Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 162 oppslagsord

vegetere

vegetera

verb

Opphav

av latin vegetare ‘vekkje til liv, gro’

Tyding og bruk

om planter: vekse;
vere i vekseperiode
i overført tyding: vere i ein passiv tilstand
Døme
- vegetere fremfor fjernsynet;
- ho vegeterte nede i ein mørk kjellar
brukt som adjektiv: dekt med vekstar
Døme
- vegeterte områder;
- feltet er vegetert med skog

Artikkelside

fortrolle

fortrolla

verb

Opphav

av for- (

Tyding og bruk

i folketru: påverke eller forandre med trolldom;
forgjere (1), forhekse (1)
Døme
- huldra fortrollar den unge guten;
- prinsen vart fortrolla til ein frosk
- brukt som adjektiv:
  ein fortrolla skog
i overført tyding: forhekse (2);
bergta (2)
Døme
- boka fortrollar lesaren
- brukt som adverb:
  han sit fortrolla framfor fjernsynet

Artikkelside

ung

adjektiv

Opphav

norrønt ungr; jamfør yngre og yngst

Tyding og bruk

som har nokså låg alder;
som er mellom barn og fullvaksen
Døme
- eit ungt miljø;
- ei ung kvinne;
- han er ung og urøynd;
- vere ung av år;
- den unge generasjonen;
- dei unge vaksne
- brukt som substantiv:
  både unge og gamle har møtt fram
som gjeld livsfase for personar i nokså låg alder
Døme
- slå igjennom i ung alder;
- i mine unge dagar;
- ha røynt mykje i sitt unge liv
som særpregar ungdom;
ungdommeleg
Døme
- vere ung og sprek;
- vere ung av sinn
om person: som har låg alder i høve til nokon annan eller til ei viss norm
Døme
- vere for ung til å gå av med pensjon;
- unge besteforeldre
brukt som substantiv: personar som høyrer til ein ny generasjon
Døme
- dei unge bur i gamlehuset, kårfolket i nyhuset
om vokster, fenomen, institusjon: nokså nyleg tilkomen, nokså ny
Døme
- ungt gras;
- ung skog;
- ein ung stat;
- ein ung vitskap;
- eit ungt skriftspråk;
- natta er ung

Artikkelside

open

adjektiv

Opphav

norrønt opinn ‘vend oppover’; samanheng med opp

Tyding og bruk

ikkje lukka eller stengd
Døme
- eit ope vindauge;
- skjorta er open i halsen;
- vegen over fjellet er open for biltrafikk;
- ei open bok
ikkje dekt til;
utan ly
Døme
- ein open båt;
- her er så ope for vinden
med god plass og fritt utsyn;
vid
Døme
- i open sjø;
- ein open plass der folk møtest
som ikkje er fylt;
tom, ledig
Døme
- skjemaet har eit ope rom til underskrifta;
- stillinga står open ut året
tilgjengeleg for allmenta
Døme
- museet er ope på søndagar;
- førelesingane på universitetet er opne;
- eit ope møte
som ikkje skjuler avgjerder og handlingar
Døme
- arbeide for eit opnare samfunn
utan atterhald;
endefram (1);
ærleg (1)
Døme
- vere open mot nokon
- brukt som adverb:
  snakke ope om noko
klar, tydeleg;
openberr
- brukt som adverb:
  han har lenge vore ope homofil
mottakeleg
Døme
- vere open for nye synspunkt;
- ha eit ope blikk for mangfaldet i samfunnet
ikkje avgjord;
uløyst
Døme
- eit ope spørsmål
som ein kan utvide eller byggje ut
Døme
- opne ordklassar
om vokal: som blir laga med låg tungestilling;
om staving: som sluttar på vokal

Faste uttrykk

for open scene
1. med sceneteppet frådrege
  applaus for open scene
2. som alle kan observere
  ei oppgjerd for open scene
for opne dører
med tilgjenge for publikum
rettssaka gjekk for opne dører
halde auge og øyre opne
følgje nøye med
halde ope
la butikk eller anna verksemd vere open for kundar
liggje ope i dagen
vere heilt tydeleg
det ligg ope i dagen at det er duka for strid
med opne auge
medviten om kva ein gjer
feil som er gjort med opne auge;
gå inn i ein vanskeleg situasjon med opne auge
ope brev
brev til ein person eller institusjon som blir offentleggjort i pressa
ope landskap
1. landskap utan skog, åsar eller fjell som stengjer for utsyn
2. kontorlandskap
ope sår
1. sår som ikkje har fått skorpe på seg
2. vond konflikt
ope vatn
isfritt vatn
på open gate
i full offentlegheit så forbipasserande kan sjå det
ranet skjedde på open gate
spele med opne kort
ikkje løyne noko
ta imot med opne armar
ta imot med velvilje og glede
under open himmel
ute i det fri

Artikkelside

tømmerdrift

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å nytte skog til tømmer;

tømmeravverking

Artikkelside

tømmeravverking

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å nytte skog til tømmer;

jamfør avverking

Artikkelside

hogge

hogga

verb

Opphav

norrønt hǫggva

Tyding og bruk

svinge eller slå ein skarp reiskap mot eller inn i noko eller nokon
Døme
- hogge eit tre;
- ho hogg øksa i stabben;
- hogge ved;
- hogge med sverd;
- eg har hogge av ein finger;
- pass på så du ikkje høgg deg i foten;
- vi må hogge hol på isen;
- hogge i stein med ein meisel;
- snikkaren høgg til eit emne
slå (2, 1), bite (1), gripe (1)
Døme
- høna hogg etter meg;
- hogge tennene i kjøtet;
- hogge kloa i noko;
- ho hogg tak i han
om fartøy: stampe (2, 4), stange
Døme
- skipet hogg mot grunnen;
- båten hogg i den grove sjøen