Avansert søk

Nynorskordboka 67 oppslagsord

mannleg

adjektiv

Opphav

norrønt mannligr

Tyding og bruk

som gjeld menn, som er mann (1);

jamfør kvinneleg

Døme

mannleg avkom;
mannleg lærar;
mannleg anatomi

Faste uttrykk

mannleg rim
einstava rim;
til skilnad frå kvinneleg rim
mannleg utgang
trykktung sluttstaving i ei verselinje;
til skilnad frå kvinneleg utgang

type 1

substantiv hankjønn

Opphav

av gresk typos ‘slag, preg (på mynt)’, av typtein ‘slå’

Tyding og bruk

kategori av fleire individ, ting eller fenomen med sams kjenneteikn eller eigenskapar;
(typisk) representant for ein slik kategori;
slag (2, art, variant
Døme
- ein ny type syklar;
- alle typar av ost;
- ski av gammal type;
- den typen folk liker eg ikkje
- - blodtype
  - kulturtype
  - leiartype
  - setningstype
person som er ein typisk representant for ei gruppe
Døme
- han er typen på ein vellykka forretningsmann;
- ho er ikkje min type
særmerkt og forenkla person (2) i litteratur, film eller liknande
Døme
- eventyra har gjerne typar
kar (1, 1), fyr (1 (med påfallande trekk)
Døme
- han er ein underleg type;
- han er litt av ein type;
- nokre skumle typar
mannleg kjærast
Døme
- få seg type;
- kva heiter typen hennar?
i typografi: støypt eller utskoren bokstav eller anna teikn til å prente av på papir eller liknande;
trykt skriftteikn
Døme
- skifte typar i skrivemaskinen;
- skrift i feite typar

mann

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt maðr, akkusativ mann

Tyding og bruk

vaksen person av hankjønn;
mannfolk, kar (1, 1), fyr (1
Døme
- mognast frå gut til ung mann;
- eg kjenner ikkje den mannen;
- i styret sit det tre menn og to kvinner
person med eigenskapar som tradisjonelt har vore oppfatta som mandige
Døme
- ta motgangen som ein mann
mannleg ektemake;
ektemann
Døme
- mann og kone;
- miste mannen sin
brukt i tiltale
Døme
- skjerp deg, mann!
person som er med i eit idretts- eller arbeidslag, mannskap eller følgje
Døme
- ha ti mann i arbeid;
- alle mann på dekk!
- kjempe mann mot mann;
- vi var trøytte, alle mann
brukt i som etterledd i samansetningar og faste uttrykk: menneske, individ, person
Døme
- den vanlege mannen;
- det vart 1000 kr til manns
- - formann
  - meinigmann
  - nordmann
  - sidemann
  - talsmann
som etterledd i samansetningar som nemner ein mann (1) med omsyn til verv, tilhøyrsel eller liknande
- - målmann
  - forretningsmann
  - venstremann

Faste uttrykk

gå mann av huse
gå ut alle som ein (for å vere med på noko)
gå ned med mann og mus
(om skip) søkke med alt om bord
i manns minne
så langt tilbake som folk kan hugse
krevje sin mann
gjere det naudsynt å trå til med full kraft;
jamfør krevje si kvinne
det kravde sin mann å drive garden
mann og mann imellom
frå den eine til den andre;
mannimellom
mannen i gata
typisk representant for folket;
folk flest
manns mål
mannemål
vere mann for
vere i stand til;
greie
vere mann for sin hatt
gjere seg gjeldande;
kunne klare seg sjølv

varamann

substantiv hankjønn

Opphav

Tyding og bruk

mannleg vararepresentant

tussekall

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

mannleg tuss (1);

tussegut

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

ung, mannleg tuss (1)
vilter gut

vaksenkar

substantiv hankjønn

Opphav

jamfør kar (

Tyding og bruk

vaksen mannleg person

Døme

vaksenkarane var på arbeid

vaskemann

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

mannleg reinhaldar

konge 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt konungr

Tyding og bruk

mannleg statsoverhovud i eit monarki;
hovding i ættesamfunn
Døme
- Hans Majestet Kongen;
- bli konge etter far sin;
- bli krona til konge
- - arvekonge
  - frankarkonge
  - unionskonge
  - vikingkonge
i bunden form eintal: regjeringa
Døme
- gjelde frå den tid Kongen fastset
herskar over eit (tenkt) rike;
Gud, Kristus
Døme
- han som er konge frå æve til æve
person som er den gjævaste eller mektigaste i sitt slag eller på sitt område
Døme
- kongen i norsk kulturliv;
- han var kongen i gata
- - aviskonge
  - skikonge
  - skyttarkonge
dyr som er det største eller gjævaste innan ei gruppe, eller som har ein utsjånad som let seg assosiere med ein konge;
jamfør kongeørn
Døme
- løva er kongen over dyra
- - alkekonge
  - fuglekonge
  - sildekonge
i kortspel: nest høgaste kort, mellom ess (2, 1) og dame (4)
Døme
- ha konge og knekt på handa
i sjakk: viktigaste brikke
Døme
- setje kongen matt

Faste uttrykk

i kongens klede
i soldatuniform
kongen på haugen
1. barneleik der målet er å nå toppen av ein haug først og hindre andre frå å gjere det same
2. i overført tyding: person som har overtaket eller er dominerande
  ho har vore konge på haugen i narkotikamiljøet i mange år;
  seniorlaget var dei verkelege kongane på haugen
kongens kar
soldat
Kongens råd
regjeringa
skogens konge
elg
jakta på skogens konge var i gang

manndom

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

det å vere vaksen mann;
tid, alder da ein er vaksen mann
Døme
- nå manndom;
- vere i sin manndoms fulle kraft
det å vere mandig;
mannsmot, kraft (1, 4)
Døme
- setje manndomen på prøve
mannleg kjønnsorgan

Resultater per side: