Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
48 treff

Nynorskordboka 48 oppslagsord

vaken

adjektiv

Opphav

norrønt vakinn; samanheng med vake (2

Tyding og bruk

  1. som ikkje søv;
    ved fullt medvit
    Døme
    • er du vaken?
    • eg er lys vaken;
    • spetakkelet utanfor heldt meg vaken i natt;
    • filmen var så keisam at ho sleit med å halde seg vaken;
    • liggje vaken og gruble;
    • døgnet har mange vakne timar
  2. som følgjer godt med;
    Døme
    • ha eit vake sinn;
    • ha eit vake auge med det som skjer
Artikkelside

voke, vòke

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt vaka; av vake (2

Tyding og bruk

  1. det å halde seg vaken;
    vaking, vake (1, 1)
  2. samkome som varer gjennom natta
  3. om eldre forhold: gudsteneste kvelden eller natta før ein kyrkjeleg festdag;
Artikkelside

vakne

vakna

verb

Opphav

norrønt vakna

Tyding og bruk

  1. bli vaken
    Døme
    • vakne tidleg om morgonen;
    • vakne av narkosen;
    • vakne opp frå søvnen;
    • i dag vakna eg av meg sjølv;
    • vakne av alarmen;
    • babyen vaknar lett;
    • eg har ikkje heilt vakna enno
  2. byrje å gjere seg gjeldande;
    livne til, kome i rørsle
    Døme
    • om våren vaknar naturen på ny;
    • noko vakna i meg;
    • no må målfolket vakne!
    • brukt som adjektiv:
      • ei vaknande interesse for språk;
      • få ei vaknande forståing for ting

Faste uttrykk

  • vakne til liv
    1. gå frå å vere i ro til å vere i aktivitet
      • barnet vakna til liv etter ein lang dupp;
      • vulkanen vakna til liv i går
    2. gå fra å vere utan aktivitet til å vere full av aktivitet
      • bygda har no vakna til liv etter den store feiringa;
      • naturen vaknar til liv om våren
Artikkelside

vake 2

vaka

verb
kløyvd infinitiv: vaka

Opphav

norrønt vaka

Tyding og bruk

  1. ikkje (få) sove;
    vere eller halde seg vaken
    Døme
    • korkje greie å vake eller sove;
    • heile natta vakte ho over den sjuke
  2. vere på vakt, vere påpasseleg
    Døme
    • vake over nokon;
    • ein lyt vake over rettane sine;
    • binna vaker over ungane sine
Artikkelside

vake 1

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt vaka

Tyding og bruk

  1. det å halde seg vaken;
    vaking;
  2. samkome som varer gjennom natta;
    jamfør valvake
    Døme
    • halde vake for å sjå på olympiske leikar
  3. om eldre forhold: gudsteneste kvelden eller natta før ein kyrkjeleg festdag;
Artikkelside

vakar

substantiv hankjønn

Opphav

av vake (2

Tyding og bruk

person som held seg vaken gjennom natta
Artikkelside

vak 2

adjektiv

Opphav

norrønt vakr ‘vaken, kvikk’

Tyding og bruk

Artikkelside

døgne

døgna

verb

Opphav

av døgn

Tyding og bruk

vere vaken eit heilt døgn
Døme
  • dei døgna for å få med seg valresultata gjennom natta
Artikkelside

vegetativ tilstand

Tyding og bruk

i medisin: vedvarande tilstand der ein person ikkje har medvitne opplevingar, sjølv om personen er vaken;
Sjå: vegetativ
Artikkelside

vegetativ

adjektiv

Opphav

frå mellomalderlatin; jamfør vegetere

Tyding og bruk

  1. som gjeld næringa og voksteren til planter og dyr
  2. som lever passivt;
    uverksam, stilleståande

Faste uttrykk

  • det vegetative nervesystemet
  • vegetativ øksling/formeiring
    øksling ved knoppskyting, rotskot og liknande;
    til skilnad frå kjønna øksling
    • vegetativ øksling er det vanlege for denne planta;
    • ved vegetativ formeiring er avkomet identisk med morplanta
  • vegetativ fase
    den delen av livssyklusen til ein organisme der formeiringa skjer ukjønna
  • vegetativ tilstand
    i medisin: vedvarande tilstand der ein person ikkje har medvitne opplevingar, sjølv om personen er vaken
  • vegetative funksjonar
    funksjonar som ikkje er underlagde medvitet og viljen direkte, til dømes i hjartet og innvolane
Artikkelside