Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 897 oppslagsord

tårne over nokon/noko

Tyding og bruk

vere mykje høgare enn omgjevadene;

Sjå: tårne

Døme

han tårna over klassekameratane sine;
kyrkja tårnar over landsbyen

Artikkelside

uant, uana

adjektiv

Tyding og bruk

som ein ikkje har ant (;

større eller viktigare enn venta

Døme

få uante konsekvensar;
pengar i uante mengder

Artikkelside

vekslepengar

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

pengar ein får att etter å ha betalt med ein større pengeverdi enn det noko kostar
Døme
- han fekk att 23 kroner i vekslepengar
(lause) myntar;
skiljemynt
Døme
- ha lomma full av vekslepengar

Faste uttrykk

berre vekslepengar
berre små summar;
småpengar
i dag er 10 kr berre vekslepengar

Artikkelside

veg

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt vegr

Tyding og bruk

(tillaga) smal strekning i landskapet der ein kan gå, sykle og køyre;
ferdselsåre;
forkorta v.
Døme
- byggje veg;
- offentleg veg;
- krysse vegen;
- vegen mellom Bergen og Voss;
- byggjefelt med veg, vatn og kloakk
- - bygdeveg
  - gangveg
  - køyreveg
  - landsveg
  - riksveg
køyrebane, til skilnad frå fortau, vegskulder eller liknande
Døme
- gå over vegen;
- hjorten hoppa rett ut i vegen
laga eller rydda opning eller passasje
Døme
- brøyte seg veg til baren;
- løvetanna sprengjer seg veg gjennom asfalten;
- av vegen!
rute eller strekning frå ein stad til ein annan;
retning (1), lei (1, 2)
Døme
- det er trafikk berre éin veg i denne gata;
- ta same vegen;
- finne rette vegen;
- leggje vegen om postkontoret
- - heimveg
  - skuleveg
lengd (1), strekning (2);
avstand (1)
Døme
- ha lang veg heim
rørsle eller gang mot eit mål;
reise
Døme
- det bar i veg;
- vi er på veg heim;
- følgje eit stykke på veg
i overført tyding: forløp eller måte å handle på for å nå eit mål;
retning (2)
Døme
- gå vegen om departementet med ei sak;
- vegen til varig fred;
- nye vegar i politikken
brukt som etterledd i samansetningar som uttrykkjer måte eller stil;
i ord som kledeveg og matveg
brukt som etterledd i samansetningar om gang eller kanal i levande organismar;
i ord som luftveg (1) og urinveg

Faste uttrykk

alle vegar fører til Rom
det er mange måtar å nå eit mål på
berre tida og vegen
ikkje meir tid enn ein treng for til å kome fram eller rekke det som skal gjerast
skal vi rekke fristen, har vi berre tida og vegen
gjere/lage veg i vellinga
gjere noko raskt og effektivt;
få ting unna
gå i veg med
starte på;
begynne med
gå i veg med store og kostesame prosjekt
gå sin veg
gå vekk
gå sine eigne vegar
vere sjølvstendig
gå vegen
gå slik ein ynskjer;
lukkast
alt går vegen for fotballaget no
i veg
1. av garde;
  av stad
  dei la i veg;
  dei tok i veg
2. utan stopp;
  uhemma
  ho skreiv i veg;
  han snakka i veg, utan stopp
i vegen
1. på ein stad som stengjer eller er til hinder for noko eller nokon
  barna var i vegen uansett kvar han snudde seg;
  fattigdomen står i vegen for utvikling;
  slepet på kjolen er i vegen
2. brukt for å uttrykke vanskar, utfordringar eller liknande
  sjukdomen kom i vegen for draumane hans;
  alt arbeidet kjem i vegen for familielivet
3. brukt for å uttrykke at noko er gale eller eit problem
  det er noko i vegen med bilen, han vil ikkje starte;
  kva er i vegen med deg?
  det er ikkje noko i vegen med rytmesansen hans
ikkje gå av vegen for
ikkje ha noko mot å gjere noko;
ikkje ha motførestillingar mot noko
han går ikkje av vegen for å tuske til seg noko ekstra;
ho går ikkje av vegen for å engasjere seg
ikkje kome nokon veg
stå fast;
mislukkast
ikkje vere av vegen
ha noko for seg;
vere bra
det er ikkje av vegen med litt samarbeid
leggje hindringar i vegen
skape problem;
skape motstand (1)
leggje hindringar i vegen for byutviklinga;
regelverket la mange hindringar i vegen for prosjektet
på god veg
i ferd med å bli
ho er på god veg til å bli ein av våre beste diktarar
på lang veg
på stor avstand;
i stor omkrets;
på langan lei
ho høyrde festen på lang veg
på veg
1. på ferd;
  på reise til
  kor er du på veg?
  han var på veg til skulen da eg ringde
2. i ferd med (å gjere eller bli) noko
  paret er på veg til å skilje lag;
  eg var på veg til å slå av lyset;
  ho er på veg til å bli frisk
3. brukt for å uttrykkje kor langt ei kvinne er komen i svangerskapen
  ho er fem månadar på veg;
  kor langt på veg er du?
rydde av vegen
1. drepe nokon
  diktatoren rydda dei politiske motstandarane av vegen
2. fjerne heilt
  alle usemjene er rydda av vegen;
  testamentet rydda all tvil av vegen
skaffe til vegar
få tak i
skaffe til vegar kapital
ta på veg
bli sint;
fare opp
ikkje ta slik på veg for småting
vegs ende
slutten, målet
kome til vegs ende;
verksemda er ved vegs ende

Artikkelside

undermåls

adjektiv

Tyding og bruk

som er mindre enn minstemålet
Døme
- undermåls fisk
som ikkje er særleg god;
dårleg, elendig
Døme
- undermåls litteratur;
- undermåls undervisning;
- ein undermåls motor
ikkje smart;
dum, tåpeleg
Døme
- eit undermåls svar;
- han såg på meg som om eg var undermåls

Artikkelside

tårne

tårna

verb

Tyding og bruk

lage stor haug eller mengd (av);

stable

Døme

tårne opp papira framfor seg

Faste uttrykk

tårne over nokon/noko
vere mykje høgare enn omgjevadene
han tårna over klassekameratane sine;
kyrkja tårnar over landsbyen
tårne seg opp
bli mange;
hope seg opp
problema tårnar seg opp

Artikkelside

tåkeleggje, tåkelegge

tåkeleggja, tåkelegga

verb

Tyding og bruk

dekkje med tåke, damp, røyk eller liknande;
skoddeleggje (1)
Døme
- røyken tåkeleggjer heile dalen
i overført tyding: dekkje over, løyne (kjensgjerning) med uklar og villeiande tale;
skoddeleggje (2)
Døme
- tåkeleggje dei faktiske forholda;
- svaret tåkela heller enn å oppklare

Artikkelside

ungdomsarbeid

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

arbeid blant ungdom
Døme
- drive ungdomsarbeid
(kunstnerisk) arbeid (3) nokon har gjort i ungdomen;
ungdomsverk
Døme
- måleriet er eit ungdomsarbeid
arbeid utført av personar mellom 15 og 18 år
Døme
- reglane for ungdomsarbeid er strengare enn for vaksne tilsette