Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
11 treff

Nynorskordboka 11 oppslagsord

autonom

adjektiv

Uttale

æutonoˊm

Opphav

frå gresk; jamfør auto- og -nom (2

Tyding og bruk

sjølvstendig, sjølvstyrande;
Døme
  • ein autonom stat
Artikkelside

det vegetative nervesystemet

Tyding og bruk

Artikkelside

vegetativ

adjektiv

Opphav

frå mellomalderlatin; jamfør vegetere

Tyding og bruk

  1. som gjeld næringa og voksteren til planter og dyr
  2. som lever passivt;
    uverksam, stilleståande

Faste uttrykk

  • det vegetative nervesystemet
  • vegetativ øksling/formeiring
    øksling ved knoppskyting, rotskot og liknande;
    til skilnad frå kjønna øksling
    • vegetativ øksling er det vanlege for denne planta;
    • ved vegetativ formeiring er avkomet identisk med morplanta
  • vegetativ fase
    den delen av livssyklusen til ein organisme der formeiringa skjer ukjønna
  • vegetativ tilstand
    i medisin: vedvarande tilstand der ein person ikkje har medvitne opplevingar, sjølv om personen er vaken
  • vegetative funksjonar
    funksjonar som ikkje er underlagde medvitet og viljen direkte, til dømes i hjartet og innvolane
Artikkelside

det sympatiske nervesystemet

Tyding og bruk

den delen av det autonome nervesystemet som stimulerer ulike kroppsfunksjonar, til dømes auke i blodtrykk og puls, og som verkar saman med det parasympatiske nervesystemet;
Sjå: sympatisk
Artikkelside

sympatisk

adjektiv

Tyding og bruk

  1. som vekkjer sympati;
    Døme
    • ho er ei grei og sympatisk dame;
    • han har ei sympatisk framferd;
    • prisen var sympatisk
    • brukt som adverb:
      • det var sympatisk gjort
  2. som viser sympati;
    som viser velvilje eller forståing
    Døme
    • dei var sympatiske til framlegget

Faste uttrykk

Artikkelside

parasympatisk

adjektiv

Opphav

jamfør para-

Faste uttrykk

  • det parasympatiske nervesystemet
    den delen av det autonome nervesystemet som styrer mellom anna aktiviteteten i mage og tarmar
Artikkelside

nervesystem

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

nett av nerveceller i ein kropp som syter for samband med omverda og samarbeid mellom dei ulike organa i kroppen

Faste uttrykk

  • det autonome nervesystemet
    den delen av nervesystemet som held oppe funksjonen i kjertlar, hjartet og organ med glatt muskulatur, og som fungerer uavhengig av medvitet
  • det perifere nervesystemet
    nervane som går frå hjerne og ryggmerg og ut til alle delar av kroppen
Artikkelside

muskulatur

substantiv hankjønn

Opphav

nylaging av latin musculus; jamfør muskel

Tyding og bruk

samnemning på musklane i ein kropp eller kroppsdel;

Faste uttrykk

  • glatt muskulatur
    muskulatur i innvolane som blir regulert av det autonome nervesystemet;
    til skilnad frå tverrstripete muskulatur
  • tverrstripete muskulatur
    muskulatur med tydelege fibrar;
    til skilnad frå glatt muskulatur
Artikkelside

glatt

adjektiv

Opphav

frå tysk; same opphav som glad (2

Tyding og bruk

  1. jamn i overflata;
    utan klumpar;
    slett, plan
    Døme
    • glatt hud;
    • han har svart, glatt hår;
    • elt inn mjøl til du får ein glatt og jamn deig
  2. med låg friksjon;
    utan feste;
    Døme
    • glatt som is;
    • det er fare for glatte vegar;
    • køyre på glatt føre;
    • ho sklei ned den våte og glatte fjellsida
  3. brukt som adverb: utan vanskar, lett
    Døme
    • operasjonen gjekk glatt;
    • eg betaler glatt litt ekstra for den gode kvaliteten
  4. vanskeleg å få tak på;
    falskt venleg;
    Døme
    • ein glatt politikar;
    • ha ei glatt tunge
  5. profesjonell, men upersonleg
    Døme
    • glatt stil;
    • ei glatt framføring

Faste uttrykk

  • det glatte lag
    sterk kritikk;
    utskjelling
    • journalistane fekk det glatte lag etter publiseringa av saka;
    • eg vart sint og gav han det glatte lag
  • glatt muskulatur
    muskulatur i innvolane som blir regulert av det autonome nervesystemet;
    til skilnad frå tverrstripete muskulatur
Artikkelside

parasympatisk nervesystem

Tyding og bruk

den delen av det autonome nervesystemet som veikjer el. hemmar kroppsfunksjonane;
Artikkelside