Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
107 treff

Nynorskordboka 107 oppslagsord

vanadium

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå nylatin, av norrønt Vanadís, eit anna namn på Frøya; jamfør van (1

Tyding og bruk

svært hardt, metallisk grunnstoff (1) med atomnummer 23;
kjemisk symbol V
Artikkelside

syfilis

substantiv hankjønn

Opphav

av nylatin syphilis; etter namnet på hovudpersonen Syphilus, som lid av sjukdomen, i eit dikt frå 1530 av Girolamo Fracastoro

Tyding og bruk

smittsam kjønnssjukdom som kjem av bakterien Treponema pallidum
Artikkelside

cirkumpolar, sirkumpolar

adjektiv

Uttale

sirkumpolaˊr

Opphav

frå nylatin; førsteleddet av latin circum ‘omkring’

Tyding og bruk

  1. som gjeld eller er særmerkt for polområda
    Døme
    • ei cirkumpolar dyreart
  2. om stjerne: som står nær ein av polane og derfor aldri kjem under horisonten
Artikkelside

fossil 1

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå nylatin; av fossil (2

Tyding og bruk

  1. avtrykk i stein eller jordlag av dyr eller plante frå fortida;
    Døme
    • fossil av dyr og planter
  2. i overført tyding: svært gammal person;
    person med forelda synspunkt
    Døme
    • ungdomen synest eg er eit fossil
Artikkelside

tellurium

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå nylatin, jamfør Tellus

Tyding og bruk

mekanisk modell til å syne korleis jorda går kring sola
Artikkelside

tellur

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå nylatin tellurium; av latin tellus ‘jorda’

Tyding og bruk

gråkvitt, halvmetallisk grunnstoff (1) med atomnummer 52;
kjemisk symbol Te
Artikkelside

tein 2

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Uttale

te-iˊn

Opphav

av nylatin thea ‘te’

Tyding og bruk

koffein i te
Artikkelside

uran

substantiv inkjekjønn

Opphav

frå nylatin, av planetnamnet Uranus, av gresk uranos ‘himmel’

Tyding og bruk

radioaktivt metallisk grunnstoff (1) med atomnummer 92;
kjemisk symbol U

Faste uttrykk

  • opprikt uran
    uran med større innhald av isotopen (1 235U i forhold til naturleg uran, som mellom anna blir brukt som brensel i kjernereaktorar og til å framstille atomvåpen
    • høgt opprikt uran;
    • ubåten har opprikt uran i reaktoren
  • utarma uran
    uran som har mindre innhald av isotopen (1 235U i forhold til naturleg uran, og som er eit biprodukt av prosessen med å rike opp uran til kjernekraft eller atomvåpen
    • utarma uran er mindre radioaktivt enn naturleg uran
Artikkelside

tentakel

substantiv hankjønn

Opphav

nylatin tentaculum

Tyding og bruk

følar (1) eller fangarm hos blekksprutar, maneter og andre sjødyr
Artikkelside

vertikal 2

adjektiv

Opphav

frå nylatin, av latin vertex ‘kvervel, isse’, av vertere ‘vende’

Tyding og bruk

  1. Døme
    • dra ei vertikal linje;
    • vertikale stolpar
  2. som gjeld oppstigande ledd i ein institusjon, ein prosess eller liknande
    Døme
    • vertikale paternalistiske band
    • brukt som adverb:
      • ulike aktørar samarbeidde både horisontalt og vertikalt

Faste uttrykk

  • vertikal integrasjon/integrering
    det at ein aktør eller eigar kontrollerer fleire (eller alle) ledd i ein produksjon (frå råvare til ferdig vare)
Artikkelside