Avansert søk

Nynorskordboka 70 oppslagsord

smil

substantiv hankjønn eller inkjekjønn

Tyding og bruk

det å smile

Døme

dra på smilet;
andletet var eit einaste stort smil;
sende eit lurt smil;
svaret kalla på smilet

Faste uttrykk

smilet i kvardagen
gleda, det gode humøret

smile

smila

verb

Opphav

jamfør dansk smile og svensk smila

Tyding og bruk

dra munnvikane til sida for å uttrykkje eit låttmildt huglag
Døme
- smile blidt;
- han smiler hånleg;
- ho berre smilte av det
- brukt som adjektiv:
  dei er blide og smilande;
  ein smilande og glad mann
syne seg god og venleg
Døme
- lykka smilte til dei;
- bygda låg og smilte i sommardagen

Faste uttrykk

smile frå øyre til øyre
vere svært blid;
smile breidt

varm

adjektiv

Opphav

norrønt varmr

Tyding og bruk

som har høg temperatur;
som gjev varme;
heit (1)
Døme
- varmt og kaldt vatn;
- rykande varm suppe;
- omnen var gloande varm;
- vere sveitt og varm;
- varmt i vêret;
- reise til varmare strøk;
- det er to grader vamare enn normalen;
- måndag blir den varmaste dagen denne veka
- brukt som substantiv:
  servere litt varmt til kvelds
som held godt på varmen
Døme
- ein varm genser
fersk, ny
Døme
- følgje eit varmt spor
om farge: som inneheld nyansar av raudt eller gult og gjev inntrykk av varme
Døme
- måle himmelen i varme fargar
prega av sterke kjensler
Døme
- bli opphissa og varm
- brukt som adverb:
  gå varmt føre seg
hjarteleg, kjenslefylt
Døme
- ein varm smil;
- varme ord;
- ei varm røyst;
- arbeide for eit varmare samfunn
- brukt som adverb:
  tale varmt for noko

Faste uttrykk

bli varm i trøya
venje seg til forholda
gå ei kule varmt
bli ein oppheita situasjon;
kome til ein konfrontasjon med høg temperatur
når det vart for mykje stress, kunne det gå ei kule varmt
gå varm
bli overoppheita
maskinen gjekk varm
halde ei sak varm
halde interessa oppe for ei sak
smi medan jernet er varmt
nytte eit lagleg høve når det byr seg
varm om hjartet
glad, rørt
ho blir varm om hjartet når ho tenkjer på hjelpa ho fekk

tapper

adjektiv

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

som har eller viser mot og uthald i møte med vanskar;

modig, djerv (1), uthaldande (1)

Døme

ei tapper jente;
eit tappert smil

brukt som adverb:
- halde tappert ut

svivyrdeleg, svivyrdsleg, svivørdeleg, svivørdsleg

adjektiv

Tyding og bruk

som svivørder;
forakteleg, hædande, hånleg;
skamlaus
- eit svivyrdeleg smil
som adverb:
- tale svivyrdeleg om noko

uransakeleg

adjektiv

Opphav

jamfør ransake

Tyding og bruk

som ikkje er til å skjøne;

uforståeleg (2), uutgrundeleg, mysteriøs

Døme

eit uransakeleg smil;
Guds vegar er uransakelege

stivne

stivna

verb

Tyding og bruk

bli stiv eller stivare
Døme
- løparen stivna like før mål;
- piske kremfløyten så han stivnar;
- lyden fekk meg til å stivne av skrekk
- brukt som adjektiv:
  eit stivna smil
fryse (2, 1), storkne (1)
Døme
- myrane stivna i frosten
bli mekanisk;
bli stereotyp
Døme
- bandet har stivna i stilen frå den første plata

stiv

adjektiv

Opphav

frå lågtysk

Tyding og bruk

som ikkje eller vanskeleg lèt seg bøye;
motsett mjuk (1)
Døme
- ein bil med stive fjører;
- skiene var altfor stive;
- eg hadde harde og stive sko;
- boka har stiv perm;
- han har stivt, stritt hår;
- ho hadde ein stiv fot
tjukk (3)
Døme
- fløyten ville ikkje bli stiv
urørleg (1)
Døme
- eg vart stiv av skrekk
støl (2
Døme
- vere gammal og stiv
erigert
Døme
- ein stiv penis
lite naturleg;
ufri (4), tilgjord
Døme
- eit stivt smil;
- ho er litt stiv og keitete
ubøyeleg (2);
hardnakka (1), stivsinna
Døme
- vere stiv og stri
dugande (1);
stø (3, 3), trygg (2)
Døme
- han var ikkje så stiv i engelsk
urimeleg (3), dryg (5)
Døme
- butikken hadde nokså stive prisar
om vêr: kraftig, hard
1. brukt som adverb:
  det blæs stivt
heil og full
Døme
- vi sat stille i to stive timar

Faste uttrykk

eit stivt stykke
noko som er (for) drygt å seie
sjå stivt på
sjå vedvarande og intenst på
ho såg stivt på oss
stiv kuling
sterk vind av styrke 13,9–17,1 m/s
stiv som ein pinne
svært stiv;
urørleg
ho vart ståande stiv som ein pinne og venta på kva som ville kome
stiv som ein stokk
svært stiv;
urørleg;
stiv som ein pinne
ho var stiv som ein stokk i den siste bakken

sleisk 2

adjektiv

Opphav

samanheng med sleikje

Tyding og bruk

falsk og innsmigrande;

Døme

eit sleiskt smil

sjølvsikker

adjektiv

Tyding og bruk

sikker på seg sjølv;
som har sjølvtillit;
sjølvtrygg
Døme
- han var sjølvsikker og avslappa før kampen
prega av sjølvtillit
Døme
- eit sjølvsikkert smil
- brukt som adverb:
  ho svara sjølvsikkert på alle spørsmåla

Resultater per side: