Avansert søk

Nynorskordboka 5 oppslagsord

verpe 2

verpa

verb

Opphav

norrønt verpa, eigenleg ‘kaste’

Tyding og bruk

om fugl, særleg høne: leggje egg

Døme

høna verp sjeldan meir enn eitt egg om gongen

Faste uttrykk

egget vil lære høna å verpe
den urøynde vil ta den røynde i skule

reir

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt hreiðr

Tyding og bruk

leie eller tilhaldsstad for visse dyr, særleg fuglar som verp og rugar
Døme
- byggje reir
- - fuglereir
  - musereir
  - svalereir
heim (1, 1);
tilhaldsstad
Døme
- vi trivst i det nye reiret vårt
- - narkoreir
  - spionreir

Faste uttrykk

fly frå/forlate reiret
flytte heimanfrå
sonen er flogen frå reiret;
dei forlét reiret og drog utanlands for å studere
skite i eige reir
tale nedsetjande om opphavet sitt;
tale nedsetjande om noko ein sjølv er ein del av

kast

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt kast; jamfør kaste (

Tyding og bruk

det å kaste (2, 1)
Døme
- kast med stor ball;
- eit langt kast
- - spydkast
  - terningkast
lengd ein kan kaste
Døme
- bu berre eit kast frå kvarandre;
- ho vann med eit kast på 78 meter
- - steinkast
det å setje not eller kaste snøre i vatn eller sjø;
steng (1)
Døme
- eit godt kast;
- dei fekk makrell på kvart kast
brå rørsle;
rykk;
støyt (4)
Døme
- eit kast med nakken
- - vindkast
det å leggje eller kaste tau, tråd eller liknande rundt noko;
omgang (1, 1);
tørn (2, 1)
Døme
- eit kast på nåla;
- eit kast rundt ein påle
hopp med vending, særleg i dans
- - hallingkast
  - rundkast
plagg eller tørkle til å slengje på seg;
sjal (1)
basketak (1);
dyst, samanstøyt
Døme
- kome i kast med bjørnen;
- han hadde vore i kast med naboen
dyngje eller haug som er kasta i hop;
verp
stad til å leggje ting på, særleg om ei hylle på sida av skorsteinen

Faste uttrykk

gje seg i kast med
gå i gang med
kast i kast
rundt og rundt
ho trilla kast i kast ned trappa

egg 2

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt egg

Tyding og bruk

rundvoren ting med hardt skal eller mjuk hinne omkring ei eggcelle og næringsemne i halvt flytande form
Døme
- både fuglar og insekt legg egg;
- hønene verp egg;
- linerla ligg på egga;
- egga blir klekte om våren
- - froskeegg
  - måseegg
  - trosteegg
egg (2, 1) av høns, brukt som matvare;
jamfør eggekrem, eggerøre og speilegg
Døme
- steikt egg og bacon;
- vil du ha blautkokt eller hardkokt egg?
- ei kake med mykje egg
noko som er forma som eit egg (2, 1)
Døme
- påskepynt med egg av isopor
- - marsipanegg
kjønnscelle hos kvinne eller hodyr;
eggcelle

Faste uttrykk

columbi egg
(etter namnet til Kristoffer Columbus, 1451–1506, fordi han skal ha fått eit egg til å stå på enden ved å knuse spissen mot bordet) enkel, men genial løysing
egget vil lære høna å verpe
den urøynde vil ta den røynde i skule
leggje alle egga i éi korg
satse alt på éi moglegheit
det er ikkje klokt av ei verksemd å leggje alle egga i éi korg
som plomma i egget
så godt som ein kan ha det;
svært godt
ha det som plomma i egget;
ho treivst som plomma i egget

fuglereir

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

skålforma konstruksjon oftast av kvister og liknande der fuglar verp og rugar;
jamfør reir (1)
plante i orkidéfamilien med grov stengel og blomstrar i klase på toppen;
Neottia nidus-avis