Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
1884 treff

Bokmålsordboka 2 oppslagsord

raka fant

Betydning og bruk

helt utan penger;
helt blakk;
Se: fant, raka
Eksempel
  • han er student og raka fant;
  • fotballklubben er raka fant
Artikkelside

orangutang

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom nederlandsk; fra malayisk orang ‘menneske’ og (h)utan ‘skog’

Betydning og bruk

stor menneskeape i slekta Pongo
Artikkelside

Nynorskordboka 1882 oppslagsord

utan 1

subjunksjon

Tyding og bruk

  1. innleier ei leddsetning som uttrykkjer vilkår;
    med mindre, viss ikkje
    Døme
    • eg reiser ikkje utan du blir med;
    • det var ikkje dans i bygda utan ho møtte opp som den fyrste
  2. innleier ei leddsetning som uttrykkjer vedgåing;
    sjølv om ikkje, enda ikkje
    Døme
    • mange har blitt sjuke utan vi har oppdaga det;
    • ho høyrde kva han sa utan ho forstod kva han meinte

Faste uttrykk

  • utan at
    innleier ei leddsetning som uttrykkjer vilkår;
    dersom ikkje, med mindre
    • eg reiser ikkje utan at du blir med;
    • arbeidet er solid utan at det er særleg spennande
Artikkelside

utan

preposisjon

Opphav

norrønt útan; av ut

Tyding og bruk

  1. inn frå, innover frå
    Døme
    • utan havet, tunet;
    • utan med stranda – innover stranda
  2. på utsida av
    Døme
    • utan døra
    • særleg som adverb:
      • både innan og utan
  3. ikkje (utstyrt) med, fri for, skild frå
    Døme
    • gå utan hatt;
    • utan mat og pengar;
    • greie seg godt utan (briller, følgje);
    • dei reiste utan han;
    • slå seg utan å gråte;
    • han slo seg utan at han gret;
    • det gjekk, men ikkje utan slit
  4. bortsett frå, utanom
    Døme
    • alle var der utan (m)eg;
    • ho bad alle utan meg;
    • eg reiser ikkje utan at du blir med
  5. som subjunksjon: utan at, ikkje slik at
    Døme
    • han var her utan eg visste det
  6. som subjunksjon: utan at, dersom ikkje
    Døme
    • eg reiser ikkje utan du blir med

Faste uttrykk

  • utan tvil
    tvillaust
  • utan vidare
    beinfram, rett og slett, som ein sjølvsagd ting
Artikkelside

sodavatn

substantiv inkjekjønn

Opphav

etter engelsk soda water

Tyding og bruk

mineralvatn tilsett karbondioksid og utan tilsett smak
Artikkelside

snøblind

adjektiv

Tyding og bruk

som har snøblinde
Døme
  • snøen reflekterer sol sterkt, og utan solbriller risikerer ein å bli snøblind
Artikkelside

snoke

snoka

verb

Opphav

samanheng med snake

Tyding og bruk

  1. ta seg fram lydlaust på leiting etter noko;
    Døme
    • gå og snoke og grave
  2. i overført tyding: leite etter noko utan å bli oppdaga
    Døme
    • snoke rundt i leilegheita;
    • snoke etter opplysningar i eit datasystem
Artikkelside

snok

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt snákr

Tyding og bruk

  1. særleg om buorm: slange i familien Colubridae
  2. person som utan lov tek informasjon eller verdiar frå andre;
Artikkelside

hæl 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt hæll

Tyding og bruk

  1. bakre del av ein fot
    Døme
    • hælane saman!
    • snu seg på hælen
  2. bakarste del av sokk, strømpe eller skotøy
    Døme
    • strikke nye hælar på sokkane;
    • sko med høge hælar

Faste uttrykk

  • hakk i hæl
    tett etter (nokon)
    • konkurrenten ligg hakk i hæl
  • hælane i taket
    full fest
  • i hælane på
    like bak, tett etter (nokon)
    • ungen gjekk i hælane på faren
  • kome på hælane
    bli tvinga på defensiven
  • snu på hælen
    • vende seg rundt brått
      • ho snudde på hælen og sprang heim
    • skifte meining brått;
      ombestemme seg brått
      • leiinga snudde på hælen i saka
  • ta på hælen
    ta på sparket, utan førebuing
Artikkelside

snikkontorisering

substantiv hokjønn

Opphav

av snik-

Tyding og bruk

omlaging av leilegheiter til kontor utan løyve
Artikkelside

søkje lykka

Tyding og bruk

gje seg ut på noko utan å vite om det vil gå godt eller dårleg;
jamfør prøve lykka;
Sjå: søkje
Døme
  • familien søkjer lykka i heimbygda;
  • fotballspelaren søkte lykka i utlandet
Artikkelside

prøve lykka

Tyding og bruk

prøve ut noko som ein håper vil lykkast;
gje seg ut på noko utan å vite om det vil gå godt eller dårleg;
jamfør søkje lykka;
Sjå: lykke, prøve
Døme
  • ho prøvde lykka som modell;
  • prøve lykka i USA
Artikkelside