Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 10 oppslagsord

matrett

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

mat som er tilreidd og klar for servering;

rett (

Døme

nye spennande matrettar er innførte

Artikkelside

seng

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt sæ(i)ng

Tyding og bruk

møbel (med utstyr) til å sove i eller kvile på
Døme
- liggje i senga og sove;
- hotellet har 100 senger;
- har du reidd opp senga?
- eg legg meg litt på senga og kviler;
- han prøver å vere i seng før midnatt;
- det er på tide å gå til sengs;
- ho er oppe av senga etter operasjonen
- - dobbelseng
  - himmelseng
  - køyeseng
kvilestad (1), leie (2, 1)
Døme
- lage ei seng av granbar
underlag, til dømes i matretter
Døme
- fisken vart servert på ei seng av grønsaker
bed
Døme
- så ei seng med gulrot og ei med reddik
- - blomsterseng
  - gulrotseng
  - hageseng

Faste uttrykk

gå til sengs med
liggje med;
ha samleie med
halde senga
vere sjuk og sengeliggjande
eg måtte halde senga eit par dagar
ta nokon på senga
1. besøkje nokon før dei har stått opp
2. overrumple nokon

Artikkelside

forloren

adjektiv

Opphav

av lågtysk vorloren ‘tapt’; same opphav som forlise

Tyding og bruk

uekte eller ettergjort, særleg i namn på matretter; uekte
Døme
- servere forloren hare

Faste uttrykk

forlorne egg
egg kokte utan skal, og slik at kviten og gulen ikkje blandar seg;
posjerte egg

Artikkelside

kafé, kafe

substantiv hankjønn

Uttale

kafeˊ

Opphav

gjennom fransk café, frå arabisk qahwa ‘kaffi’; same opphav som kaffi

Tyding og bruk

serveringsstad for lette matretter og drikke;

kaffistove;

til skilnad frå restaurant

Døme

drive kafé;
gå på kafé;
kafeen på hjørnet

Artikkelside

grill

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom engelsk, frå fransk; av latin craticula ‘rist’, diminutiv av cratis ‘flettverk’

Tyding og bruk

element i steikjeomn som steikjer mat snøgt med sterk varmestråling
frittståande innretning med rist til å steikje mat på over sterk varme (frå kol, gass eller elektrisitet);
jamfør utegrill
Døme
- leggje kjøt på grillen;
- fyre opp grillen
serveringsstad (eller rom i restaurant) der det blir servert matretter frå grill (2)
gitter framme på bil til luftkjøling;
jamfør kjølegrill

Artikkelside

meny

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom fransk menu, opphavleg ‘småting, detalj (i eit måltid)'; frå latin minutus ‘liten’

Tyding og bruk

liste i serveringsrekkjefølgje over matretter (og vinar) i eit større måltid
Døme
- fastsetje menyen
større måltid
Døme
- servere ein utsøkt meny
liste over rettene på ein serveringsstad;
matliste, matsetel
Døme
- kotelettar står ikkje på menyen i dag
i IT: liste over ting ein har å velje mellom i eit program

Artikkelside

saus

substantiv hankjønn

Opphav

frå fransk; av latin adjektivisk salsus ‘salt’

Tyding og bruk

flytande blanding med forskjellige ingrediensar som blir servert til matretter
Døme
- fiskepudding i kvit saus;
- kjøtkaker i brun saus
- - karamellsaus
  - vaniljesaus
i overført tyding: blanding av likt og ulikt
Døme
- ein saus av gode intensjonar og offervilje