Avansert søk

Nynorskordboka 494 oppslagsord

fisk 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt fiskr

Tyding og bruk

virveldyr som lever i vatn og pustar med gjeller
Døme
- det var sju fiskar i garnet;
- haiane høyrer til fiskane
- brukt i ikkje-teljeleg tyding:
  få mykje fin fisk;
  fisken er ikkje på bit
matvare av fisk (1, 1)
Døme
- kokt fisk;
- ha fisk til middag
kjøt (1) av fisk (1, 1)
Døme
- auren er raud i fisken
i astrologi: person som er fødd i stjerneteiknet Fiskane (mellom den 19. februar og 20. mars)
Døme
- ho er fisk

Faste uttrykk

falle i fisk
mislykkast
fast i fisken
1. spenstig, stø
  bilen er stramt sett opp og fast i fisken
2. som ikkje gjev etter for press
  han må vere tydeleg på kva han vil, vere fast i fisken
frisk som ein fisk
heilt frisk
kald fisk
hard og omsynslaus person
korkje fugl eller fisk
korkje det eine eller det andre
laus i fisken
veik, slapp
ta for god fisk
godta som godt nok
trivast som fisken i vatnet
vere i sitt rette element;
ha det bra

fisk 2

substantiv hankjønn

Opphav

av fransk ficher ‘feste’

Tyding og bruk

forsterking kring luker og liknande på båtdekk
krok til å heise anker med

fiske 2

fiska

verb

Opphav

norrønt fiska

Tyding og bruk

fange fisk
Døme
- vere ute på sjøen og fiske;
- fiske med sluk;
- fiske sei
hente opp, hale opp (særleg frå vatn)
Døme
- fiske perler;
- fiske opp lua frå vatnet;
- fiske ein nøkkel opp av lomma
prøve å oppnå noko (med å smiske eller liknande)
Døme
- fiske etter ros

Faste uttrykk

fiske i rørt vatn
utnytte ein forvirra situasjon til eigen fordel

fiske 3

fiska

verb

Tyding og bruk

feste og heise med fisk (, 2)

Døme

fiske ankeret

stingsildfamilie

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

i bunden form eintal: gruppe av fisk med piggar framfor ryggfinnen;

Gasterosteidae

svart 2

adjektiv

Opphav

norrønt svartr

Tyding og bruk

med farge som liknar sot eller kol
Døme
- svarte sko;
- ein svart hest;
- svarte haustnetter;
- midt på svarte natta
om person eller folkegruppe: som har medfødd mørk hudfarge;
jamfør brun (2, 2) og kvit (2)
Døme
- den svarte befolkninga i USA;
- førebiletet hennar er den svarte kvinna Rosa Parks
- brukt som substantiv:
  dei svarte og kvite i Sør-Afrika
mørk, aud
Døme
- midt i svartaste skogen
skiten, urein
Døme
- vere svart på fingrane;
- bli svart på kleda
fullpakka
Døme
- svart av folk
berr (1), snau (2, 1)
Døme
- sauene gnog svart kring seg
som er utan fangst
Døme
- dra svarte garn
dyster, mislykka, mørk
Døme
- alt var svart og håplaust;
- brått vart alt svart for meg;
- ein svart dag for norsk skeisesport;
- det er berre svarte armoda;
- framtidsutsiktene er svartare enn nokon gong;
- da det såg som svartast ut, reiste laget seg
- brukt som adverb:
  sjå svart på framtida
brukt om pengar: som er unndregen skatt;
som går føre seg uoffisielt og ulovleg;
motsett kvit (4)
Døme
- svarte pengar;
- landet har ein stor svart økonomi;
- ein av fire har kjøpt svarte tenester
- brukt som adverb:
  arbeide svart
brukt i eid
Døme
- for svarte svingande!

Faste uttrykk

arbeide/jobbe svart
arbeide for svarte pengar
dei arbeidde svart heile sommaren;
det er ulovleg å jobbe svart
på svarte livet
alt ein orkar
henge i på svarte livet
svart hav
hav utan fisk
svart hol
område i verdsrommet med så sterk gravitasjon at ingenting slepp ut, ikkje eingong lys
svarte hol ser ein ikkje, men ein kan sjå verknaden på omgjevnadene
svart humor
grotesk, pessimistisk humor
svart kaffi
kaffi utan fløyte eller mjølk
svart lygn
sjofel lygn
svart magi
trolldom som siktar mot å skade eller drepe;
svartekunst
svarte pengar
skattepliktige pengar som ein lèt vere å betale skatt for

tørrsalte, turrsalte

tørrsalta, turrsalta

verb

Tyding og bruk

salte med tørt salt (ikkje saltlake)

Døme

tørrsalte fisk

tørrfisk, turrfisk

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

usalta fisk (særleg torsk) som er vindtørka på hjell;
til skilnad frå klippfisk
Døme
- en rett av tørrfisk og ferske grønsaker;
- Bergen var sentrum for eksport av tørrfisk frå Nord-Noreg
keisam person;
tørrpinne
Døme
- ein skikkelig tørrfisk

vekt

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt vekt; frå lågtysk

Tyding og bruk

kraft som ein lekam verkar på eit underlag med;
tyngd (1)
Døme
- gå opp i vekt;
- selje fisk etter vekt;
- bere vekta av noko;
- leggje vekta si på senga;
- fordele vekta på båe sider av båten;
- flytte vekta over på det andre beinet
- - eigenvekt
  - fødselsvekt
  - kroppsvekt
  - nettovekt
  - slaktevekt
i overført tyding: kjenslemessig byrd;
tyngd (4)
Døme
- slite under vekta av ansvaret;
- kjenne vekta av eit langt liv
vektsystem
Døme
- bruke titalssystemet i mål og vekt
så mykje av ei vare som ein veg i éin gong
Døme
- ei vekt smør
reiskap eller instrument til å vege (2, 1) med
Døme
- leggje noko på vekta;
- bruke ei vekt for å få rett mengd mjøl
- - badevekt
  - fjørvekt
  - skålvekt
gjenstand med ei viss vekt, brukt til å trene kroppsstyrke med
Døme
- trene med vekter;
- lyfte vekter
i astrologi: person som er fødd i stjerneteiknet Vekta (mellom 24. september og 23. oktober)
Døme
- han er vekt
i idrett: vektklasse i visse idrettar, særleg kampidrettar
- - bantamvekt
  - cruiservekt
  - flugevekt
  - lettvekt
  - tungvekt

Faste uttrykk

i laus vekt
om vare: som ikkje er pakka og vegen på førehand
selje grønsaker i laus vekt;
prisen på matpoteter i laus vekt
leggje vekt på
la (noko) telje sterkt;
gje stor viktigheit
ho legg vekt på erfaring;
ved tilsetting blir det lagt vekt på personlege eigenskapar;
partiet legg vekt på økonomisk likskap

vak 1

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

det å vake (3
Døme
- vak av fisk
ring(ar) i vassflata etter fisk som vaker
Døme
- vak i vak bortetter vatnet
bøye (2, duvl;
garn, not
fiskestim i vassflata

Resultat per side: