Avansert søk

Nynorskordboka 101 oppslagsord

ost

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt ostr

Tyding og bruk

ostemasse
næringsmiddel av ostemasse eller innkokt myseblanding som til dømes blir brukt som pålegg
Døme
- ein kvit ost;
- ha ost på ei brødskive;
- eit stykke ost;
- yste ost
- - brunost
  - gammalost
  - nøkkelost

ose

osa

verb

Opphav

Tyding og bruk

dampe (1), dunste (2)
Døme
- det oser av kleda som tørkar
lukte sterkt og vondt;
stinke
Døme
- han oser av brennevin
i overført tyding: bere sterkt preg av;
vere full av;
stråle ut
Døme
- ho oste av forakt
sende ut os (1, 2);
ryke (1)
Døme
- lampa oser

oste

osta

verb

Tyding og bruk

lage ost;

Faste uttrykk

oste seg
om mjølk: skilje seg og danne ost

type 1

substantiv hankjønn

Opphav

av gresk typos ‘slag, preg (på mynt)’, av typtein ‘slå’

Tyding og bruk

kategori av fleire individ, ting eller fenomen med sams kjenneteikn eller eigenskapar;
(typisk) representant for ein slik kategori;
slag (2, art, variant
Døme
- ein ny type syklar;
- alle typar av ost;
- ski av gammal type;
- den typen folk liker eg ikkje
- - blodtype
  - kulturtype
  - leiartype
  - setningstype
person som er ein typisk representant for ei gruppe
Døme
- han er typen på ein vellykka forretningsmann;
- ho er ikkje min type
særmerkt og forenkla person (2) i litteratur, film eller liknande
Døme
- eventyra har gjerne typar
kar (1, 1), fyr (1 (med påfallande trekk)
Døme
- han er ein underleg type;
- han er litt av ein type;
- nokre skumle typar
mannleg kjærast
Døme
- få seg type;
- kva heiter typen hennar?
i typografi: støypt eller utskoren bokstav eller anna teikn til å prente av på papir eller liknande;
trykt skriftteikn
Døme
- skifte typar i skrivemaskinen;
- skrift i feite typar

skarp 2

adjektiv

Opphav

norrønt skarpr

Tyding og bruk

som skjer godt;
med kvass kant eller spiss
Døme
- ein skarp kniv;
- skarpe klør;
- hogge med den skarpaste øksa
spiss, brå
Døme
- eit skarpt hjørne;
- ein skarp sving;
- skjere med ein skarpare vinkel
klar og tydeleg;
markert
Døme
- skarpe andletsdrag;
- gjere biletet litt skarpare;
- dra ei skarp grense
om luft, lukt, lyd eller lys: bitande, stikkande;
gjennomtrengjande;
blendane, sterk;
kvass (2, 2)
Døme
- skarp vårluft;
- ein ost med skarp lukt;
- ho hadde ei skarp røyst;
- ein morgon med skarpt lys
om jord: full av sand og stein;
mager (2, 3)
Døme
- ein furumo med skarp jord
om sans eller sanseorgan: som oppfattar klart;
god
Døme
- ha skarpt syn;
- ha eit skarpt øyre
rask i tanke og oppfatning;
gløgg, intelligent
Døme
- dei skarpaste forskarane
hard, streng, nådelaus;
kvass (2, 5)
Døme
- få skarp kritikk;
- gje ei skarp irettesetjing;
- vere under skarpt oppsyn;
- det vart ei skarp tevling
- brukt som adverb:
  sjå skarpt på nokon
som har prosjektil
Døme
- skarpe skot
- brukt som substantiv:
  skyte med skarpt
kvikk, rask
Døme
- det gjekk i skarpt trav

Faste uttrykk

ein skarp ein
dram med sterkt brennevin
ta seg ein skarp ein
gjere det skarpt
prestere svært godt
han gjorde det skarpt til eksamen
ikkje den skarpaste kniven i skuffa
ikkje blant dei klokaste;
mindre intelligent
skarp tunge
krass og direkte måte å snakke på
ein forfattar med skarp tunge og ein kvass penn
skarpt føre
skiføre med hard, grovkorna snø

tørrstoff, turrstoff

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

det som blir att av eit stoff når væska er fjerna

Døme

mager ost med under 20 % feitt i tørrstoffet

laktoseintolerant

adjektiv

Tyding og bruk

som har laktoseintoleranse

Døme

han er laktoseintolerant og drikk ikkje mjølk

brukt som substantiv:
- dei fleste laktoseintolerante kan ete ost

usamd

adjektiv

Opphav

jamfør samd

Tyding og bruk

som ikkje har same meining eller oppfatning;

Døme

bli usamd med nokon om noko;
vere usamd med seg sjølv;
dei er usamde i det politiske vedtaket;
vi er usamde om kva ost som smakar best

rive 3

riva

verb

Opphav

norrønt rífa og hrífa

Tyding og bruk

slite i to eller fleire bitar;
få flengje;
flerre, spjerre
Døme
- hunden reiv sauen i hel;
- rive seg opp på piggtråden;
- ungane har rive i stykke plakaten;
- forfattaren riv sundt arket og slengjer det i boset
gni sund;
skrape (2, 1), raspe (2, 1)
Døme
- rive ost
- brukt som adjektiv
  rivne gulrøter
gni, ripe (3
Døme
- rive av ei fyrstikk
herje, svi
Døme
- gikta riv og slit i kroppen;
- brennevinet reiv i halsen
rykkje, slite
Døme
- rive seg i håret;
- rive av seg kleda;
- rive nokon over ende
raske (1, skrape (2
bryte ned, rasere, jamne med jorda
Døme
- rive eit hus;
- rive ned og øydeleggje
velte, dytte ned
Døme
- rive eit hinder;
- høgdehopparen reiv i første forsøk

Faste uttrykk

bli riven bort/vekk
1. døy brått og uventa;
  omkome
  han vart riven bort i ei ulykke
2. forsvinne frå marknaden
  alle billettane vart rivne vekk
få riven pels
kome uheldig frå noko
rive av seg
fortelje (til dømes ein vits) på ståande fot
rive frå seg
gjere seg fort ferdig
dei riv frå seg arbeidet
rive i nasen
lukte skarpt
lukta av mugg riv i nasen;
ei skarp lukt av sprit reiv han i nasen
rive kjeft
krangle, skjelle (for moro skuld), skråle
rive med
gjere oppglødd
musikken riv folk med
rive med seg
1. trekkje med seg
  flaumen riv med seg huset
2. fengje, engasjere
  musikaren reiv med seg publikum
rive opp
1. opne brått og hardhendt
  han reiv opp døra
2. rippe opp
  rive opp eit sår
rive seg laus
frigjere seg frå
rive til seg
skaffe seg, leggje under seg

kjelost, kjeleost

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

ost av råmjølk;

råmjølkspudding, kalvedans (3)

Resultater per side: