Gå til hovedinnhold
Tilgjengelighet
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Enkelt søk
Om avansert søk
11 treff

Nynorskordboka 11 oppslagsord

konge 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt konungr

Tyding og bruk

  1. mannleg statsoverhovud i eit monarki;
    hovding i ættesamfunn
    Døme
    • Hans Majestet Kongen;
    • bli konge etter far sin;
    • bli krona til konge
  2. i bunden form eintal: regjeringa
    Døme
    • gjelde frå den tid Kongen fastset
  3. herskar over eit (tenkt) rike;
    Gud, Kristus
    Døme
    • han som er konge frå æve til æve
  4. person som er den gjævaste eller mektigaste i sitt slag eller på sitt område
    Døme
    • kongen i norsk kulturliv;
    • han var kongen i gata
  5. dyr som er det største eller gjævaste innan ei gruppe, eller som har ein utsjånad som let seg assosiere med ein konge;
    jamfør kongeørn
    Døme
    • løva er kongen over dyra
  6. i kortspel: nest høgaste kort, mellom ess (2, 1) og dame (4)
    Døme
    • ha konge og knekt på handa
  7. i sjakk: viktigaste brikke
    Døme
    • setje kongen matt

Faste uttrykk

  • i kongens klede
    i soldatuniform
  • kongen på haugen
    1. barneleik der målet er å nå toppen av ein haug først og hindre andre frå å gjere det same
    2. i overført tyding: person som har overtaket eller er dominerande
      • ho har vore konge på haugen i narkotikamiljøet i mange år;
      • seniorlaget var dei verkelege kongane på haugen
  • kongens kar
    soldat
  • Kongens råd
    regjeringa
  • skogens konge
    elg
    • jakta på skogens konge var i gang
Artikkelside

tradisjon

substantiv hankjønn

Opphav

frå latin

Tyding og bruk

  1. det som særleg munnleg blir ført vidare frå generasjon til generasjon, til dømes folkeminne, segner og truer;
    jamfør folklore (1)
    Døme
    • etter tradisjonen var haugen ei vikinggrav;
    • eit område med rike tradisjonar
  2. sed og skikk;
    hevdvunnen sedvane
    Døme
    • for mange er det tradisjon å gå i kyrkja på dei store høgtidene;
    • julefeiringa er ein gammal tradisjon;
    • tradisjonen tru vekte russen lærarane om morgonen 17. mai;
    • somme rettsavgjerder må byggje på tradisjon
  3. overlevert kunnskap om eit fagområde;
    Døme
    • dikttolkingane hennar skapte tradisjon

Faste uttrykk

  • tradisjonen tru
    i samsvar med tradisjonen
    • tradisjonen tru opna dei med ein song
Artikkelside

forn 2

adjektiv

Opphav

norrønt forn; samanheng med føre (3

Tyding og bruk

som ligg attende i tid;
tidlegare
Døme
  • i forne tider;
  • i fornt mål;
  • frå forne haugen
Artikkelside

sørpå

preposisjon

Tyding og bruk

  1. i, på eller til den sørlege delen av
    Døme
    • sørpå haugen
  2. brukt som adverb: på ein stad i den sørlege delen av eit område;
    i Sør-Noreg
    Døme
    • dei er frå Troms, men har budd ei stund sørpå;
    • han har familie sørpå
  3. brukt som adverb: i retning sørover
    Døme
    • dra sørpå
Artikkelside

skispor

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

  1. spor (1, 1) etter ski i snø
    Døme
    • skisporet forsvann over haugen
  2. preparert løype til å gå på ski i;
    jamfør spor (1, 2)
    Døme
    • idrettslaget køyrde opp skispor
Artikkelside

haug

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt haugr

Tyding og bruk

  1. (rundvoren) høgd i terrenget
    Døme
    • dei vart borte bak ein haug;
    • huset på haugen
  2. som har form som ein haug (1);
    samankasta hop
    Døme
    • ein haug med jord;
    • kleda låg i ein haug på golvet
  3. stor mengd, mykje
    Døme
    • kjøpe ein haug med bøker;
    • ein heil haug med pengar
  4. i folketru: bustad for haugfolk og andre underjordiske

Faste uttrykk

  • gammal som alle haugane
    veldig gammal;
    utgammal
  • kongen på haugen
    1. barneleik der målet er å nå toppen av ein haug først og hindre andre frå å gjere det same
    2. i overført tyding: person som har overtaket eller er dominerande
      • ho har vore konge på haugen i narkotikamiljøet i mange år;
      • seniorlaget var dei verkelege kongane på haugen
  • leggje i haug
    om eldre forhold: gravleggje (1), haugleggje
  • midt i haugen
    blant det middelmåtige eller gjennomsnittlege
    • dei hamna midt i haugen blant deltakarane;
    • filmen landar midt i haugen av sånne filmar
  • over alle haugar
    langt borte;
    langt av stad
  • ta i haugen
    velje på måfå i mengda
Artikkelside

tvillingpar

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

to som er tvillingar
Døme
  • tvillingparet Ola og Kari Haugen
Artikkelside

skrøyve

skrøyva

verb

Opphav

truleg samanheng med skruv (1

Tyding og bruk

  1. få til å ruve
  2. Døme
    • skrøyve noko opp
  3. sjå stor ut;
    ruve svært
    Døme
    • haugen av ved skrøyvde
Artikkelside

kongen på haugen

Tyding og bruk

Sjå: haug, konge
  1. barneleik der målet er å nå toppen av ein haug først og hindre andre frå å gjere det same
  2. i overført tyding: person som har overtaket eller er dominerande
    Døme
    • ho har vore konge på haugen i narkotikamiljøet i mange år;
    • seniorlaget var dei verkelege kongane på haugen
Artikkelside

midt i haugen

Tyding og bruk

blant det middelmåtige eller gjennomsnittlege;
Sjå: haug
Døme
  • dei hamna midt i haugen blant deltakarane;
  • filmen landar midt i haugen av sånne filmar
Artikkelside