Avansert søk

Nynorskordboka 62 oppslagsord

substantiv hankjønn

frå lågtysk

mengd av ørsmå væskedropar i luft som ser skyliknande ut;
røyk (2)
Døme
- det kom røyk og damp frå kjelen;
- det dogga på ruta av all dampen
vatn oppheta til gassform, brukt som energikjelde
Døme
- skipet er drive på damp;
- kraftverket treng stabil tilførsel av damp
gassform av stoff som ved normal temperatur er fast eller flytande
Døme
- radioaktiv damp;
- giftige dampar
dampbåt (i rutefart)
Døme
- der kjem dampen;
- stige om bord på dampen

for full damp
for fullt;
av alle krefter, for full fart
toget køyrer for full damp mot hovudstaden;
skipet gjekk for full damp ut fjorden;
jobbe for full damp
få opp dampen
setje opp farten;
auke innsatsen eller forbetre prestasjonane
toget fekk opp dampen etter nokre kilometer;
hesten fekk opp dampen midtvegs i løpet;
laget har for alvor fått opp dampen
halde dampen oppe
halde innsatsen, krafta eller prestasjonane ved like
restauranten må halde dampen oppe i romjula;
laga heldt dampen oppe gjennom heile sesongen

verb

gje frå seg damp (1) eller røyk (2)
Døme
- det dampar av våte klede;
- det dampar av det varme vatnet;
- sveitten dampa av ho;
- servere dampande poteter
la tørke ved fordamping
Døme
- koke til vatnet dampar bort;
- oljen dampa opp
tilsetje damp (1);
behandle med, utsetje for damp
Døme
- dampe klede;
- dampe opp eit brev;
- dampe grønsaker;
- laksen lyt bli dampa
fare av stad med dampkraft
Døme
- toget dampa av stad;
- ein liten båt dampar forbi
patte på sigarett, pipe eller liknande;
røykje (2)
Døme
- dampe sigarettar;
- dei sat og dampa på sigarane sine
i overført tyding: vere kjenneteikna av noko;
ha eit tydeleg preg av noko
Døme
- filmen dampa av erotikk;
- boka dampar av melankoli

verb

norrønt rjúka

ryke i hop
byrje å slåst
ryke og reise
ha seg langt vekk;
dra dit peparen gror
ryk og reis!
ho var rasande og bad dei ryke og reise
ryke opp
blåse opp til storm
ryke opp i
havne eller kome i ein konflikt
dei rauk opp i slåstkamp
ryke uklar
bli uvener
han rauk uklar med resten av gruppa
ryke ut
bli slegen ut av ein konkurranse, turnering eller liknande
laget rauk ut i kvartfinalen;
partiet kjem til å ryke ut av kommunestyret
vere så dum at det ryk av ein
vere veldig tåpeleg
du er så dum at det ryk av deg!

verb

dekkje med tåke, damp, røyk eller liknande;
skoddeleggje (1)
Døme
- røyken tåkeleggjer heile dalen
i overført tyding: dekkje over, løyne (kjensgjerning) med uklar og villeiande tale;
skoddeleggje (2)
Døme
- tåkeleggje dei faktiske forholda;
- svaret tåkela heller enn å oppklare

substantiv inkjekjønn

norrønt k(v)óf ‘røyk, damp’

adjektiv

som det kjem røyk eller damp frå
Døme
- ein rykande kopp kaffi;
- det var berre rykande ruinar igjen av huset
brukt som adverb: veldig
Døme
- dei er rykande ueinige;
- no er eg rykande forbanna

rykande fersk
1. som er nysteikt, og som det enno ryk av
  eit rykande ferskt brød;
  rykande ferske skillingsbollar
2. heilt ny
  ei rykande fersk bok;
  intervju med den rykande ferske ministeren
rykande pistol
konkret bevis på noko
dette er den rykande pistolen i rettssaka;
dette er ikkje ein rykande pistol, berre indisier