Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
43 treff

Nynorskordboka 43 oppslagsord

dame

substantiv hokjønn

Opphav

gjennom fransk; frå latin domina ‘herskarinne’

Tyding og bruk

  1. vaksen kvinne
    Døme
    • ei gammal dame;
    • ei ung dame;
    • mine damer og herrar;
    • vere populær blant damene
  2. kvinne av fornem byrd;
    kvinne med fin framferd
    Døme
    • te seg som ei fin dame;
    • sjå ut som ei dame;
    • du liknar på ei klassisk dame
  3. kvinneleg kjærast
    Døme
    • få seg dame;
    • flytte saman med dama;
    • helse på dama til nokon
  4. biletkort med verdien 12 i kortstokk
    Døme
    • dame i ruter
  5. dronning i sjakk
    Døme
    • angripe med dama
Artikkelside

skreve

skreva

verb
kløyvd infinitiv: skreva

Opphav

norrønt skrefa

Tyding og bruk

  1. ha eller setje føtene ut til sida;
    setje ein fot på kvar side av noko;
    sprikje
    Døme
    • stå og skreve;
    • han skrevar over sykkelen;
    • på biletet ligg ei dame og skrevar
  2. gå med lange steg
    Døme
    • skreve i veg;
    • dei skreva over gjerdet
Artikkelside

sympatisk

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som vekkjer sympati;
    Døme
    • ho er ei grei og sympatisk dame;
    • han har ei sympatisk framferd;
    • prisen var sympatisk
    • brukt som adverb:
      • det var sympatisk gjort
  2. som viser sympati;
    som viser velvilje eller forståing
    Døme
    • dei var sympatiske til framlegget

Faste uttrykk

Artikkelside

syngjedame, syngedame

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

dame som syng, særleg popmusikk;
Artikkelside

snødame

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

figur laga av kram snø som skal førestille ei dame;
Artikkelside

stillferdig

adjektiv

Tyding og bruk

  1. utan bråk;
    Døme
    • ein vakker og stillferdig film
    • brukt som adverb:
      • kome stillferdig inn i rommet
  2. Døme
    • ho var ei venleg og stillferdig dame
Artikkelside

konge 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt konungr

Tyding og bruk

  1. mannleg statsoverhovud i eit monarki;
    hovding i ættesamfunn
    Døme
    • Hans Majestet Kongen;
    • bli konge etter far sin;
    • bli krona til konge
  2. i bunden form eintal: regjeringa
    Døme
    • gjelde frå den tid Kongen fastset
  3. herskar over eit (tenkt) rike;
    Gud, Kristus
    Døme
    • han som er konge frå æve til æve
  4. person som er den gjævaste eller mektigaste i sitt slag eller på sitt område
    Døme
    • kongen i norsk kulturliv;
    • han var kongen i gata
  5. dyr som er det største eller gjævaste innan ei gruppe, eller som har ein utsjånad som let seg assosiere med ein konge;
    jamfør kongeørn
    Døme
    • løva er kongen over dyra
  6. i kortspel: nest høgaste kort, mellom ess (2, 1) og dame (4)
    Døme
    • ha konge og knekt på handa
  7. i sjakk: viktigaste brikke
    Døme
    • setje kongen matt

Faste uttrykk

  • i kongens klede
    i soldatuniform
  • kongen på haugen
    1. barneleik der målet er å nå toppen av ein haug først og hindre andre frå å gjere det same
    2. i overført tyding: person som har overtaket eller er dominerande
      • ho har vore konge på haugen i narkotikamiljøet i mange år;
      • seniorlaget var dei verkelege kongane på haugen
  • kongens kar
    soldat
  • Kongens råd
    regjeringa
  • skogens konge
    elg
    • jakta på skogens konge var i gang
Artikkelside

sølvkvit, sylvkvit

adjektiv

Tyding og bruk

med farge som minner om sølv (1);
lys gråkvit
Døme
  • ei gammal dame med sølvkvitt hår
Artikkelside

seigdame

substantiv hokjønn

Opphav

varemerke

Tyding og bruk

seigt godteri forma som ei dame;
jamfør seigmann
Artikkelside

rype

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt rjúpa

Tyding og bruk

  1. hønsefugl (1) med fjørkledde tær av slekta Lagopus
    Døme
    • dei jakta på ryper
  2. pen og tiltrekkjande jente eller dame
    Døme
    • vi trefte rypene på bensinstasjonen
Artikkelside