Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
241 treff

Nynorskordboka 241 oppslagsord

middel 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå lågtysk; same opphav som middel (2

Tyding og bruk

noko ein bruker for eit visst føremål;
Døme
  • bruke alle middel for å vinne;
  • ikkje sky noko middel;
  • bruke eit middel mot smerter

Faste uttrykk

  • målet helgar/heilagar middelet
    eit godt føremål rettferdiggjer det å bruke uheldige eller umoralske framgangsmåtar
Artikkelside

middel 2

substantiv hankjønn

Opphav

frå lågtysk; jamfør middel-

Tyding og bruk

Døme
  • produksjonen har ein middel på 2000 tonn i veka

Faste uttrykk

  • i middel
    i gjennomsnitt
    • lamma vog 15 kg i middel
Artikkelside

roande

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som roar eller gjev ro (2, 4);
    som gjer trygg (2);
    trøystande
    Døme
    • eit roande svar;
    • ho sa nokre roande ord
    • brukt som adverb:
      • snakke roande til nokon
  2. brukt som substantiv: legemiddel som gjer pasienten roleg;

Faste uttrykk

  • roande middel
    legemiddel som gjer pasienten roleg;
    sedativ (1
Artikkelside

trumfkort

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. spelkort i trumf (1)
    Døme
    • vinne stikket med eit trumfkort;
    • tømme motspelarane for trumfkort
  2. i overført tyding: middel eller liknande som gjer at ein vinn;
    Døme
    • ha eit trumfkort i diskusjonen
Artikkelside

trumf

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom tysk, frå fransk; same opphav som triumf

Tyding og bruk

  1. farge (1, 3) i kortspel som blir gjeven ein større verdi enn dei andre fargene;
    kortfarge (1) som stikk (2 kort av andre fargar
    Døme
    • ruter er trumf
  2. spelkort i trumf (1);
    Døme
    • bruke ein trumf for å ta stikket
  3. i overført tyding: argument, middel eller liknande som gjer at ein vinn
    Døme
    • forhandlingsleiaren har spela ut alle trumfane sine;
    • leggje ein trumf i bordet

Faste uttrykk

  • ha ein trumf i ermet/bakhanda
    ha noko hemmeleg i reserve som avgjer ei sak eller liknande
    • opposisjonen hadde ein trumf i bakhanda;
    • spionen hadde ein trumf i ermet som skulle redde han
Artikkelside

valerian, valeriana

substantiv hankjønn

Opphav

frå mellomalderlatin; truleg av latin valere ‘vere kraftig, sunn’

Tyding og bruk

  2. tørka rotstokk av valerian (1), brukt som roande middel
Artikkelside

lut 1

substantiv hankjønn eller hokjønn

Opphav

norrønt lútr, samanheng med latin lavare; jamfør lauge

Tyding og bruk

væskeløysning av hydroksid av alkalimetall, mellom anna brukt til vasking, reinsing eller bløyting
Døme
  • lut reagerer basisk;
  • vaske kjeralda med lut

Faste uttrykk

  • det skal sterk lut til skurvete hovud
    ein må bruke harde middel for å få bukt med ei plage
  • gå for lut og kaldt vatn
    få for lite stell og omsut
    • ungane gjekk for lut og kaldt vatn
  • hardare/kraftigare/sterkare lut
    kraftigare verkemiddel
    • politiet vil bruke sterkare lut mot råkøyrarar;
    • polikaren etterlyser kraftigare lut i kampen mot fattigdom;
    • her må det hardare lut til
Artikkelside

synergisme

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

  1. i teologi: lære om at frelsa er eit resultat av samvirke mellom Gud og mennesket
    Døme
    • ein tilhengjar av synergismen
  2. auka verknad som oppstår gjennom samvirke mellom ulike stoff eller middel;
    Døme
    • påvise synergisme mellom to antibiotika
Artikkelside

synergi

substantiv hankjønn

Opphav

frå gresk og seinlatin synergia

Tyding og bruk

  1. medverknad eller samvirke som gjev ein ekstra gevinst for alle involverte
    Døme
    • samlokalisering kan gje synergi for verksemdene
  2. auka verknad som oppstår gjennom samvirke mellom ulike stoff eller middel;
    Døme
    • synergi mellom ulike medisinske preparat
Artikkelside

lækje

lækja

verb

Opphav

jamfør lege (2

Tyding og bruk

gjere god att av sjukdom eller skade;
gjere frisk
Døme
  • lækje ein sjukdom;
  • eit middel som lækjer sår og verk
  • brukt som adjektiv:
    • lækjande urter

Faste uttrykk

  • tida lækjer alle sår
    sorg og smerte blir mindre etter som tida går
Artikkelside