Avansert søk

Nynorskordboka 8 oppslagsord

ul 3

adjektiv

Opphav

samanheng med ulke (

Tyding og bruk

(halv)ròten;

med usmak;

skjemd (, 2), harsk (1)

Døme

kjøtet har vorte ult

vekse i munnen

Tyding og bruk

om mat: vere uråd å tyggje eller svelgje fordi maten byr ein imot, eller fordi ein er oppskaka;

Sjå: vekse

Døme

maten var harsk og voks i munnen på meg

vekse

veksa

verb

Opphav

norrønt vaxa

Tyding og bruk

om menneske og dyr: auke i lengd, høgd, omfang og liknande;
bli større
Døme
- jenta har vakse ti cm på eitt år;
- lamma veks og trivst;
- det voks fram ei ny tann;
- håret veks ut att
bli meir erfaren, mogen eller reflektert;
utvikle seg
Døme
- han voks med ansvaret;
- ho har vakse mykje etter at ho begynte å studere
om plante: gro (2, 2);
finnast (1), trivast (2)
Døme
- treet har vakse seg stort;
- gulrota veks best i sandjord;
- eika veks ikkje nordafjells
auke i mengd, tal, styrke og liknande;
stige (2, 3)
Døme
- elva veks;
- medlemstalet voks til nye høgder;
- irritasjonen voks jo lenger han måtte vente

Faste uttrykk

ikkje vekse på tre
vere sjeldan
gode kokkar veks ikkje på tre
vekse att
bli dekt av vokstrar;
gro att/til
vekse av seg
utvikle seg vekk frå sjukdom, svakheit og liknande fordi ein blir eldre eller mognare
ho har vakse av seg allergien;
vi håpar han veks av seg desse nykkene
vekse frå kvarandre
utvikle seg i kvar si retning
vekse frå seg
ikkje vekse meir;
ikkje bli høgare eller større
vekse i munnen
om mat: vere uråd å tyggje eller svelgje fordi maten byr ein imot, eller fordi ein er oppskaka
maten var harsk og voks i munnen på meg
vekse med oppgåva
bli meir dugande etter kvart som oppgåvene blir vanskelegare
elevane veks med oppgåvene
vekse opp
1. nå vaksen alder
  dei fikk fem barn, men berre tre av dei voks opp;
  han voks opp langs kysten
2. vere van med frå barndomen
  da eg voks opp, var det taco kvar fredag;
  ho er vaksen opp med klassisk musikk
vekse over hovudet
bli for omfattande eller vanskeleg
oppgåvene voks over hovudet på meg;
utgiftene veks oss over hovudet
vekse til
1. om person: bli eldre;
  bli større
  yngsteguten har vakse til
2. bli dekt med vokstrar;
  gro att/til
vekse ut av
1. bli for stor til klesplagg og liknande
  eg har vakse ut av buksa mi
2. ikkje ha stor nok plass
  butikken veks ut av lokala sine

trå 2

adjektiv

Opphav

norrønt þrár

Tyding og bruk

som går seint på grunn av ei eller fleire hindringar;
sein, treg, tung
Døme
- få ein trå start;
- ei trå dør;
- vere trå til å lære
med vond smak eller konsistens;
harsk, beisk, ul (2
Døme
- trå sild;
- trått kjøt
som ikke gjev etter;
sta (2), fast (3)
Døme
- vere trå til å arbeide;
- vere trå på sitt

Faste uttrykk

gå trått
1. gå føre seg med lite fart eller framdrift;
  gå tregt
  det gjekk trått med salet av bustaden
2. kjennast tungt
  dagane går trått for tida
tidt og trått
ofte, jamt
kome både tidt og trått
trå mage
forstopping;
treg mage
trå masse
treg masse
trått føre
føre som gjer det tregt eller vanskeleg å ta seg fram
regnet gav trått føre i skiløypa

ram 4

adjektiv

Opphav

norrønt rammr

Tyding og bruk

fast, urikkeleg
flink, dugande
Døme
- han er ram på ski;
- dei er ramme i matematikk
fæl (2), svær (6);
utspekulert
Døme
- ho er ram til å lyge
beisk (1), stram (6), harsk (1)
Døme
- vere ram i smaken

Faste uttrykk

ramme alvor
stort alvor, fullt alvor
ta noko på ramme alvor;
eg trur i ramme alvor at vi skal klare det

tråsmak

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

harsk smak

harskne

harskna

verb

Tyding og bruk

Døme

flesk harsknar lett

harsk

adjektiv

Opphav

jamfør norrønt herstr ‘bitter’; av lågtysk harsch ‘hard’

Tyding og bruk

om feitthaldig mat: som smaker eller luktar skarpt og ramt
Døme
- flesket hadde vorte harskt
bister, morsk
Døme
- harsk i målet