Avansert søk

Enkelt søk

Nynorskordboka 29 oppslagsord

lagde

substantiv hankjønn

Opphav

norrønt lagðr

Tyding og bruk

samanfiltra hårdott
tull (1, 4) til spinning

Artikkelside

leggje, legge

leggja, legga

verb

Opphav

norrønt leggja; av liggje

Tyding og bruk

få til å liggje eller plassere i vassrett stilling
Døme
- leggje duk på bordet;
- leggje barna til faste tider;
- han legg handa mot armlenet
setje frå seg;
plassere i ein viss orden
Døme
- leggje bandasje på såret;
- leggje kabal;
- høna legg egg kvar dag;
- ho legg armen rundt barnet
dekkje, kle
Døme
- leggje fliser på badet
forme ut, byggje, lage
Døme
- leggje veg gjennom dalen;
- leggje grunnen til eit internasjonalt samarbeid;
- dei legg planar;
- leggje vin
ta vegen, fare;
styre, stemne
Døme
- leggje av stad;
- leggje på sprang;
- skipet legg frå kai
fastsetje, påleggje
Døme
- leggje skatt på utbytte;
- dei legg press på styresmaktene
bruke, ofre
Døme
- dei legg arbeid på å få dei unge med

Faste uttrykk

leggje an på nokon
streve for å få nokon til kjærast
leggje av
1. halde att;
  spare
  legg av eit brød til meg!
2. kvitte seg med
  leggje av uvanane
leggje bak seg
1. forlate, passere
  leggje fleire mil bak seg;
  leggje fjella bak seg
2. gjere seg ferdig med
  prøve å leggje det vonde bak seg;
  dei har lagt den bitre konflikten bak seg
leggje etter seg noko
late etter seg noko
dei har lagt appelsinskal etter seg i naturen
leggje fram
presentere
regjeringa la fram ei utgreiing
leggje frå seg
1. setje bort;
  plassere
  dei la frå seg reiskapen
2. bli ferdig med;
  gløyme
  leggje frå seg gamle fordommar
leggje i
oppfatte, forstå
kva legg du i det ordet?
leggje i seg
ete mykje
leggje i veg
fare av stad
han legg i veg over jordet
leggje imot
1. kome med innvendingar
  det var ikkje råd å leggje imot
2. gje til gjengjeld
leggje inn
1. setje inn;
  installere (1)
  leggje inn alarm i huset
2. plassere i eller innanfor noko
  han la inn snus;
  ho legg inn opplysningar om seg sjølv på nettet;
  dei vil leggje inn ein treningskamp i desember
3. gje beskjed om;
  melde
  han la inn bod på eit hus
leggje inn eit godt ord for
gå god for
leggje inn årene
slutte med ei verksemd;
leggje opp (1)
leggje merke til
bli merksam på;
anse, akte, observere
du legg merke til så mange ting;
ein detalj som er verd å leggje merke til
leggje ned
1. få til å liggje nede;
  plassere
  leggje ned ein krans;
  leggje ned ein kabel
2. gje opp, slutte med
  leggje ned skulen;
  dei la ned drifta
3. hermetisere
  leggje ned frukt
4. setje fram, hevde
  leggje ned veto;
  aktor la ned påstand om ti års fengsel
5. utføre, gjere
  leggje ned arbeid;
  dei legg ned ein stor innsats
leggje om
endre
leggje om kursen;
leggje om til vinterdekk
leggje opp
1. særleg i idrett: slutte
  han har ingen planar om å leggje opp denne sesongen
2. lage masker når ein strikkar eller heklar
  ho la opp masker til ein genser
leggje opp til
gjere opptak til;
byrje med;
planleggje
dei legg opp til ei omgjering av næringa
leggje på
gjere større;
auke
leggje på prisane
leggje på seg
bli tjukkare
ho er redd for å leggje på seg
leggje saman
addere
leggje seg
1. innta ei liggjande stilling;
  gå til sengs
  leggje seg for å sove;
  ho legg seg sjuk i fire dagar;
  leggje seg inn på sjukehus;
  hunden la seg på golvet
2. bli liggjande
  isen legg seg på fjorden;
  snøen har lagt seg på vegane;
  wienerbrød kan leggje seg på sidebeina
3. stilne, spakne
  applausen legg seg;
  stormen la seg
leggje seg bort i/borti
blande seg (utidig) inn i
dei ynskjer ikkje å leggje seg borti det heile;
dei la seg bort i samtala mellom dei andre
leggje seg etter
1. prøve å få tak i
  han legg seg etter kvinnfolka
2. prøve å lære seg
  dei la seg etter å snakke eit utanlandsk språk
leggje seg flat
vedgå ein feil
det hjelper lite å leggje seg flat når det ikkje får konsekvensar
leggje seg imellom
gå imellom, få ende på ein strid;
mekle
leggje seg opp
samle på, spare
leggje seg opp pengar
leggje seg oppi
bli med i, blande seg borti
han legg seg oppi mykje
leggje seg på minne
setje seg føre å hugse noko
leggje seg til
1. bli liggjande til sengs
2. skaffe seg
  leggje seg til uvanar
leggje seg ut med
kome i strid med
leggje til
plusse på, føye til
leggje til rette/rettes
rydde, ordne;
førebu
kommunen legg til rette for søppelsortering
leggje til grunn
ha som utgangspunkt eller føresetnad
leggje eiga erfaring til grunn for avgjerda
leggje under seg
eigne til seg, ta makt over
leggje ut
1. starte ei reise
  leggje ut på ein ekspedisjon;
  dei spurde om vêret før dei la ut
2. betale for
  eg kan leggje ut for deg
3. setje ut;
  plassere
  leggje ut mat til måkene
4. gjere tilgjengeleg
  leggje ut billettar for sal;
  avisa legg ut nyhende på internett
leggje ut om
greie ut, forklare (i det vide og breie)
ho måtte leggje ut om røynslene sine
leggje ved
la liggje saman med noko anna;
jamfør vedlegg
til søknaden må du leggje ved nødvendig dokumentasjon
leggje vegen om
fare innom
han la vegen om grannegarden
leggje vekt på
la (noko) telje sterkt;
gje stor viktigheit
ho legg vekt på erfaring;
ved tilsetting blir det lagt vekt på personlege eigenskapar;
partiet legg vekt på økonomisk likskap
leggje vinn på
gjere sitt beste for (å oppnå noko);
arbeide for;
gjere seg umak med

Artikkelside

trafikkork, trafikk-kork

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

det at motorkøyretøy ikkje kjem vidare på grunn av trafikkaos;

jamfør kork (4)

Døme

omkøyringa skapar trafikkork visse plassar;
ulykka lagde trafikkork på hovudvegen

Artikkelside

valurne

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

boks som røystesetlane blir lagde i ved eit val (, 2);

urne (3), stemmeurne

Artikkelside

teinelag

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

rekkje av teiner lagde ved sida av kvarandre

Artikkelside

sengepost, sengpost

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

underavdeling på eit sjukehus der pasientar blir lagde inn

Døme

ho ligg på ortopedisk sengepost

Artikkelside

stegl

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt stagl

Tyding og bruk

kvass stong i straffereiskapen stegl og hjul

Faste uttrykk

stegl og hjul
om eldre forhold: straffereiskap i form av eit hjul som ligg vassrett på ei kvass stong som radbrekte og avretta forbrytarar vart lagde på
bli lagd på stegl og hjul

Artikkelside

side

substantiv hokjønn

Opphav

norrønt síða, opphavleg ‘noko som tøyer seg nedetter’; jamfør sid

Tyding og bruk

høgre eller venstre del av menneske- eller dyrekropp
Døme
- liggje på sida;
- setje hendene i sida
på slakt: halv kropp utan hovud og lemer
Døme
- kjøpe ein bog og ei side
parti som vender utetter;
ytterflate på langs av noko
Døme
- bilen velta over på sida;
- bilen kom opp på sida av syklisten;
- sidene i ein trekant
- - bakside
  - fjellside
  - framside
  - skipsside
blad (3)
Døme
- sidene i ei bok;
- slå opp på side 200 i læreboka
del av rom, område eller tidsrom
Døme
- sitje på høgre sida i salen;
- gå på venstre sida av vegen;
- på andre sida av fjorden;
- på denne sida av nyttår
eigenskap
Døme
- ha sine gode sider
del, felt, område
Døme
- den økonomiske sida av saka;
- to sider av same saka
kant, retning til høgre eller venstre
Døme
- eg hadde ikkje venta dette frå den sida
parti (for eller imot)
Døme
- få tilslutnad frå alle sider;
- ha nokon på si side;
- ho på si side;
- vere med i krigen på feil side
slektsgrein;
jamfør farsside og morsside
Døme
- vere i slekt på begge sider

Faste uttrykk

leggje til side
spare, gøyme
ho legg til side litt pengar;
planane er lagde til side
på sida av saka
utanfor det eigenlege saksområdet
setje til side/sides
oversjå
få fullmakt til å setje til side forskrifter
side om side
på høgde med kvarandre;
jamsides
dei gjekk side om side
sterk side
god eigenskap
viljen til å hjelpe dei som er i naud, er ei sterk side ved folk
svak side
feil, mangel
ei svak side ved rapporten;
undersøkinga har svake sider
til sides
til ein annan stad;
bort
feie all tvil til sides;
ta eit steg til sides;
dra gardinene til sides
ved sida av
1. like inntil
  han trefte ved sida av blinken
2. jamsides med
  dei sat ved sida av kvarandre
3. i tillegg (til)
  ho fekk jobb, men fortsette å studere ved sida av
vere på den sikre sida
halde seg trygg;
ha teke åtgjerder

Artikkelside

ruin

substantiv hankjønn

Opphav

frå latin, av ruere ‘falle i grus’

Tyding og bruk

(rest av) nedfalle byggverk
Døme
- ruinane av ei steinkyrkje;
- overlevande som vart funne i ruinane av bygget
øydelegging, undergang (1)
Døme
- økonomisk ruin

Faste uttrykk

i ruinar
i ein tilstand av øydelegging;
i grus
byen låg i ruinar etter krigen;
landsbyane vart lagde i ruinar i jordskjelvet;
livsverket ligg i ruinar

Artikkelside

hjul

substantiv inkjekjønn

Opphav

norrønt hjól

Tyding og bruk

rund skive eller ring med eiker som sviv rundt ein aksel
Døme
- ei kjerre med to hjul;
- det er mange små hjul i eit urverk
- - bakhjul
  - bilhjul
  - drivhjul
  - sykkelhjul
  - tannhjul
i overført tyding: krinslaup, utviklingsgang
Døme
- vi er alle små hjul i samfunnsmaskineriet
noko rundt som minner om eit hjul
Døme
- eit hjul av eld;
- eit hjul av lys
- - pariserhjul
  - solhjul

Faste uttrykk

femte hjul på vogna
(kjenne seg som eller vere) til overs
halde hjula i gang
syte for at verksemda går som vanleg
liggje på hjul
køyre, springe like bak ein annan;
lure like bak
slå hjul
svinge kroppen sidelengs i ein boge heilt rundt med mellomlanding på hendene
stegl og hjul
om eldre forhold: straffereiskap i form av eit hjul som ligg vassrett på ei kvass stong som radbrekte og avretta forbrytarar vart lagde på
bli lagd på stegl og hjul

Artikkelside

Resultater per side: