Avansert søk

Nynorskordboka 9 oppslagsord

skjelle 2

skjella

verb

Opphav

norrønt skella; av skjelle (

Tyding og bruk

gje uttrykk for sinne og misnøye på ein høgrøysta måte;

bruke kjeft på, kjefte, skjenne

Døme

han skjeller på ungane;
nabokjerringa står på trappa og skjeller

Faste uttrykk

skjelle huda full
gje (nokon) drygt med vondord;
kjefte veldig, refse
dei skjelte meg huda full
skjelle og smelle
kjefte høgt på nokon
skjelle ut
gje høglydt uttrykk for misnøye;
kjefte veldig, refse
han skjelte ut ordføraren

skifte 2

skifta

verb

Opphav

norrønt skipta

Tyding og bruk

ta i staden for noko anna;
byte (3, 2)
Døme
- skifte bustad;
- andletet skiftar farge;
- han skifta skjorte
kle seg om
Døme
- eg må heim og skifte først
flytte (jernbanevogner)
Døme
- toget gjer eit opphald medan ein skiftar
gje kvarandre gjensidig;
utveksle
Døme
- skifte vondord;
- skifte augekast
fordele verdiar, eigedelar og gjeld i eit dødsbu
Døme
- skifte eit bu
endre seg, veksle
Døme
- vêret skifta alt i eitt
- brukt som adjektiv:
  skiftande bris;
  eit skiftande landskap

Faste uttrykk

skifte beite
gå over i anna verksemd;
ta til med noko nytt
skifte ham
1. få ny ham (1)
2. heilt skifte utsjånad eller lynne
  bygdesenteret har skifta ham
skifte på
byte på (å gjere noko)
skifte roret
leggje roret over til den motsett side
skifte sol og vind
ta rettferdige omsyn til begge sider
skifte ut
byte ut, fornye

gall 1

substantiv inkjekjønn

galle 1

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt gall; samanheng med gul (

Tyding og bruk

gulgrøn, bitter meltingsvæske som blir utskild frå levra
i overført tyding: bitre kjensler
Døme
- han auste ut bitterheit og gall

Faste uttrykk

eiter og galle
vondlyndt tale eller åtferd;
sinne (1, beiskleik
spy ut eiter og galle som har bygd seg opp over lang tid;
ein kommentar full av eiter og galle
spy gall
tømme or seg allslags vondord

hyne

hyna

verb

Opphav

Tyding og bruk

ta bakhunen av (ein stokk)
jamne, slette (til dømes ein stokk)
Døme
- hyne av ein stokk
gjere ofselege rørsler til sidene
vere etter ein med vondord;
refse

Faste uttrykk

hyne og hogge
hogge uvyrde

hud

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt húð

Tyding og bruk

ytste lag eller dekke på dyre- eller menneskekropp
Døme
- frisk hud;
- eg får alltid tørr hud om vinteren
avflådd hud (1) av større pattedyr
Døme
- handle med huder og skinn
- - elghud
  - oksehud
  - reinshud
ytre kledning (2) på skip
- - ishud
  - metallhud

Faste uttrykk

få tjukk/tjukkare hud
bli mindre kjenslevar;
tole meir kritikk
ho har fått tjukkare hud etter alt som er sagt om henne;
eg har fått tjukk hud etter så mange år i leiinga
få/kome under huda
bli nær fortruleg med;
få kjennskap til det inste hos nokon
teksta kjem ikkje under huda på hovudpersonen;
kanskje eg endeleg har fått bygdelivet under huda!
ha ei reim av huda
ha ein snev av eit lyte eller ein skavank
ha tjukk hud
tole mykje kritikk;
ikkje vere kjenslevar
ho har tjukk hud etter mange år i politikken
ha tynn hud
vere kjenslevar;
vere tynnhuda (2), nærtakande
ho har så tynn hud og tek alt personleg
krype under huda
gjere sterkt inntrykk på
orda hans kraup under huda på meg
med hud og hår
fullstendig
ulven slukte byttet med hud og hår;
han slukte historia med hud og hår
skjelle huda full
gje (nokon) drygt med vondord;
kjefte veldig, refse
dei skjelte meg huda full
urein hud
hud med kviser og liknande

skjelle huda full

Tyding og bruk

gje (nokon) drygt med vondord;

kjefte veldig, refse;

Sjå: hud, skjelle

Døme

dei skjelte meg huda full

spy gall

Tyding og bruk

tømme or seg allslags vondord;

Sjå: gall

uord

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt úorð ‘vondord’

Tyding og bruk

dårleg rykte

Døme

få uord på seg;
det går uord om han

vondord

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

skjenn, skrape (, ukvemsord

Døme

ause or seg vondord