Avansert søk

Eitt treff

Nynorskordboka 100 oppslagsord

nyord

substantiv inkjekjønn

Opphav

av ny (2

Tyding og bruk

ord som er nylaga eller nytt i språket;
Døme
  • nave er eit døme på nyord frå 2012

ordbok

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

(alfabetisk ordna) samling av ord frå eitt eller fleire språk med tydingsforklaring på same språket eller eit anna språk, dessutan ofte opplysningar om uttale, bøying, ordhistorie og bruksmåtar;
til skilnad frå ordliste
Døme
  • teknisk ordbok;
  • norsk-engelsk ordbok;
  • slå opp i ordboka;
  • bruke ei ordbok på nett

afasi

substantiv hankjønn

Uttale

afasiˊ

Opphav

frå gresk ‘målløyse’

Tyding og bruk

heilt eller delvis tap av evna til å skjøne og bruke språket på grunn av hjernesjukdom eller hjerneskade

instrument

substantiv inkjekjønn

Opphav

av latin instrumentum ‘utstyr, reiskap’, av instruere ‘byggje, ordne, skipe, undervise’; jamfør instruere

Tyding og bruk

  1. finare verktøy, reiskap eller apparat
    Døme
    • kirurgiske instrument;
    • instrumenta i kontrollrommet var plasserte på ei tavle
  2. i overført tyding: middel eller reiskap for å nå eit resultat
    Døme
    • språket er eit instrument for tanken
  3. innretning til å lage musikk med;
    Døme
    • spele fleire instrument

melodi

substantiv hankjønn

Opphav

frå gresk , av melos ‘song, melodi’ og ode ‘dikt, song’

Tyding og bruk

  1. rekkje med tonar som følgjer etter kvarandre og utgjer ein heilskap
    Døme
    • nynne ein melodi;
    • setje melodi til eit dikt;
    • visa går på melodien ‘Den dag kjem aldri’
  2. tonegang i eit språk eller ei ytring
    Døme
    • lytte til melodien i språket
  3. i overført tyding: gjennomgangsmelodi (2)
    Døme
    • same melodien går igjen i kommunar over heile landet

Faste uttrykk

  • finne melodien
    finne saman (og lage god stemning);
    finne harmoni
    • gjestane og bygdefolket fann melodien

norske 2

norska

verb

Tyding og bruk

gjere (meir) norsk;
Døme
  • norske opp;
  • norske på språket

morsmål

substantiv inkjekjønn

Opphav

etter mellomalderlatin lingua materna; jamfør mål (1

Tyding og bruk

  1. det første språket eit menneske lærer
  2. nasjonalspråk i eit land

lån 2

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt lán, same opphav som len; samanheng med leige (2

Tyding og bruk

  1. det å låne
    Døme
    • takk for lånet!
  2. noko som er lånt, særleg pengar
    Døme
    • ta opp lån;
    • betale ned eit lån;
    • betale renter på lånet;
    • banken ytte eit lån til prosjektet
  3. ord, uttrykk eller anna kulturelt element som er henta utanfrå og teke opp i språket eller kulturen
    Døme
    • ordet ‘kjendis’ er eit lån frå svensk

Faste uttrykk

  • ha/få til låns
    låne noko for ein periode
    • ho har bilen til låns
  • vere til låns
    vere mogleg å låne for ein periode
    • skiutstyret er til låns

kommunikasjonsmiddel

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. reiskap til å overføre informasjon eller bodskap (2) med
    Døme
    • språket er ikkje berre eit kommunikasjonsmiddel, men òg eit personleg kjennemerke

eldvatn

substantiv inkjekjønn

Opphav

gjennom engelsk fire water, frå det nordamerikanske språket ojibwe

Tyding og bruk

nemning for brennevin, særleg brukt i eldre litteratur om cowboyar og nordamerikanske urfolk