Avansert søk

Nynorskordboka 74 oppslagsord

katteklo

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

klo (1) på katt
Døme
- katteklør er sylkvasse og kan lage djupe sår;
- katten klorte meg med dei skarpe katteklørne
tiriltunge

villkatt

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

vill katt som lever i skogane i Sør-Europa;
Felis sylvestris
forvilla huskatt
Døme
- ein villkatt har ungar i løa
i overført tyding: temperamentsfull person, særleg kvinne
Døme
- ho er litt av ein villkatt

ven 1, venn

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt vinr; samanheng med latin venus ‘venleik’

Tyding og bruk

person ein har eit nært forhold til, og som ein har mykje omgang med;
særs god kjenning, kamerat (1)
Døme
- ein god ven;
- ha mange vener;
- skal vi vere vener?
- møte slekt og vener;
- hei på deg, gode ven!
- ho er ein nær ven av familien;
- eg trur ikkje vi skal vere vener meir
- - barndomsven
  - besteven
  - hjarteven
  - omgangsven
- brukt som kjæleord:
  godt å sjå deg, venen min!
  kjære venen min;
  gjekk det bra, litle ven?
person eller dyr som har eit forsonleg eller godmodig forhold til nokon eller noko
Døme
- skilje mellom ven og fiende;
- bli vener att etter usemja;
- vi treng dragkraft frå våre vener i pressa;
- hund og katt kan vere gode vener;
- ikkje skyt, vi kjem som vener
kjærast
Døme
- få seg ein ny ven
medlem i visse kristne trussamfunn
Døme
- Smiths vener
- - pinseven
person som har ei særleg interesse eller glede av noko
Døme
- vere ven med naturen;
- ein sann ven av gode historier
- - dyreven
  - noregsven
støttespelar (3), tilhengjar (1);
jamfør veneforeining
Døme
- starte kronerulling blant vener av museet;
- ein mangeårig ven av klubben
person som har positiv omgang med noko
Døme
- vi var ikkje heilt ven med ballen i dag;
- eg har aldri vore ven med kroppen min
brukt i ubunden form fleirtal om enkelperson
Døme
- ho har eg vore vener med lenge;
- han prøvde å bli vener med den nye sjefen

Faste uttrykk

vår ven
brukt spøkefullt om person, dyr eller fenomen som alle kjenner (og har kjær)
maten hadde ikkje vorte like god utan vår ven grisen

lurvete

adjektiv

Tyding og bruk

fillete (1), tjafsete, uflidd
Døme
- ei lurvete trøye;
- ein lurvete katt
tvilsam (2);
sjofel
Døme
- ein lurvete forretningsmoral

stoverein, stuerein

adjektiv

Tyding og bruk

om hund, katt eller liknande: som er eller held seg rein;
reinsleg (2)
Døme
- selje stovereine kattungar
i overført tyding: godteken;
god nok
Døme
- hardingfela var ikkje alltid rekna som stoverein

smeiken

adjektiv

Tyding og bruk

som taler eller fører seg smeikjande og søtt;

sukkersøt og blid;

Døme

vere blid og smeiken når arven skal delast;
smeiken som ein katt

skipskatt

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

katt (1) som ein held om bord på skip

sleppe katten ut av sekken

Tyding og bruk

Sjå: katt, sekk

røpe ei hemmelegheit
kome med ei sensasjonell opplysning

kjøpe katten i sekken

Tyding og bruk

Sjå: katt, sekk

ikkje vite kva ein får;
bli snytt (1)
gjere eit dårleg kjøp

hund

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt hundr

Tyding og bruk

husdyr (som finst i ulik storleik, farge, skapnad og åtferd) som blir halde som kjæledyr eller bruksdyr, som er lett å dressere og som ein kan bruke til jakt eller andre oppgåver;
Canis familiaris
Døme
- gå tur med hunden;
- høyre hundane gøy;
- folk som held hund;
- gjere eit søk med hund
- - buhund
  - elghund
  - fuglehund
  - politihund
  - trekkhund
rå eller ussel person, òg brukt som skjellsord
Døme
- din feige hund!
brukt som kraftuttrykk: pokker, fanden (1
Døme
- kva hunden er dette for noko!
- fy hunden for ein dag det vart!
brukt i namn på stjernebilete som kan minne om ein hund (1)
Døme
- Den store hunden;
- Den vesle hunden

Faste uttrykk

der ligg hunden gravlagd
dette er den den verkelege årsaka;
slik heng det saman
ein hund etter
svært lysten på;
vill etter
ein hund etter ros;
ho var ein hund etter å lese
ein vittig hund
ein vittig, morosam person
galne hundar får rive skinn
den som er uvyrden, får svi for det
gå i hundane
gå til grunne
ikkje skode hunden på håra
ikkje døme nokon etter det ytre
raude hundar
barnesjukdom med raudt utslett;
Rubella
som ein hund
brukt for å forsterke noko negativt: veldig, svært, særs
fryse som ein hund;
vere lydig som ein hund
som hund og katt
i stadig fiendskap
dei levde som hund og katt

Resultater per side: