Avansert søk

Nynorskordboka 42 oppslagsord

lukte

lukta

verb

Opphav

norrønt lukta; av lukt (

Tyding og bruk

(ha evne til å) kjenne lukt
Døme
- lukte på blomstrane;
- eg kan lukte gassen frå propanbrennaren
sende ut;
gje frå seg lukt;
ange (2
Døme
- eplet luktar godt;
- det luktar stramt her;
- det lukta steikt lauk i heile huset

Faste uttrykk

lukte lunta
ane uråd;
få mistanke
lukte på
halde på med noko overflatisk;
halde på med noko i kort tid
eg har lukta litt på læraryrket
lukte seg til
gjette seg til noko
eg kunne lukte meg til at dei hadde planar om å stikke av
pengar luktar ikkje
pengar røper ikkje korleis ein har fått tak i dei

luke 2

luka

verb

Opphav

frå lågtysk ‘rykkje, nappe’

Tyding og bruk

reinske ugras med hand (og samstundes tynne ut plantene)
Døme
- luke eit bed;
- luke ugras;
- luke gulrot
i overført tyding: ta vekk noko uønskt frå ein heilskap
Døme
- luke ut dei verste feila i stilane

vond

adjektiv

Opphav

norrønt vándr, vóndr

Tyding og bruk

plagsam, pinefull, skadeleg;
jamfør vondt
Døme
- vond smak;
- det var vondt å miste barnet;
- ryggen er vorten vondare den siste tida;
- den vondaste dagen i mitt liv
- brukt som adverb:
  lukte vondt;
  au, det gjer vondt;
  det var ikkje vondt meint
vanskeleg, innvikla, problematisk
Døme
- kome opp i ein vond situasjon
sint
Døme
- ho vart vond på meg
vondskapsfull
Døme
- bli lurt av ein vond mann
- brukt som substantiv:
  striden mellom det gode og det vonde
brukt som substantiv: trolldom
Døme
- kaste vondt på folk

Faste uttrykk

det ein ikkje veit, har ein ikkje vondt av
det ein ikkje har kjennskap til, blir ein ikkje plaga av
det vonde auget
blikk som seiest ha kraft til å skade menneske eller dyr
bli råka av det vonde auget
gammal vane er vond å vende
det er vanskeleg å leggje av seg ein innarbeidd vane
gjere vondt verre
gjere noko negativt enda dårlegare
ha vondt av
tykkje synd i
ha vondt for
ha problem med
eg har vondt for å hugse enkeltsaker
ta det vonde med det gode
gjere det beste ut av ein vanskeleg situasjon
vonde tunger
folk som sladrar og vil sverte ein

svi 2, svide 2

svida

verb

Tyding og bruk

brenne noko lett (i overflata) så det får skade
Døme
- svi håret sitt;
- svi fingertuppane på omnen;
- gloa svidde hol på skjorta;
- sola svidde avlinga
brenne inn (eit merke)
Døme
- svi namnet sitt på fjøla
koke så det lagar seg skover
Døme
- ho har svidd grauten

Faste uttrykk

lukte svidd
verke mistenkjeleg
heile saka luktar svidd
svi av
1. brenne bort (vegetasjon)
  dei svidde av lyngen
2. bruke opp;
  øyde opp
  svi av millionar på uteliv

snusing

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

det å aktivt trekkje inn luft gjennom nasen for å lukte
Døme
- kvelpane fekk mykje tid til snusing og leiking
bruk av tobakksproduktet snus (2)
Døme
- røyking og snusing

snuse

snusa

verb

Opphav

kanskje frå lågtysk; truleg samanheng med snute (

Tyding og bruk

kjenne lukta av noko med å dra vêret gjennom nasen;
lukte granskande
Døme
- bikkja snuste og slikka;
- hunden snuste på meg
spionere (2)
Døme
- gå og snuse;
- snuse etter noko
i overført tyding: vere nær ved å nå eit mål
Døme
- snuse på ny jobb
bruke snus (2)
Døme
- enkelte av dei har prøvd å snuse

Faste uttrykk

snuse i
stikke nasen i (sakene til anna folk)
snuse opp
spore opp

rive 3

riva

verb

Opphav

norrønt rífa og hrífa

Tyding og bruk

slite i to eller fleire bitar;
få flengje;
flerre, spjerre
Døme
- hunden reiv sauen i hel;
- rive seg opp på piggtråden;
- ungane har rive i stykke plakaten;
- forfattaren riv sundt arket og slengjer det i boset
gni sund;
skrape (2, 1), raspe (2, 1)
Døme
- rive ost
- brukt som adjektiv
  rivne gulrøter
gni, ripe (3
Døme
- rive av ei fyrstikk
herje, svi
Døme
- gikta riv og slit i kroppen;
- brennevinet reiv i halsen
rykkje, slite
Døme
- rive seg i håret;
- rive av seg kleda;
- rive nokon over ende
raske (1, skrape (2
bryte ned, rasere, jamne med jorda
Døme
- rive eit hus;
- rive ned og øydeleggje
velte, dytte ned
Døme
- rive eit hinder;
- høgdehopparen reiv i første forsøk

Faste uttrykk

bli riven bort/vekk
1. døy brått og uventa;
  omkome
  han vart riven bort i ei ulykke
2. forsvinne frå marknaden
  alle billettane vart rivne vekk
få riven pels
kome uheldig frå noko
rive av seg
fortelje (til dømes ein vits) på ståande fot
rive frå seg
gjere seg fort ferdig
dei riv frå seg arbeidet
rive i nasen
lukte skarpt
lukta av mugg riv i nasen;
ei skarp lukt av sprit reiv han i nasen
rive kjeft
krangle, skjelle (for moro skuld), skråle
rive med
gjere oppglødd
musikken riv folk med
rive med seg
1. trekkje med seg
  flaumen riv med seg huset
2. fengje, engasjere
  musikaren reiv med seg publikum
rive opp
1. opne brått og hardhendt
  han reiv opp døra
2. rippe opp
  rive opp eit sår
rive seg laus
frigjere seg frå
rive til seg
skaffe seg, leggje under seg

kork

substantiv hankjønn

Opphav

gjennom tysk og spansk; frå latin cortex ‘bork’

Tyding og bruk

ytre del av bork på tre
glatt, mjuk bork hos visse søreuropeiske eikeslag, bruk til å lage mellom anna kork (3), tavle (2) og golvbelegg;
jamfør korkbelte og korktavle
kapsel eller propp til å tette (flaske)opningar med
Døme
- setje i korken på flaska;
- skru på att korken
- - patentkork
  - sjampanjekork
  - skrukork
opphoping som sperrar eller hindrar jamn gjennomfart, særleg i trafikken;
som etterledd i ord som trafikkork
Døme
- ulykka laga kork i trafikken;
- det var full kork ved utgangsdøra

Faste uttrykk

lukte på korken
smake alkohol

snugge

snugga

verb

Opphav

norrønt snugga ‘snuse, trå etter’

Tyding og bruk

kome eit vinddrag, gufse (1)
lukte, snuse
Døme
- hunden går og snuggar;
- snugge opp
snerte (1, snudde (1)

snøse

snøsa

verb

Opphav

truleg samanheng med snuse

Tyding og bruk

lukte, snuse (1)
Døme
- snøse borti alt
blåse i nasen;
fnyse, frøse (2, 2)
Døme
- snøse som ein kval

Resultater per side: