Avansert søk

Nynorskordboka 9 oppslagsord

baksete

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

attarste sete i bil og buss

atti

preposisjon

Tyding og bruk

bak i, i
Døme
- sitje langt atti salen;
- hange atti vogna;
- det ligg atti baksetet
- attende til, i
  gå atti barndomen;
  stå, vere atti vegen for ein – i vegen
innåt, borti attanfrå
Døme
- segle atti ei skute
- borti
  kome atti noko
som adverb: bak (i)
- i kommando til ei ku: attover i båsen
  trø atti!
  ta atti – ta fatt att;
  hange atti – òg: vare;
  halde atti – halde att, bremse

Faste uttrykk

atti staden for
i staden for
han gav oss ingenting atti staden for det vi mista
sjå atti
skimte
eg ser atti han!
skjenkje atti
fylle på
ho skjenkjer atti det tomme staupet sitt

sove

sova

verb

kløyvd infinitiv: sova

Opphav

norrønt sofa

Tyding og bruk

liggje i ein medvitslaus kviletilstand;
liggje i søvn;
motsett vake (1
Døme
- vi sov lenge i dag;
- har du ikkje sove i natt?
- ungane sit og søv i baksetet;
- eg fekk ikkje sove i går;
- sov godt!
vere dorsk eller sløv;
følgje dårleg med
Døme
- sitje og sove i timane
ikkje vere i bruk
Døme
- lova har sove sidan 1930
dovne bort
Døme
- armen min søv

Faste uttrykk

ikkje kome sovande til noko
ikkje greie utan hardt arbeid
sove bort
sløse bort eller gå tapt ved soving
sove bort sommarnatta
sove på
tenkje over noko
sove som ein stein
sove tungt
i natt kjem eg til å sove som ein stein
sove ut
kvile og styrkje seg med soving
sove ut rusen
bli edru

urørleg

adjektiv

Tyding og bruk

som ikkje rører seg
Døme
- ein urørleg skugge
- brukt som adverb:
  liggje urørleg i senga;
  sitje urørleg i baksetet
som ikkje kan rørast;
fast
Døme
- urørleg eigedom;
- urørleg kapital
om religiøse forhold: så heilag at ein ikkje må røre det

stasjonsvogn

substantiv hokjønn

Opphav

etter engelsk station wagon

Tyding og bruk

personbil der bagasjerommet går i eitt med kupeen og baksetet kan slåast ned, eigna til både vare- og persontranspot

bakdør

substantiv hokjønn

Tyding og bruk

dør på baksida av eit hus eller rom
kvar av sidedørene som leier inn til baksetet på ein bil
i overført tyding: fordekt, hemmeleg utveg frå ein (kinkig) situasjon
Døme
- i staden for å ta ansvar har politikarane lista seg ut bakdøra

framsete

substantiv inkjekjønn

Tyding og bruk

fremre sete (i køyretøy)

Døme

vil du sitje i framsetet eller i baksetet?

seterygg

substantiv hankjønn

Tyding og bruk

rygg (4) på eit sete (, 1)

Døme

leggje ned seteryggen i baksetet

framovervend

adjektiv

Tyding og bruk

med framsida vend framover

Døme

framovervende høgtalarar;
montere ein framovervend barnestol i baksetet

brukt som adverb:
- sitje framovervendt i bilen