda for føtene sine;
artisten har lagt publikum for føtene sine
lett på foten
stø og rask i gonga;
snarføtt
leve på stor fot
leve flott;
ha eit stort forbruk
på fallande fot
sist i svangerskapen
på fote
i orden, i tilfredsstillande tilstand
få noko på fote;
hjelpe nokon på fote;
kome seg på fote att
på like fot
på like vilkår;
på same grunnlag
bli vurdert på like fot med ein annan
på ståande fot
nett no, straks, i farten
setje foten i bakken
ta ein pause og tenkje seg om
dei har ikkje noko anna val enn å setje foten i bakken
setje ned foten
setje ein stoppar for;
seie stopp
utvalet kjem til å setje ned foten og skrinleggje arbeidet
sitje ved føtene til nokon
(etter Apg 22,3) vere saman med nokon som ein ser på som lærar eller rettleiar
skyte seg sjølv i foten
gjere ein feil som skader ein sjølv
som fot i hose
lett, greitt
stemme med føtene
vise meininga si ved å forlate ein stad
dei har valt å stemme med føtene og dra sin veg
stå på eigne føter
greie seg sjølv;
stå på eigne bein
stå på god fot med
ha godt forhold til
stå på like fot med
vere lik;
bli handsama på same måte som
ta foten fatt
byrje å gå;
ta beina fatt
ta føtene på nakken
byrje å springe;
ta beina på nakken
til fots
gåande

Artikkelside

fri 2

adjektiv

Opphav

av lågtysk vri

Tyding og bruk

om person, stat eller styre: som har eller gjev fulle politiske rettar
Døme
- frie borgarar;
- innbyggjarane er frie;
- landet har ein fri riksskipnad;
- den frie verda;
- frie val
politisk sjølvstyrt;
uavhengig
Døme
- eit fritt land;
- eitt fritt folk;
- den frie pressa
verna av lova;
trygg for åtak
Døme
- ha fritt leide
ikkje innesperra eller i fangenskap
Døme
- på fri fot
- brukt som adverb
  sleppe fri;
  setje nokon fri
utan stengsel eller hinder (for ferdsel, rørsle, sikt eller liknande)
Døme
- fritt armslag;
- fritt farvatn;
- fri bane;
- fritt utsyn;
- på fri mark;
- i Guds frie natur
- brukt som adverb
  puste fritt;
  vekse fritt;
  falle fritt;
  garden ligg fritt til
ikkje kontrollert eller regulert (av det offentlege);
tillaten for alle;
allmenn, open
Døme
- fri konkurranse;
- den frie marknaden;
- fritt fiske;
- fritt tilgjenge;
- fritt ord
ikkje strengt bunden til reglar, mønster, førebilete eller liknande;
sjølvstendig, fordomsfri
Døme
- fri oppseding;
- fri rytme;
- fri assosiasjon;
- fri fantasi;
- fri kjærleik
- brukt som adverb
  fritt omsett etter tysk
utan særleg påverknad eller omsyn av noko slag;
uavhengig, upåverka
Døme
- ha fritt val;
- av fri vilje;
- den frie viljen;
- på fritt grunnlag;
- fri utvikling
- brukt som adverb
  kunne velje fritt;
  stille nokon fritt;
  stå heilt fritt
utan særleg tvang, restriksjonar eller liknande
Døme
- leve eit fritt liv
- brukt som adverb
  ha det fritt på jobben
lausriven frå band, plikter, ansvar og liknande
Døme
- kjenne seg fri som fuglen;
- vere fri og frank
trygg, open og direkte;
frimodig, beintfram (1)
Døme
- ha eit fritt blikk;
- føre eit fritt språk;
- det rådde ein fri tone i laget;
- vere fri av seg;
- får eg vere så fri å …
- brukt som adverb
  dette meiner eg fritt;
  snakke fritt ut
som har (mellombels) fritak frå arbeid, skule eller andre plikter;
friteken, unnateken
Døme
- ta seg fri frå skulen;
- ha fri frå jobben;
- eg vil be meg fri;
- sleppe fri frå militæret
som unngår;
som er spart for;
kvitt (3, 1)
Døme
- gå fri all sut;
- fri for angst;
- bli fri sjukdomen
ikkje skyldig eller innblanda;
jamfør frikjenne
Døme
- kjenne nokon fri;
- dømme nokon fri
som er utan;
tom (1)
Døme
- vere fri for mat;
- det er fritt for mus no;
- boka er fri for humor
- - alkoholfri
  - feberfri
  - feilfri
  - isfri
  - rentefri
brukt som etterledd i samansetningar: utan fare for;
trygg, sikker
- - dirkefri
  - frostfri
  - krympefri
  - rustfri
gratis
Døme
- fri kost og losji;
- fri skyss
- brukt som adverb
  få boka fritt tilsend
i fysikk og kjemi: som ikkje er bunden til noko;
ikkje i sambinding
Døme
- frie elektron;
- fri energi

Faste uttrykk

det er ikkje fritt for
ein kan ikkje nekte for
det er ikkje fritt for at det breier seg ein viss skepsis
frie hender
full handlefridom
ho fekk frie hender til å lage ein ny radioserie
fritt fall
- fall som ikkje blir hindra av mekanisk motstand
- rask og kraftig nedgang i verdi, prestisje eller liknande
  verdsøkonomien var i fritt fall
gå fri
sleppe straff;
sleppe unna
ha ryggen fri
- vere sikra mot kritikk og åtak fordi ein handla etter reglane eller på andre måtar har gardert seg
- vere sikra mot fysisk angrep bakfrå
i det fri
utandørs
frukost i det fri
ikkje vere fri for
måtte vedgå at nokon er eller gjer det som er nemnt
han er ikkje fri for å vere tjuvaktig

Artikkelside

stikk 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

av stikke (, med innverknad frå tysk Stich

Tyding og bruk

rask, skarp og kortvarig påverknad av noko spisst;
sting (1, 1)
Døme
- hogg og stikk;
- kjenne eit stikk i hjartet
- - knivstikk
  - kvefsestikk
  - nålestikk
merke eller sår etter noko spist
Døme
- ha fullt av stikk i panna
gravering (2);
jamfør koparstikk (2)
Døme
- eit gammalt stikk
knute som er knytt slik at han er lett å løyse
- - halvstikk
  - pålestikk
vondsinna kommentar
Døme
- han kom med eit stikk til kritikarane
i kortspel: kort som etter kvart utspel blir tekne inn
Døme
- ta alle stikka

Faste uttrykk

halde stikk
vise seg å vere rett;
slå til (6)
rykta held stikk
ta siste stikket
gå av med sigeren

Artikkelside

tore 1

substantiv hokjønn

Opphav

samanheng med norrønt gudenamn Þórr ‘Tor’

Tyding og bruk

lyd som kjem av rask utviding av lufta når det er lyn

Døme

lyn og tore;
tora rullar

Artikkelside

slag 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt slag

Tyding og bruk

(rask) rørsle med stor kraft med hand eller reiskap mot noko med stor kraft;
det å slå (2, 1);
bank (3, 1), kakk (2
Døme
- slå harde slag med ei sleggje;
- gje eit slag med knyttneven;
- klokka slo tolv slag;
- eit godt slag med racketen;
- kvalen gjorde eit slag med sporden
- - hamarslag
  - knyttneveslag
det at noko eller nokon blir ramma (hardt);
(ufrivillig) kraftig støyt;
dunk, dask
Døme
- falle og få eit slag i hovudet
jamn dunking frå noko;
rytmisk samandraging
Døme
- slaga i maskinen;
- høyre slaga av bølgjene mot båtsida;
- hjartet slår om lag 70 slag i minuttet
- - pulsslag
  - taktslag
  - trommeslag
lei hending som råkar brått og kraftig;
ulykke
Døme
- å bli aleine er eit hardt slag;
- det var eit slag for heile familien
plutseleg sjukdomsanfall på grunn svikt i livsviktige organ, oftast hjerne og hjarte
Døme
- han har fått slag;
- døy av slag
- - heteslag
  - hjarteslag
  - hjerneslag
væpna kamp mellom fiendtlege styrkar;
militær trefning
Døme
- slaget på Stiklestad;
- vinne eit slag;
- slaget om byen
krafttak for å oppnå noko eller vinne over noko eller nokon;
konflikt eller motsetnad mellom stridande interesser
Døme
- slaget om sjåarane;
- ho vann slaget om gullet;
- opposisjonen tapte slaget
einskild omgang av leik eller spel;
parti (5)
Døme
- eit slag krokket;
- skal vi ta eit slag kort?
ombretta kant på klede
Døme
- slaget på ei jakke
laustsitjande overplagg utan ermar
- - regnslag
rørsle i rett linje etter kvar gang ein skiftar retning;
baut (2)
Døme
- båten tok eit slag opp mot vinden;
- gjere eit slag bortover golvet
råske eller væte på noko
Døme
- det har gått slag i handkleda
- - jordslag
spor (1, 1), far (2, 1)
Døme
- sjå slag etter gaupe
om båtar: overgang mellom side og botn;
kimming (2)
brukt om samansetningar om noko som ein slår mot;
i ord som spikarslag

Faste uttrykk

eit slag i lufta
gjerning som er heilt utan verknad
ha fritt slag
ha full handlefridom
i slag
i god form
han er verkeleg i slag i kveld;
eg kjenner meg ikkje i godt slag i dag
med eitt slag
brått, plutseleg
mellom slaga
mellom to periodar med høg aktivitet
deltakarane kvilte mellom slaga;
han tok ein matbit mellom slaga
på slaget
nøyaktig på tida
han stod på døra på slaget tolv
slag i slag
utan stogg imellom
slå eit slag for
ta eit ekstra tak for;
kjempe for
slå eit slag for miljøet

Artikkelside

Resultater per side:

Avansert søk

Bokmålsordboka 181 oppslagsord

rask 1I

Betydning og bruk

Eksempel

Faste uttrykk

rask 2II

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

raske 1I

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

raske 2II

Opphav

Faste uttrykk

tarantell, tarantella

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

førlig

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

brå

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

sikker

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Eksempel

Faste uttrykk

tidig

Opphav

Betydning og bruk

Eksempel

spretten

Betydning og bruk

Eksempel

Eksempel

Nynorskordboka 159 oppslagsord

rask 1I

Tyding og bruk

Døme

Faste uttrykk

rask 2II

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

Faste uttrykk

raske 1I

raska

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

raske 2II

raska

Opphav

Faste uttrykk

tarantell, tarantella

Opphav

Tyding og bruk

Døme

fot 1I

Opphav

Tyding og bruk

Døme

Døme

rask 1

rask 2

raske 1

raske 2

rask 1

rask 2

raske 1

raske 2

fot 1

fri 2

stikk 1

tore 1

slag 1