Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
19 treff

Nynorskordboka 19 oppslagsord

nervesystem

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

nett av nerveceller i ein kropp som syter for samband med omverda og samarbeid mellom dei ulike organa i kroppen

Faste uttrykk

  • det autonome nervesystemet
    den delen av nervesystemet som held oppe funksjonen i kjertlar, hjartet og organ med glatt muskulatur, og som fungerer uavhengig av medvitet
  • det perifere nervesystemet
    nervane som går frå hjerne og ryggmerg og ut til alle delar av kroppen
Artikkelside

det sympatiske nervesystemet

Tyding og bruk

den delen av det autonome nervesystemet som stimulerer ulike kroppsfunksjonar, til dømes auke i blodtrykk og puls, og som verkar saman med det parasympatiske nervesystemet;
Sjå: sympatisk
Artikkelside

sympatisk

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som vekkjer sympati;
    Døme
    • ho er ei grei og sympatisk dame;
    • han har ei sympatisk framferd;
    • prisen var sympatisk
    • brukt som adverb:
      • det var sympatisk gjort
  2. som viser sympati;
    som viser velvilje eller forståing
    Døme
    • dei var sympatiske til framlegget

Faste uttrykk

Artikkelside

nevral, neural

adjektiv

Opphav

jamfør nevr-

Tyding og bruk

som gjeld nervesystemet

Faste uttrykk

Artikkelside

refleks

substantiv hankjønn

Opphav

frå latin; jamfør reflektere

Tyding og bruk

  1. tilbakekasta lys;
    (svak) avspegling
    Døme
    • bli blenda av refleksen
  2. ting som reflekterer lys, til dømes på køyretøy eller fotgjengar
    Døme
    • bruk refleks i haustmørkeret!
  3. ufrivillig og umedviten reaksjon i form av rørsle eller kjertelsekresjon, utløyst gjennom nervesystemet av ein sansepåverknad
    Døme
    • suging hos nyfødde er ein medfødd refleks
  4. i overført tyding: verknad, følgje (1, 1)
    Døme
    • konkursen er ein refleks av den økonomiske krisa

Faste uttrykk

  • på refleks
    utan å tenkje seg om
    • politikarane handla på refleks
Artikkelside

perifer

adjektiv

Opphav

frå gresk peripheres, jamfør peri-

Tyding og bruk

  1. som høyrer til eller ligg i utkanten
    Døme
    • ein liten og perifer kommune;
    • han er ein perifer kjenning
  2. Døme
    • eit perifert problem

Faste uttrykk

  • det perifere nervesystemet
    nervane som går frå hjerne og ryggmerg og ut til alle delar av kroppen
Artikkelside

parasympatisk

adjektiv

Opphav

jamfør para-

Faste uttrykk

  • det parasympatiske nervesystemet
    den delen av det autonome nervesystemet som styrer mellom anna aktiviteteten i mage og tarmar
Artikkelside

muskulatur

substantiv hankjønn

Opphav

nylaging av latin musculus; jamfør muskel

Tyding og bruk

samnemning på musklane i ein kropp eller kroppsdel;

Faste uttrykk

  • glatt muskulatur
    muskulatur i innvolane som blir regulert av det autonome nervesystemet;
    til skilnad frå tverrstripete muskulatur
  • tverrstripete muskulatur
    muskulatur med tydelege fibrar;
    til skilnad frå glatt muskulatur
Artikkelside

glatt

adjektiv

Opphav

frå tysk; same opphav som glad (2

Tyding og bruk

  1. jamn i overflata;
    utan klumpar;
    slett, plan
    Døme
    • glatt hud;
    • han har svart, glatt hår;
    • elt inn mjøl til du får ein glatt og jamn deig
  2. med låg friksjon;
    utan feste;
    Døme
    • glatt som is;
    • det er fare for glatte vegar;
    • køyre på glatt føre;
    • ho sklei ned den våte og glatte fjellsida
  3. brukt som adverb: utan vanskar, lett
    Døme
    • operasjonen gjekk glatt;
    • eg betaler glatt litt ekstra for den gode kvaliteten
  4. vanskeleg å få tak på;
    falskt venleg;
    Døme
    • ein glatt politikar;
    • ha ei glatt tunge
  5. profesjonell, men upersonleg
    Døme
    • glatt stil;
    • ei glatt framføring

Faste uttrykk

  • det glatte lag
    sterk kritikk;
    utskjelling
    • journalistane fekk det glatte lag etter publiseringa av saka;
    • eg vart sint og gav han det glatte lag
  • glatt muskulatur
    muskulatur i innvolane som blir regulert av det autonome nervesystemet;
    til skilnad frå tverrstripete muskulatur
Artikkelside

det autonome nervesystemet

Tyding og bruk

den delen av nervesystemet som held oppe funksjonen i kjertlar, hjartet og organ med glatt muskulatur, og som fungerer uavhengig av medvitet;
Artikkelside