Gå til hovudinnhald
Tilgjenge
ordbøkene.no, Bokmålsordboka og Nynorskordboka

Avansert søk

Vanleg søk
Søkjehjelp
103 treff

Nynorskordboka 103 oppslagsord

konge 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt konungr

Tyding og bruk

  1. mannleg statsoverhovud i eit monarki;
    hovding i ættesamfunn
    Døme
    • Hans Majestet Kongen;
    • bli konge etter far sin;
    • bli krona til konge
  2. i bunden form eintal: regjeringa
    Døme
    • gjelde frå den tid Kongen fastset
  3. herskar over eit (tenkt) rike;
    Gud, Kristus
    Døme
    • han som er konge frå æve til æve
  4. person som er den gjævaste eller mektigaste i sitt slag eller på sitt område
    Døme
    • kongen i norsk kulturliv;
    • han var kongen i gata
  5. dyr som er det største eller gjævaste innan ei gruppe, eller som har ein utsjånad som let seg assosiere med ein konge;
    jamfør kongeørn
    Døme
    • løva er kongen over dyra
  6. i kortspel: nest høgaste kort, mellom ess (2, 1) og dame (4)
    Døme
    • ha konge og knekt på handa
  7. i sjakk: viktigaste brikke
    Døme
    • setje kongen matt

Faste uttrykk

  • i kongens klede
    i soldatuniform
  • kongen på haugen
    1. barneleik der målet er å nå toppen av ein haug først og hindre andre frå å gjere det same
    2. i overført tyding: person som har overtaket eller er dominerande
      • ho har vore konge på haugen i narkotikamiljøet i mange år;
      • seniorlaget var dei verkelege kongane på haugen
  • kongens kar
    soldat
  • Kongens råd
    regjeringa
  • skogens konge
    elg
    • jakta på skogens konge var i gang
Artikkelside

konge 2

adjektiv

Tyding og bruk

svært bra, storarta
Døme
  • dette blir konge!

Faste uttrykk

  • heilt konge
    maksimalt bra
    • filmen er heilt konge;
    • løparen var heilt konge
Artikkelside

underkonge

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt undirkonungr

Tyding og bruk

om eldre forhold: småkonge (1) underordna ein annan konge
Artikkelside

veitsle

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt veizla av veita ‘yte, skaffe’

Tyding og bruk

  2. i eldre, særleg norrøn tid: rett til fritt opphald for konge eller embetsmann med følgje
Artikkelside

valkonge

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

konge som kjem på trona fordi han er vald;
til skilnad frå arvekonge
Artikkelside

kong 2

substantiv ubøyeleg

Opphav

same opphav som konge (1

Tyding og bruk

  1. tittel for konge (1, 1) føre namnet
    Døme
    • kong Harald
  2. tittel føre nemning på noko som er mektig eller størst i sitt slag;
Artikkelside

andrik

substantiv hankjønn

Opphav

frå lågtysk; samanheng med latin rex ‘konge’

Tyding og bruk

hannand, andestegg;
jamfør and (2
Artikkelside

vikingkonge

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

konge (1, 3) i vikingtida
Døme
  • Olav Tryggvason var ein vikingkonge
Artikkelside

eigen

determinativ

Opphav

norrønt eiginn; opphavleg perfektum partisipp av eige (2

Tyding og bruk

  1. som (berre) høyrer til, vedkjem eller skriv seg frå ein sjølv;
    som ein sjølv høyrer til;
    personleg
    Døme
    • min eigen unge;
    • vårt eige land;
    • gå i sine eigne tankar;
    • ikkje vite sitt eige beste;
    • det var hans eigen feil;
    • gå mot sitt eige parti;
    • gjere noko på eige ansvar;
    • sjå noko med eigne auge
    • brukt som substantiv
      • tale til sine eigne;
      • krinse om sitt eige;
      • det er av sine eigne ein skal ha det
  2. som ein har for seg sjølv;
    Døme
    • ha sitt eige rom;
    • ha eigen inngang til hybelen;
    • ha si eiga meining om noko;
    • gå sin eigen veg;
    • det er eigne reglar for dette;
    • landet fekk sin eigen konge;
    • bygda vart eigen kommune
  3. Døme
    • ha eit eige lag med barn;
    • ein eigen sjarm;
    • ein eigen dåm
Artikkelside

rokering

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

  1. sjakktrekk der ein flyttar konge og tårn samstundes
  2. det å omstrukturere noko;
    omflytting, ombyting
    Døme
    • ei rokering i partileiinga
Artikkelside